BELA E BUKUR MBLIDHTE LËPJETË

Filed under: Letërsi |

              BELA E BUKUR

        MBLIDHTE LËPJETË

Tregim, nga Ylli Xhaferi

Bela doli nga kthina e vetme, më saktë bimsa plot myk ku jetonte prej më se trembëdhjetë vjetësh, herët, sapo kishte nisur të zbardhëllonte dita. Vendi nuk e zinte. Jetonte jerm. Përmbytur në vetmi. Në ankth dhe agoni. Rrethuar nga thërrime kujtimesh të bukura dhe të shenjta, më saktë fantazma gëzimesh që i shkriheshin në gojën e hidhur si pelin…E kishin detyruar me përdhunë të ndjehej, madje dhe bëhej e huaj, muhaxhire në sarajet e saj, truallin dhe pronat e atit, lënë trashëgimi nga Zoti vetë dhe të parët e fisit, që nga lindja e diellit dhe hënës. Qiraxheshë, shfrynte me vete mnershëm. Fillikatnajë. Pa le, e shënonin me gisht, si të ishte magjia e zezë! Mohuar e shmangur. Seleksionuar. Degdisur e kryqëzuar. E ku, në hauret e mëzave!?- shfrynte dhe fërgëllonte teksa ndjente vesën t’i stërpikte pulpat e zbuluara. Teksa përmesoi lagjen e “Dy çesmave, kaloi bri kasolleve përtrolli dhe çadrave të harixhinjëve,  shoqëruar nga kori i qenve dhe hungërimat e arinjve. Nxitonte të arrinte në skaj të fushës, tek Mani i Babë Dylit, që ngrihej si obelisk mbi meandrën e Shkumbinit pranë Kalushit, ku do të mblidhte lëpjetë, lulëkuqe, hithra dhe labot, me të cilët do të ndërmyste drekën e varfër. Në ato ara dhe livadhe, nën hijet e shelgjeve dhe kavakëve, dera e tyre, mot e jetë kishte pasur tharkun e buallicave. Denbabaden, saqë asnjë prej të gjallëve në ato rrethina nuk e sillte në hatër se kur kish nisur kjo gjë, por  ashtu si dhe e gjenin ua përcillnin të tjerëve, brez mbas brezi. Kështu nga jeta në jetë, nga hëna në hënë, nga dita në stinë, nga viti në shekuj. Radhiqe gjeje plot, pranvera kishte qenë e lagësht, fusha gëlonte nga barishtet e dobishme që harliseshin plot shëndet nën kujdesin e natyrës zemërdhembshur. Ushqim i varfër, por i bollshëm, për sofrën mungestare të kohës. Zhardhokët e kalkozës kërkoheshin e shkuleshin djerrinave dhe moçalishteve nga banorët e zhytur në skamje si miell i shenjtë, gjellë e bekuar, si të qenë rrënjë salepi, ushqim perëndish. Zija e bukës kishte pllakosur mbarë vendin, dalë kockë e lëkurë nga lufta e dytë botërore, që kaloi si stihi mbi globin mbarë, por veçanërisht zi e mort me tepri derdhi mbi Shqipërinë e përmbysur, kacafytur me vetveten, mbetur në mëshirë të fatit të keq, gatuar nga bijtë dhe bijat që zbritën prej maleve…I vinte për të qarë. Madje dhe dënesi. Vaj me det ç’bëhej gjetiu, kur në zemër të nahijes së Myzeqesë, në hambarin e drithit të dheut të Arbrit, nuk gjeje një grusht miell të mykur, një krodhe misërnikeje në magjet e zbrazura tytë, ku binte miu e thyente kokën. Drithi dhe vajguri ishin  kthyer në plagën e mahisur të ditës, por për Belën e vetme më asfiksues dhe mendjeprishës ishte humbja e  sapunit që  kishte filluar të shpërndahej me triska, vetëm për funksionarët e partisë dhe pushtetit të ri popullor…

