Letërsia është vendi ku e pamundura merr frymë.
Një bisedë për poezinë, dashurinë, gruan, kujtesën dhe udhëtimin e fjalës
— Lola, çfarë është poezia për ju: art, nevojë shpirtërore apo një mënyrë për të mbijetuar?
— Ndoshta të trija bashkë. Poezia nuk më erdhi si një vendim. Erdhi siç vjen një ndjenjë: pa trokitur. Në fillim shkruan sepse ke diçka për të thënë; më vonë kupton se shkruan sepse fjala të ka zgjedhur ty. Poezia është ajo hapësirë ku njeriu mund të jetë plotësisht vetvetja, pa pasur nevojë të shpjegohet.
— Ju vini nga Lushnja. Sa gjurmë ka vendlindja në poezinë tuaj?
— Vendlindja nuk është vetëm vendi ku lind. Është vendi që të mbetet brenda. Lushnja ime është dritë, tokë, aromë, kujtim, njerëz. Edhe kur shkruaj për dashurinë, për një mungesë apo për një dhimbje, diku në thellësi të vargut ecën ajo vajza e Lushnjës që dikur shihte botën me sytë e parë.
— Në shumë prej poezive tuaja dashuria është një prani e fuqishme. Pse ktheheni kaq shpesh tek ajo?
— Sepse dashuria nuk përsëritet kurrë, edhe kur përsëritet fjala. Mund të shkruash njëqind herë “të dua” dhe asnjëra prej tyre të mos jetë e njëjtë me tjetrën. Dashuria ka fytyrën e lumturisë, por edhe atë të mungesës. Ka puthjen, por edhe heshtjen pas puthjes. Ka ardhjen dhe ikjen. Prandaj është një burim që nuk shteron.
— Në poezinë tuaj gruaja nuk është vetëm objekt i dashurisë, por një zë që kërkon të dëgjohet.
— Gruaja ka shumë zëra. Ka zërin që e dëgjojnë të tjerët dhe atë që e dëgjon vetëm vetë. Unë kam dashur të shkruaj edhe për këtë të dytin. Për gruan që dëshiron, që gabon, që xhelozon, që fal, që largohet, që pret, por mbi të gjitha për gruan që nuk pranon të humbasë veten.
— A e shihni erotizmin si një dimension të poezisë suaj?
— Po. Por erotizmi nuk është vetëm trupi. Është edhe fryma. Është distanca e vogël mes dy njerëzve, një vështrim, një dorë që nuk prek, një fjalë që mbetet pezull. Trupi është vetëm njëra prej portave të dashurisë. Tjetra është shpirti. Kur ato takohen, poezia bëhet më e vërtetë.
— Çfarë ju tremb më shumë si poete: heshtja apo fjala e tepërt?
— Fjala e tepërt. Heshtja ndonjëherë është poezi. Fjala e panevojshme është zhurmë. Një varg i mirë duhet të ketë diçka që nuk thuhet. Aty fillon lexuesi.
— Ju shkruani edhe për mungesën. A është mungesa një formë e pranisë?
— Patjetër. Ndonjëherë ai që mungon është më i pranishëm se ai që qëndron pranë teje. Mungesa ka një mënyrë të çuditshme për të mbushur hapësirat. Ajo ulet në karrige, hyn në dhomë, fle në kujtesë. Dhe kur ti mendon se e ke harruar, ajo të zgjon.
— Çfarë marrëdhënieje keni me kujtesën?
— Kujtesa është arkivi im më i pasur dhe më i pabesë. Ajo nuk ruan gjithçka; zgjedh. Ndonjëherë harron një ngjarje të madhe dhe ruan një aromë, një zë, një dritare, një fjali. Pikërisht këto copëza më interesojnë. Poezia nuk ka nevojë gjithmonë për historinë e plotë. I mjafton një copëz e saj.
— Në krijimtarinë tuaj shfaqet edhe ironia. Pse një poete lirike ka nevojë të qeshë?
— Sepse poeti që nuk di të qeshë me veten rrezikon të bëhet tepër solemn. Jeta nuk është vetëm tragjedi. Ka edhe absurditet, edhe humor, edhe paradoks. Ndonjëherë një buzëqeshje thotë më shumë se një elegji.
— A mendoni se poezia e sotme duhet të jetë e kuptueshme për lexuesin?
— Poezia nuk duhet të jetë e errët vetëm për të treguar se është poezi. Por as nuk duhet të jetë një fjali e zakonshme e ndarë në vargje. Unë besoj te komunikimi. Nëse lexuesi nuk gjen asnjë derë për të hyrë në poezi, atëherë poeti duhet të pyesë veten pse e ka mbyllur derën.
— A është poezia rrëfim autobiografik?
— Edhe po, edhe jo. Çdo poet e lë veten në atë që shkruan, por jo çdo gjë që shkruan i ka ndodhur. Imagjinata është një tjetër formë e së vërtetës. Mund të mos e kesh përjetuar një histori, por mund ta kesh ndier dhimbjen e saj.
— Çfarë ju jep letërsia që nuk jua jep jeta e përditshme?
— Mundësinë për ta jetuar jetën më shumë se një herë. Në jetë kemi vetëm një rrugë. Në letër kemi mijëra. Mund të kthehemi pas, të ndryshojmë fundin, të shpëtojmë një njeri, të ringjallim një kujtim. Letërsia është vendi ku e pamundura merr frymë.
— Dhe çfarë i jepni ju letërsisë?
— Nuk e di nëse i jap diçka. Ndoshta i jap vetëm sinqeritetin tim. Dhe nëse një varg imi arrin të prekë dikë, atëherë mendoj se ia ka vlejtur.
— Lola, çfarë do të mbetet nga një poete kur libri mbyllet?
— Një ndjenjë. Jo gjithmonë një varg. Jo gjithmonë emri. Ndoshta vetëm një drithërimë e vogël që lexuesi nuk di nga i erdhi. Nëse poezia arrin deri aty, atëherë ajo ka jetuar.
— Një pyetje të fundit: sikur t’ju duhej ta përkufizonit veten me një fjali poetike, çfarë do të thoshit?
— Do të thosha se jam një grua që i ka besuar fjalës për t’i dhënë emër asaj që zemra nuk ka ditur ta thotë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu mbyllet kjo bisedë me Lola Shehin: jo te një përgjigje, por te një derë e hapur. Sepse poeti nuk mbaron kur mbaron intervista. Ai vazhdon të jetojë në pyetjen që i mbetet lexuesit.
Dhe poezia, në fund të fundit, është pikërisht kjo:
Një ndjesi që nuk pranon të vdesë.
Intervistoi Marin KELMENDI