Organizatorët e Panairit të librit bëjnë pazar me ndjenjat tona kombëtare Libra shqip dhe muzikë serbe, nga Flamur Bucpapaj

Filed under: Poezi |

 

 

“Për një komb krahas gjuhës dhe flamurit, libri është simboli i tretë më përfaqësues, më thelbësor.  Prandaj  është e padrejtë dhe fyese të nëpërkëmbesh libradashësit shqiptar, kryesisht femijët shqiptar që kur i drejtohen një panairi libri, parasëgjithash  kanë  në mendje poezitë e Naim Frashërit, Fishtës, Mjedës apo Podrimjes për gjuhën shqipe. Unë jam njëri prej botuesve të rinj shqiptar dhe e njoh mirë biznesin e librit, por mendoj se është mekat ta trajtosh një eveniment të tillë kombëtar vetëm si biznes. Autoritetet që japin lejën për organizimin e panaireve të tilla, apo edhe sponsoret qeveritarë, duhet të kërkojnë projektet e plota të aplikimit dhe në rast devijimesh të tilla të bëjnë të ditur se nuk sponsorizojnë më evenimente që përfundojnë në ngjarje të shëmtuara apo me episode antikombëtare.”

Nga Flamur Buçpapaj

Panairi i 14-të i librit, “Tirana 2011”, pavarësisht problemeve, risolli përseri në vemendje çeshtjet e tregut të librit, afroi tek lexuesit një numër të konsiderueshëm titujsh të rinj si dhe bëri përpjekje për  të afirmuar kritikën e librit si  dhe debatin që e shoqëron atë.Panariet e librit në Shqipëri kanë një histori të re në krahasim me evenimentet e kësaj natyre në Europë,  por pas 14 vjetësh nuk mund të riciklojmë të njëjtat probleme të organzimit, të njëjtat debate për çmimet e kripura të stendave dhe monopolin që e shoqëron organizimin e këtyre panaireve.Historia e panaireve të librit shqip fillon në dekadën e parë të demokracisë dhe pluralizmit në Shqipëri. Tregu i librit dhe botimeve u zhvillua ngadalë por në mënyrë të sigurt. Tranzicioni i viteve të para të demokracisë, veshtirësitë ekonomike që shoqëruan gjithë shoqërinë shqiptare, natyrshëm u reflektuan  edhe  në punën e enteve  botuese të vendit. Libri nuk është një biznes me fitim në Shqipëri dhe për këtë shkak asnjë nga sipermarresit e  medhenj nuk ju dedikuan botimeve të librit, tregut të librit apo sistemit të shpërndarjes së librit. Prej vitit 1992, Shteti me të drejtë hoqi dorë nga monopoli i botimeve, duke inkurajuar një treg privat, shpesherë me probleme dhe konkurencë të dobët. Përpjekeja për të përshtatur një tekonologji të re dhe hequr dorë nga  prodhimi tradicional i linotypit i dha shtysë cilësisë së botimeve, por jo cilësisë së vetë krijimtarisë.Veçenarisht pati shumë përkthime komerciale, të dobeta dhe  jo nga profesionistët e kësaj fushe, pasi shtepitë botuese ishin të fafuqishme  dhe pa mundësi ekonmike për të paguar përkthyesit profesionistë. Vetë shkrimtarët patën një periudhë përshtatje me erën e lirisë, me gjetjen  e vetvetës në një terren të ri, pa censurë dhe korniza ideologjike. Megjithatë me forcimin ekonimik të vendit, filloi edhe rikthimi i njerëzve tek libri, gjë që ndikoi në  krijimin  fillestar të  tregut të librit dhe përshtatjen  e një tradite të konsuliduar në kohën e Bretërisë së Mbretit Zog I, të nderprerë egersisht nga regjimi komunist.Një ndhmese në këtë drjetim kanë dhënë edhe botuesit shqiptar dhe shoqatat e tyre të cilët filluan të organizonin panairet e para të librit, përfshirë edhe organizatoret e “Tirana 2011.”