Morri i kuq bënte kërdinë, epidemia e tifos priste e korrte si drapër i mprehtë jetët e sfilitura të njerëzve saqë trojet e varrezave u dyfishuan. Ngado e kudo luftohej me shpirt ndër dhëmbë kundër çmorritjes. “Lufta ndaj morrit të kuq është lufta për të ardhmen socialiste”, shkruhej në parullën që ngrihej pranë Bishtit të Zhurit në zgjatimin e Rrugës së lashtë Egnatia, parullë mbirë si kërpudhë pas shiut, pas fjalimit të Gjeneral-lejtnant Koçi Xoxe mbajtur në husekun e hekurudhës së Kodrës së Gjuzëve, aty ku furnizoheshin me ujë lokomotivat ose avulloret, si i quanin pleqtë. Parulla dalë nga fjalimi i tij ishte akoma, mbahej në këmbë, kurse ai vetë ishte tretur e harruar nën dhe, ngaqë u shpall armik i partisë dhe popullit. U pushkatua. Shkurt, shkoi si qeni në vresht, në fund të fundit korri tragjikisht për veten atë, që kishte mbjell me zell për të tjerët. Thuhej se kKëtë parullë e kishte shkruar Sosja, vajza e prishur mëndësh e lagjes “Çetë”, që agimet dhe muzgjet i gdhinte e ngryste duke larë e shpëlarë duart me botë e finjë në sylynjarin e çezmës së vjetër, ku kishte pirë ujë Cezari i madh i Romës, tek luftonte për jetë a vdekje me Pompein, në rrafshinën fushore të Asparagiumit, gjatë Luftës Civile. Sosja vuante nga mania e pastërtisë, si të qe Ledi Makbeth, mundohej ethshëm të shuante prej duarve dëshminë e krimit, gjakut të mbretit Dunkan, film ky që nuk pushonte së shfaquri nga operator Çivatja, në kinemanë verore të qytetit, nën hijen e eukalipteve të mëdhenj djegur rrufeje, film që Sosja e sëmurë nuk kishte pasur mundësinë ta shihte, por që ritualin e larjes dhe shpëlarjes të pandërprerë të duarve nën sylynjarin me ujë të bollshëm nuk e reshte për asnjë çast…Sosja e ndërkryer, si e etiketonin në mëhallë, sa takonte dikë apo prekte diçka, nxitonte drejtë lëfytit të çezmës, duke tërhequr zvarrë trokun gjëmues të nallaneve të palatuara, për të larë dhe shpëlarë duart që asgjë nuk kishin, por që mendja e saj e ç’ekuilibruar i njolloste e laparoste…

Kishte dhe një gjë që e stërmundonte së tepërmi Belën, madje e çonte deri në kriza të  padurueshme të migrenës, mungesa e gazetave dhe revistave, të cilat ishin dyllosur e shtetëzuar, zëvendësuar me disa fletushka si trakte. Nuk mundej të mësohej me lajmet e reja. Varje, pushkatime, dënime, burgime, internime. Tharje kënetash, hapje tokash të reja mbi pyjet që sa vinin e mbrrudheshin nga tehu i mprehtë i sëpatave. Lufta e egër e klasave. Eliminime bandash dhe diversantësh. Njeriu i ri, ateisti, pa kishë dhe xhami, larg Krishtit dhe Muhamedit…Kudo e ngado propagandohej aksioni! Lart frymën revolucionare…Asnjë lajm a kumt për letërsinë, kinematografinë, modën, shpirtin, botën…Më e tmerrshmja fare kishte qenë gëzimi i çmendur i një kryeartikulli të gazetës “Zëri i Popullit”, që lajmëronte  dënimin me vdekje të një partizaneje nga fshatrat e Bregut, me të cilën kishin qenë shoqe klase në gjimnaz. E kishin pushkatuar se dikush e kishë parë tek puthej me një partizan të ri nga Durrësi, dhe ai vrarë në përleshje me gjermanët! O zot, puthja që përbënte krim.!? Puthja që ngjizte jetën kishte çelur vdekjen? Jepmë durim e forcë, o Zot!..

