Intervistoi dhe përshtati në shqip Mirela Leka-Xhava (autore shqiptare-franceze)
Catherine Andrieu lindi në Metz të Francës në vitin 1978. Ajo e kaloi fëmijërinë dhe adoleshencën përgjatë bregdetit të Mesdheut, në Collioure dhe më pas në Port-Vendres(Perpignan). Ajo është njëkohësisht artiste vizuale dhe poete. Me një diplomë masteri në filozofi, ajo dha mësim filozofi në Shkollën e Mesme Ushtarake Aix-en-Provence, ku vetë ishte studente. Teza e saj e masterit mbi Spinozën, e shkruar midis viteve 1999 dhe 2002, u botua në vitin 2009. Më pas ajo iu drejtua poezisë për të rizbuluar spontanitetin e të shkruarit, pas një trazire personale. Nga Spinoza, ajo ruajti panteizmin.
Në vitin 2004, ajo filloi një karrierë si piktore në Paris, e ndikuar nga Munch dhe Pop Art, duke punuar me fotografi dixhitale, pastaj duke pikturuar në vaj si autodidakte. Ajo ka ekspozuar gjerësisht, duke përfshirë në Charleville-Mézières, në Muzeun Verlaine në Juniville, në lagjen pariziene Le Carrosse dhe në galeritë pariziene.
Një mitologji personale është gdhendur që atëherë në rreth tridhjetë tregime dhe përmbledhje, të botuara kryesisht nga Rafael de Surtis, të drejtuara nga Paul Sanda, por edhe në Le Petit Pavé, ku ajo filloi, në V.Rougier, Z4 dhe RALM.
Gjëja më e mirë që më ka ndodhur ndonjëherë,- thotë ajo,- është të kem bërë takime të rëndësishme kur kisha më shumë nevojë për to. Njëzet vjet psikoanalizë ishin një mbështetje që më ndihmoi të përballoja problemet e mia.
Që nga viti 2021, ajo jeton në Royan, Charente-Maritime, ku luan në piano.
Macet e saj zënë një vend të veçantë në zemrën dhe punën e saj. Catherine Andrieu mori Çmimin Ndërkombëtar të Poezisë për vitin 2024 nga Akademia Claudine de Tencin për librin e saj “Amour, & jeux d’ombre” (Lojëra Dashurie dhe Hije), Éditions Rafael de Surtis, 2022.
Catherine Andrieu mori gjithashtu çmimin e tretë në konkursin UNICEF Europoetry 2025, në kategorinë poezi e lirë, temë e lirë.
Catherine Andrieu boton rubrika për Z4 Éditions. Ajo është gjithashtu kroniste dhe kritike letrare për RALM, një revistë arti, letërsie dhe muzike.
ESE
ATA QË FLASIN NË KËMBË
«Ka qenie që flasin në këmbë.
Ata ngjiten në podium, hapin gojën, mendimet e tyre tashmë të artikuluara. Zëri i tyre është i qëndrueshëm, i ekuilibruar. Nuk lëkundet në marshimin e brendshëm të së pamundurës. Ata thonë: Unë mendoj, dhe kjo është e mjaftueshme për t’i legjitimuar. Ata nuk kërkojnë leje në sytë e të tjerëve. Ata kanë këtë mënyrë pothuajse të qetë të banimit të gjuhës si një territor të fituar. Nuk është aq shumë se ata posedojnë njohuri – ndoshta unë mund t’i afrohesha kësaj – është se ata e dinë se janë të autorizuar. Të flasin. Të mendojnë. Të ekzistojnë në mendime.
Nuk e kam ditur kurrë.
Unë jam një nga ata që jetojnë në prag. Fëmijëria nuk është mbyllur kurrë pas meje si një derë që e tërheqim pas. Ajo më ngjitet pas gjunjëve, pas zërit, pas kësaj mënyre të të besuarit se duhet të presim, përsëri, për një shenjë, një marrëveshje, një dorë që do t’ju shtynte në arenë. Nuk është se jam e turpshme. Është më misterioze se kaq: një dyshim se nuk kam lindur për gjuhën publike, për kornizën e ideve të ofruara botës. Një zë fëmije që askush nuk do ta kishte thirrur.