 

Nga një veshtrim i shkurter, 14 vjet pas themelimit të traditës së panaireve, libri  shqip është duke u ballafaquar me shumë probleme dhe sfida që e shoqërojnë librin në nivel ndërkombëtar, por edhe ato specifike shqiptare.Botuesit, shkrimtarët dhe mesuesit po ankohen se  brezi i ri po lexon gjithnjë dhe më pak. Ky është një shqetësim i përbotshëm.Femijët, të rinjtë dhe studentët  gjenden në agresionin e internetit, transmetimeve digitale, faqeve sociale që u marrin të atyre shumë ore të lira në ditë. Kjo botë e re digitale iu shtua një konkurenti  tjetër, tashmë tradicional të librit sic është kosideruar televizoni.Shumë qeveri dhe organzima nderkombëtare sot janë duke ndertuar platforma për të shpetuar librin nga konkurentet e rinj.Për këtë shkak  Këshilli i Europës ka miratuar  një rezolutë “Për shpetimin e librit nga informacioni i siperfaqshëm”,  siç konsiderohet interneti dhe rrjetet e tij sociale.Por cila do të jetë e ardhmja e librit të printuar, kur tashmë gjthnjë dhe më shumë po lexohet vetëm në internet. Rrjetet e medha nderkombëtare progandojnë  librat më të mirë në faqet e tyre, ku një lexues nga çdo cep i botës mund ta këtë,  me pagese apo jo, librin më të fundit të çdo nobelisti apo shkrimtari të shquar, biles  në pak minuta. Kjo menyrë komunikimi me lexuesit  kursen kohën, paratë dhe shqetësimin që shoqëron   sigurimin e një libri, jo vetëm në vend, por edhe jashtë shtetit.Ndërsa libri i printuar është duke u ballafaquar me sfida të verteta të tekonologjisë, tashmë shumë botues në botë janë duke menduar që karahas librit të printuar ta tregotjnë atë të shoqëruar edhe CD-në e librit. Nodoshta më vonë vetëm me CD.Vendi ynë sido që ka shenuar standarte të nivelit ndërkombëtar të botimeve të printuara, është duke u ballafaquar me shumë probleme specifike. Në Shqipëri nuk eksiton një treg i konsuliduar i librit, nuk ka sistem shpërndrës të librit në cdo qytet të vendit dhe ajo që është akoma më e keqe mungojnë libraritë e përshtashme, bilbliotekat e lagjeve etj. Për shembull në qofte se botimi, shtypja e librit është në nivel ndërkomëbtar, tregtimi i librave ka mbetur në nivelin e kioskave të vogla, të stendave përdhese, poshtëruese për librin e një vendi.Problem ka mbetur edhe çmimi i lartë i stendave në Panair. Per shembull njëra prej shoqatave të botuese shqiptarë u ankua sepse këtë vit tarifat e stendave ishin 40% me të shtrenja se vitin e kaluar. Kjo sipas tyre ka bërë që të mos marrin pjesë shumë ente botuese nga Shqipëria dhe Kosova.

Fakti se vetem një shoqate përgjate këtyre 14 vjetve ka marrë monopolin e  organizmit të panaireve e ka demtuar konkurencen dhe  tregun e panaireve të librit.

 

Sic thuhet nga botuesit dhe mediat,  konceptimi i  panairit vetëm si biznes i çoi organizatoret në kontraktimin e një firme sllave të ndertimit të panairit dhe po të një tjetër kompanie serbe ushqimi e cila krahas qofteve dhe sallamit nga Beogradi tregtoi edhe muzken folklorike serbe.

 

Botuesit nga Prishtina u ankuan për këtë mënyrë organzimi, duke deklaruar se në  këngët serbe, kishte edhe nga ato me tone antishqiptare. Se kjo mënyrë sfiduese e qoftexhinjve nga Serbia e fyente rëndë ndjenjen  kombëtare të shqiptareve.