Bela kishte mbaruar Gjimnazin “Nëna Mbretëreshë”, kështu që nuk mundej ta plakte ditën pa lexuar, për më tepër kur bibliotekën ia kishte konfiskuar pushteti i ri, shteti i diktaturës së proletariatit, siç dhe e quante veten. Qeshi. Hidhur. Mëkequr. Nuk i hiqej nga mendja partizani që bëri regjistrimin e librave. Kishte një plagë të thellë në buzën e poshtme, që i jepte fytyrës së kënaqur një ngërdheshje të shëmtuar. Nuk dinte shkrim e këndim, por i grupoi librat sipas ngjyrës së kopertinës dhe trashësisë. Tridhjetë libra bojë hiri, pesëmbëdhjetë të kuq all dy gisht të trashë, dyzet të mavitë, shtatë ngjyrë sheboje tre gisht të trashë, njëzet e pesë të mollët…Kishin marrë edhe fotografitë me kartolinat. Bela pyeste veten thekshëm, përse i duheshin pushtetit të ri kujtimet dhe intimitetet e saj? Nga ajo ditë i bëhej se shpirtin ia kishin marrë peng, tutëluar dhe dhunuar, ia kishin afishuar e demaskuar nëpër sheshe ku ngriheshin skena teatrosh banalë, ku aktorët diletantë, partizanët me partizanet, ia shfletonin egërsisht, plot zili dhe urrejtje…Sa më shumë që largoheshin ditët e luftës aq më shumë humbte, bjerrej e tretej si kripa në ujë morali i partizanëve. Sa më shumë kohë të kalonte nga lufta, pikërisht kjo distancë ua hiqte llakun propagandistik, duke dalë çipllak para syrit të dritës, moralit dhe njerëzisë. Me sa dukej nuk  ishin të përgatitur e të denjë për paqen dhe jetën civile, ora u kishte mbetur në luftë dhe aksionet e njësiteve guerile…E merrnin botën fytas, dhunshëm, me përplasje, temp betejash luftarake, fjalor traktesh e gjyqesh politike, ndeshje apokaliptike, diferencimesh dhe internimesh, mllef e duf kontradiktash antagoniste. Bardhë dhe zi. Ne dhe ata. E sotmja me të djeshmen. Bota e vjetër me të renë. Luftë pa paqe…Nuk mundej të mësohej me sapunin e zi të fabrikës “Dallëndyshja” të qytetit, edhe ajo shtetëzuar, që binte erë të rëndë thartire dhe myku, erën e kalbësirës së bërsive të ndenjura të ullirit. E kishte marrë malli të ndjente kundërmimin e sapunit me erë, sapunit të myshkut, se për shampo as që mund të bëhej fjalë. Nëmeshin e mallkoheshin me të madhe, ishin vese, dukuri e teka të ish-klasave të përmbysura dhe parazitare. Kozmetika ia kishte lëshuar vendin erës së rëndë të djersës dhe vajit lubrifikant, pllangat e të cilit zhgërryenin peizazhet…