Lexova fjalët e atyre që guxuan të mendonin pa kërkuar leje. Ata thanë se duhej të guxoje. Se mjaftonte të guxoje. Por si guxon dikush kur tabani mungon tashmë nën fjali? Kur vetë mendimi është një frymëmarrje, dhe jo një strukturë? Gjithmonë kam ndjerë çuditshmërinë e zërave të sigurt. Bota e tyre është e fortë, imja dridhet. Nuk është një kompleks – jo – është një gjeografi. E tyre është bërë nga mure, imja nga rrjedha.
Ata e mendojnë si konstruksion . Unë e mendoj si një rrëshqitje.
Ka diçka të papajtueshme midis këtyre dy mënyrave të të qenit. Nga njëra anë, ndërtuesit e mëdhenj, ata për të cilët mendimi është një katedrale: çdo gur i lëmuar, çdo fjalë e folezuar. Nga ana tjetër, rojet e natës, poetët pa një orakull, fëmijët që kërkojnë në errësirë një burim, një qartësi që nuk mund të fiksohet. Ne nuk mendojmë njësoj në varësi të faktit nëse vijmë nga lart apo nga humnera.
Nuk jam ndjerë kurrë si i rritur në të menduarit tim. As tani. Nuk e di çfarë është të mendosh si i rritur. A është të mendosh me autoritet? Me logjikë? Me armaturë? Mendimet e mia janë të pambrojtura. Ato nuk rreshtohen, ato përdridhen. Ato nuk demonstrojnë, ato përparojnë në heshtje dhe ndonjëherë me lot. Ndoshta kjo është ajo që nuk kam qenë kurrë në gjendje t’i ofroj botës: mendim të rregullt. I imi është bërë nga stërkalat e detit, gërvishtjet, heshtjet më të rënda se fjalët.
E megjithatë unë mendoj. Në mënyrën time. Brenda vetes.
Shpesh kam menduar se nga vjen kjo e metë, kjo ndjenjë e vazhdueshme e paligjshmërisë. A është nga rritja e vetmuar, apo në muzikën e një bote që nuk flet me koncepte, por me frymëmarrje? A është refuzimi i seriozitetit, kjo gjë e ngurtë dhe e zbehtë që e merr veten për të vërtetë sepse shprehet me qetësi? Apo e perceptoj, në një mënyrë konfuze, se ka një gënjeshtër në këtë siguri të të menduarit saktë?
Sepse ka mendje kaq serioze saqë nuk mendojnë më. Ato përsërisin, pohojnë, imponojnë. Mendimi i tyre është një mur, jo një kryqëzim.
Nuk kam ditur kurrë si të mendoj pa rrezik. Të mendosh, për mua, do të thotë të humbasësh diçka. Një paqe, një kontur, një pjesë e vetes. Është po aq asketizëm sa edhe marramendje. Nuk mendoj ta shpjegoj: mendoj për të mbijetuar. Nuk është një ushtrim, është një konvulsion. Dhe për këtë arsye nuk kam ditur kurrë si t’i bëj të tjerët ta dëgjojnë. Si të flas për një vend që nuk ka hartë.
Ekziston një e vërtetë që mendimtarët në këmbë e injorojnë. Ështe që ka mendime që nuk mund të thuhen me zë të lartë. Që nuk mund të përballojnë prozhektorët, por që nuk janë më pak të thella. Disa mendime lindin në lot, në turp, në frikë. Ato nuk marrin strukturë, ato lindin. Ato nuk mund të shpjegohen, ato përjetohen.
Dhe ndoshta kjo është legjitimiteti im: të mos kesh asnjë.
Nuk po përpiqem të ngrihem në sheshin publik. Nuk dua të bind, por të shtrij dorën. Nga poshtë. Nga rrënjët. Përmes kësaj mënyre të të folurit në heshtje, të të shprehurit butësisht atë që dridhet. Ka të vërteta që nuk vijnë nga siguritë, por nga plagët. Dhe unë gjithmonë kam banuar në këtë kufi.
Nuk e kam lënë pas fëmijërinë. Jo tamam. Nuk është një e kaluar për mua, por një tokë. Një energji. Një rebelim kundër të rriturit brenda meje që do të donte të mendonte siç e demonstron dikush, me autoritet dhe pa dështuar. Fëmijëria ende më mban dorën. Më thotë: mos u beso atyre që flasin me zë të lartë. Beso atyre që dyshojnë, që kërkojnë, që heshtin për një kohë të gjatë para se të flasin.