Askush në Shqipëri nuk ka ndjenja  raciste ndaj dikujt, por  perderisa është panair i librit shqip, pra i gjuhës shqipe, nuk shkonte që kolona muzikore e hyrjes së tij, apo e oborrit të tij të ishte serbe. Që shija e librave shqip të bashkohej me aromen e qoftëve të djegura, që për çudinë e të gjithëve thuhej se vetëm njëra prej tyre kushtonte 4 dollarë, ndërsa një gotë birrë 3 dollarë …! Për një komb krahas gjuhës dhe flamurit, libri është simboli i tretë më përfaqësues, më thelbësor.  Prandaj  është e padrejtë dhe fyese të nëpërkëmbesh libradashësit shqiptar, kryesisht femijët shqiptar që kur i drejtohen një panairi libri, parasëgjithash  kanë  në mendje poezitë e Naim Frashërit, Fishtës, Mjedës apo Podrimjes për gjuhën shqipe. Unë jam njëri prej botuesve të rinj shqiptar dhe e njoh mirë biznesin e librit, por mendoj se është mekat ta trajtosh një eveniment të tillë kombëtar vetëm si biznes. Autoritetet që japin lejën për organizimin e panaireve të tilla, apo edhe sponsoret qeveritarë, duhet të kërkojnë projektet e plota të aplikimit dhe në rast devijimesh të tilla të bëjnë të ditur se nuk sponsorizojnë më evenimente që përfundojnë në ngjarje të shëmtuara apo me episode antikombëtare. Zakonisht  evenimente  të tilla në të gjithë botën shoqërohen me muzike klasike të afirmuar dhe të pelqyer nderkombtarisht dhe jo me muzikë folklorike, aq më tepër serbe. Imagjononi që në oborrin e  panairit të  librit serb në Beorgard, në Nish apo në Mitrovicën e Veriut,  të shiteshin kërnacka  korçe nga më të shishmet në Europë, sallam EHW të një cilësie europiane,  dhe këto të shoqërosheshin me kengë  për Avdyl Frashërin,  Azem Bejtën apo Adem Jasharin. Merret me mend se si mund të reagonin ata që në Mitrovicë kanë ngritur barrikada për të mos lejuar qytetarët shqiptar as të kalojnë rrugës së zotit për në shtepitë tyre, pak metra nga qendra e qytetit.Është e qartë se organizatoret kanë të tjera probleme, ndersa  libri shqip dhe shqiptarët  të tjera shqetësime për të konkuruar  me dinjitet dhe   pa komplekse në  kulturen globale botërore, por edhe me probleme të manaxhimit të kulturës në kushtet e tregut të hapur. Kështu librat që botohen në Tiranë shkojnë shumë pak në Prishtinë, Tetovë, Ulqin apo Shkup e anasjelltas, sepse tregu është e parcelizuar, sepse nuk ka një kompani serioze që siguron një treg mbarëkombëtar të librit. Qeveria e Tiranës ka miratuar një ligj shumë të mirë për librin, ka hequr TVSH-në për librin, por në kufij shpesh ka pengesa nga doganierët, per tregtimin masiv të librit. Megjithatë shpresat janë që me mbeshtetjen e qeverive në Tiranë dhe Prishtinë të vijnë politika edhe më mbeshtetëse për tregtimin e librit. Nëpër autestrdat e medha që po  lidhin Tiranën me qendrat shqiptare në rajon duhet të qarkullojnë, pëvec zarzavateve bio të Myzeqesë, agrumeve të Bregut etj, edhe librat shqip, edhe kultura duke qënë se libri mbetet  burimi kryesor i asaj që quhet si kultura e qendrueshme, apo edukimi me një kulture të qëndrueshme, jo siperfaqësore.

 

 

 

Shkrime të ngjashme:

  1. Haper sot në orën 18.00 Panairi i Librit “Tirana 2011″
  2. Përtej vlerësimeve për dramën “Kaçubeti” të shkrimtarit Flamur Buçpapaj
  3. Panairi i librit 2011, Helena Kadare shpallet autorja e vitit
  4. Helena Kadare vjen me kujtimet në shqip “Koha e pamjaftueshme”
  5. Panairi i Librit në Tiranë në edicionin e 14-të

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>