Pushkatimi i të atit dhe burgosja e të shoqit e kishin dërrmuar shumë më tepër se sa shtetëzimi i florinjve, mullirit, teshave të trupit, ullishtave, dyqaneve e tokave, që i matën me litar dhe ua shpërndanë të tjerëve në zbatim të Reformës Agrare. Ajo do të mbetej dita më e zezë, sterrosëse dhe vrastare e jetës së saj. Se, mos, vetëm për të.!? Nga tmerri dhe i keqi i mbledhur pikë-pikë, si farmak e pelin, kishte dështuar fëmijën e parë duke mbetur e vetme, fillikat, përpara armiqësisë së pushtetit që, edhe përse i ri, urrejtjen e kishte të vjetër. Ishte mbuluar me gjak të mpiksur e ujëra, pa ditur ç’ishin, në Sandallin moçalishtë pranë Shkumbinit, vend i mbarë për mbarështimin e buallicave. Atë përfitoi nga Reforma Agrare, një hasër me kallamishte dhe kuaçitje bretkosash. Truall për malarie. Ai gjol ngjalash do të ishte toka e saj! Toka apo ledhishta. Humboma!? Varri!…Atëherë i kishin shpërthyer ujëra e gjak. Dhimbje e përpëlitje. Klithma dhe lot…Krah i dolën  plakat e mëhallës, iu bënë nëna, shkuar nënës. Ndjehej mirë që njerëzit e donin. Kishte jetuar mes tyre, disa i kishte fis e gjak. Shumëkush i çonte fshehurazi habere, i kujtonte nderet e bëra nga ati, fisi dhe oxhaku i saj i madh. Dera e tyre ishte e vjetër, për më tepër kishte themelet në një udhëkryq të vjetër historik dhe gjeografik, në mes të Shqipërisë, mikpritja e sarajeve të të cilit niste nëpër njohje emrin e mirë, historinë e lavdishme, bukurinë e vajzave, bollëkun e hambarëve, buajt e fuqishëm dhe parmendat e lehta. Kishte plot njerëz nga krahina dhe qytete të ndryshme të Shqipërisë që nuk mungonin ta ndihmonin, madje t’i kthenin edhe borxhet e vjetra, për ekzistencën e të cilëve ajo as që dinte. Por kishte edhe nga ato që e përbuznin, e urrenin, s’linin kurth e grackë pa ngritur. E kishin zili edhe për atë që ia kishte falur zoti, pamjen e bukur dhe nurin e rrallë. Sa herë që përballej me të tilla gjëra e mbërthente  një e qarë me ngashërime. Kishte mbetur fillikat, trokë dhe laskaruar, e kishin zbritur nga sarajet dhe përplasur dhunshëm, si deng leckurinash, në kthinat tytë të hyzmeqarëve, ku minjtë nuk e linin të mbyllte sy për asnjë çast, natën e ditën. Qetësia i ishte terratisur. Por bukurinë e ruante edhe pse freskia i kishte rënë, si një shall i shtrenjtë shkarë supeve, shkujdesur.