Ata janë të ngjashmit e mi.
Nuk kam folur kurrë në këmbë. Flas, ndoshta, por në gjunjë. Me erën në sy. Me librat e fëmijërisë ende të hapur pranë meje. Me shiun mbi qerpikët e mi. Dhe ky është, ndoshta, fillimi i një mendimi tjetër. Një mendim pa piedestal. Një mendim-poemë. Një mendim që nuk imponon formën e tij, por që futet në të çarat dhe bën që lulet të rriten atje.»
PAK INTERVISTË
-Mirela L.Xh – E dashur Catherine, kjo është hera e parë që ju prezantoheni para lexuesve shqiptarë. Kohët e fundit ju takova përmes revistës RALM, të redaktuar nga Patrik Cintas, ku ju komentoni dhe analizoni veprat e autorëve, përfshirë edhe timen, gjë që më motivon shumë.
Thuhet se ekziston një traditë franceze e poetëve kritikë, paraardhësi kryesor i së cilës është Charles Baudelaire. Që atëherë, shkrimi kritik ka shoqëruar krijimin poetik të poetëve kryesorë francezë dhe ka fituar forcë midis bashkëkohësve të tij.
Pra, cili është mesazhi juaj, ose çfarë dëshironi të shprehni me këtë Ese, të cilën do ta ndiejnë thellë disa krijues, njësoj si unë?
-Catherine ANDRIEU – Para së gjithash, i përshëndes lexuesit.
Atyre që nuk ndihen as “klasikë” dhe as në terren të sigurt, atyre që distancohen nga qendrat qetësuese dhe normat e informuara mirë, do të doja t’u thoja: mos kërkoni të kundërshtoni gjykimet e botës. Mos e humbni entuziazmin tuaj duke u matur me shijet e të tjerëve. Ajo që ti mbart, kjo mënyrë e të menduarit anash, e të ndjerit lakuriq, e të heshturit aty ku të gjithë bërtasin, nuk është një e metë, është lindja e një kënge. Një këngë që pak do të jenë në gjendje ta dëgjojnë, por që të përket ty me një saktësi të pakthyeshme. Nuk ka një mënyrë të vetme për të qenë krijues.
Ndonjëherë, është mungesa e formës që formon. Ndonjëherë, është e meta që ndriçon më shumë sesa struktura. Ndonjëherë vendet më të pasigurta janë ato ku mbijnë vizionet më të sakta. Plagët dhe jo vetëm siguria formësojnë të vërtetat. Lloji që nuk vjen as nga rehatia dhe as nga siguria, por nga ajo natë e përshkuar në heshtje, ku diçka më në fund hapet: një zjarr që nuk digjet, por që shkëlqen nga brenda. Ata që krijojnë nga dhimbja, paqëndrueshmëria, vetmia nuk humbasin. Ata janë transmetuesit e një drite më të rrallë. Një dritë që asnjë strehë nuk e prodhon.
-Mirela L.Xh – Çfarë do të këshillonit në përfundim?
-Catherine ANDRIEU – Do të doja t’ju pëshpërisja këtë këshillë të thjeshtë: jepini vetes të drejtën për të krijuar. Edhe nëse asgjë brenda teje nuk qëndron drejt. Edhe nëse dyshimi të shtrëngon brinjët. Edhe nëse nuk flet me zë të lartë, edhe nëse nuk flet fare, edhe nëse pëshpëritja jote ngrihet nga gjunjët – është prapë një fjalë. Ndoshta është edhe më e nevojshme.
Ka krijime që nuk kërkojnë dritën e ditës, që nuk shpojnë muret e duartrokitjeve, por që gërmojnë më thellë. Një fjalë e ulët, një dorë ngurruese, një frymëmarrje midis dy heshtjeve – kjo është tashmë një botë në punë. Ajo që lind atje është e brishtë, por e pamposhtur. E thellë, e ndjeshme, e vërtetë. Dhe kjo e vërtetë nuk është një mbetje, nuk është më pak se të tjerat. Është një zjarr më diskret, më i rrallë, por po aq thelbësor.
-Mirela L.XH– Faleminderit dhe presim bashkëpunime të mëtejshme me gazetën Nacional.
-Catherine ANDRIEU – Faleminderit juve dhe Z. Mujo Buçpapaj për këtë hapësirë. Ishte një kënaqësi!