Dalloi siluetën e një burri apo i bënë sytë? Ndjeu aromimin mashkullor të një trupi që lahej rrallë. Lënë pas dore, më keq akoma, pa kujdesie. Braktisur nga të tjerët. Njohu siluetën e njërit prej hyzmeqarëve të dikurshëm, emrin e të cilit nuk po mundej ta kujtonte. Ai kishte qenë dhe njeriu i fundit që u largua nga sarajet. Shërbente në odat e miqve. Dritë i mbante shkallaret e gurta, dërrasat e shalluara, shiltet e buta, sixhadetë persiane dhe postiqet e bardha të deshve kurban. Gjithçka dukej si larë me diell dhe spërkatur me vesë. Por qëndronte i vetëm atëherë, mbytur në heshtje. Kyçur në droje. Turpërohej për gjithçka. Beqarë në moshë të shkuar. Kishte dhe rrëfenja për të e një shokun e tij. Mbase dhe këngë. Histori rrëmbimi, mbyllur me një vdekje. Vdekje apo mbytje?..Prej kohësh shihte hije. Më shumë hije se sa njerëz të gjallë. Bënte vite që jetonte me të shkuarën, me vegime, të njohur të humbur, tretur pa nam dhe nishan. Vdekur. Varrhumbur. Kujtimet, të ëmbla dhe të hidhura, i gëlonin para syve si skepje grerëzash…Po e helmonin. E vrisnin, ngadalë e heshturazi, ditëve të shterpëta dhe netëve të mbarsura me hiçin, si me qoftëlargun, që s’kishte më me ç’ti mbushte. As me punë, as me dashuri, as me lexime. Koha i rridhte rrëmbimthi e  dhunshëm. Kotas. Pa produkt. I bëhej sikur vidhte vetveten, shëndetin e plotë, bukurinë e rrallë dhe mençurinë e spikatur. Tanimë po boshatisej nga të gjitha këto, madje netëve dëgjonte qenien e saj t’i humbonte si kambanë e zbrazët. Tingull i humbur. Në asgjë…Po e ndiqte kush.!? U rrëqeth. Mos, vallë, ishte Mauriku.!? Ndjeu mornica në trup. Tik-tatku i zemrës iu hodh në galop. U mpi nga frika. Ankthi ia meku frymën. Qeshi. Hidhtas. Madje përqeshi e qesëndisi veten. Me të keq…Ç’të ka mbetur më pa shembur, që trembesh.!? Mauriku i ishte qepur,  rrodhe ishte bërë. E ndiqte këmba-këmbës. Ishte kthyer në një lloj makthi për të, sidomos pas ndarjes nga gruaja, me të cilën ishte fejuar sipas zakonit, madje kishte dhe fëmijë…Krekosej e mbahej me të madh. Ishte shefi i zyrës së agjitropit, ushtronte përkohësisht edhe detyrën e kryetarit të lokalitetit. E gjurmonte si hije. Pënherën e zezë i fuste. E neveritnin, sytë që i s’qulleshin lutshëm dhe buzët e holla që i jargaviteshin. Pa le kërkesa e pështirë, e ulët dhe e ndyrë…Ishte kopja më e keqe e njeriut. Kulmin e arriti me vdekjen e të atit, një bujku që më së shumti kishte ushtruar zejen e lypjes derë më derë nëpër krahinë, se sa atë të parmendës nëpër ara e bashtina. Për t’u dukur donte ta varroste me kuje, të imitonte traditën e dyerve të mëdha. Kishte përhapur lajmëtarët e gjëmës, madje kishte çuar larg, deri në Mirditë, për të thirrur vajtojcat me nam të asaj krahine me emër. Vajtojcat me të mbërritur kërkuan reliktet e të vdekurit. E para, kërkoi armët e brezit. E dyta, qostekun e artë. E treta, kutinë e farfonit dhe çibukun prej qelibari. E katërta, filxhanin e kafesë dhe xhezvet e bakërta. E pesta, parmendën, kazanët e bakërt dhe faqoren me të cilën digjte dhe pinte rakinë…Ai asnjërën prej tyre nuk kishte, sa qe gjallë nuk kishte pasur as mundësinë dhe as kohën për t’i përdorur, përveç një kërrabe të shtrembër me të cilën ruante bagëtitë e fshatit, pasi punën dhe arat i mbeteshin djerr e fong…Përse na ke munduar kot.?! Na e çuat mundin dëm!- kishin thënë një gojësh. Vajtojcat ishin kthyer nga erdhën, pa e qarë dhe vajtuar xhenazen, që priste pafajësisht në fundin e oborrit të varfër, duke e bërë Maurikun qesharak në mbarë krahinën, për të cilin gojët e liga filluan të  çuçurisnin lart e poshtë…Mësoi si gomari, që deshi të bënte pordhën e kalit, por u ça gjer në shpatulla…

U çlirua. Shyqyr që s’ishte ai. Dreqi qoftë!- apo s’e kujtova që në pikë të sabahut!- fliste me vete, teksa priste me kizë rrëfanat e lëpjetës, lulëkuqet dhe labotit, spërkatur nga rruzaret e argjendta të vesës…Pa diellin. Ishte ngritur lart, shumë lart mbi caracët e Mekashëve, që dilnin goxha  mbi minaren e Xhamisë me Lara. Vendosi të kthehej. Kishte mbledhur boll radhiqe, mjaftonin edhe për drekën e Cijes, fqinjës së hershme. Duhej të dilte në pazar, të pyeste nga dyqani i hozrashotit, mos gjente ndonjë sapun myshku. Mori rrugën e kthimit…Tek bërryli i Bishtit të Zhurit pa ujin e lumit. Ishte i kuq. Gjak. Ç’është u rrëqeth! Me sa dukej kishte rënë shi. Larg. Diku tutje në malet e Pishkashit, atje ku toka ishte e kuqe, si brumë i ndërmytyr me gjak të freskët. Djem e burra me fuzhnje në duar dhe kosha mbi supe suleshin drejtë lumit. Kishte sjellë shumë peshk. Peshku nuk e duronte turbullirën, dilte anëve të lumit dhe ngecte në llucë. Llucë e gjanë. Kapej lehtë, me dorë. Ditëve të tilla qytetit mbante erë peshku, ushqim i mirë për sofrën e uritur të kohës…

Dita i rrodhi si ujë në gishtërinj…Kaloi dhe treni i pasdrekes. Sirena e rrëqethi. Ishin dy avullore ngjitur me njera-tjetrën, nga oxhaku i njërës villej një tym i zi, sterromë. Dukeshin edhe gacat e prushit të qymyrit që fluturonin përreth si kokrriza të shpupurisura shegësh. Tek Stacioni njohu djemtë e lagjes, vraponin përkrah dritareve të vagonëve për të shitur ujë, fruta, karikanda, bugaçe dhe zarzavate. Ujin e mbushnin me shtoma, katruve e gjyma te “Dy çezmat” apo “Kroi i Shimëve”. Një lek gota. Më së shumti ishin bardhakë alumini se sa qelq e gastare. Rruga e ngushtë gëlonte nga udhëtarët, që akoma pa ndaluar treni, hidheshin nga shkallët, merrnin turravrap për të zënë radhën tek biletaria e Agjencisë së Udhëtimit, nën hijen e një konstruksioni betoni që  ngrihej si karakoll mbushur me mistere…Mes zallamahisë së mbërritjes së trenit, pluhurit dhe blegërimave të bagëtive, dëgjoheshin zërat që thërrisnin me sa kishin në kokë: “Hajde bagazhe! Bagazhe!?” Aty pa Maurikun, kishte në dorë një fletore aritmetike dhe një laps kopjativ të brejtur me dhëmbë. E ngjyente herë pas here me pështymë…Me sa dukej shënonte tinës ato që mendja e tij ters i etiketonte ndryshe. Në sy i luante një gëzim i egër, me sa dukej gëzimi i zi, gjahu i mbarë në turmën që nuk ishte në gjendja të kuptonte. Bela iu afrua…Mauriku gulçoi nga kënaqësia. Bela e bukur bleu një gotë uji, djali që ia shiti ishte me kaçurrela të verdha, fytyra engjëllore e të cilit ngjante loteshpirt me Davidin e Mikelanxhelos. Ashtu mund t’i kishte pasur krelat edhe biri i saj që nuk e lanë të vinte në këtë jetë…I pëlqente kjo rrëmujë. Gjithë gëzim gotën e mbushur fyt ia flakëroi Maurikut mbi bllokun e shënimeve. Uji rrodhi mbi grremçat e shkrimit, ku përrenjtë e zi të kopjativit piknin si gjak i prishur, si helm nepërke…Belën e mbërtheu një gaz i paparë, qeshte si e çmendur. Përreth kishte jetën që rridhte natyrshëm. Vrullshëm. Në mos një ditë një ditë, ajo do të ndryshonte e kthjellonte. Kopjativët e Maurikëve do çngjyroseshin si korba të zbardhulët në ujin e kohës, që do t’i shpëlante patjetër…

 

 

YLLI XHAFERRI

 

 

 

 

No related posts.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>