Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë shpreh dhimbjen e thellë dhe hidhërimin e saj për ndarjen nga jeta të piktorit të shquar shqiptar, studiuesit, pedagogut dhe personalitetit të njohur të arteve figurative, Kujtim Buza, i cili u nda nga jeta mbrëmjen e 27 gushtit 2026.
Me largimin e tij, arti shqiptar humbet një prej përfaqësuesve të rëndësishëm të një brezi artistësh që i kushtuan jetën krijimit, dijes, edukimit estetik dhe pasurimit të kulturës kombëtare.
Kujtim Buza ishte një personalitet shumëplanësh i kulturës shqiptare. Për më shumë se gjashtë dekada, ai e ndërtoi veprimtarinë e tij mbi një marrëdhënie të thellë me pikturën, studimin dhe pedagogjinë, duke lënë gjurmë të dallueshme në historinë e arteve figurative shqiptare.
Ai ishte mjeshtër i peizazhit, por peizazhi i tij nuk ishte thjesht riprodhim i natyrës. Në telajot e tij, natyra shndërrohej në një gjuhë të ndjenjës, të kujtesës dhe të identitetit. Drita, ngjyra, hapësira dhe atmosfera merrnin një funksion të veçantë shprehës, duke e ngritur pamjen konkrete të vendit në një përjetim estetik dhe shpirtëror.
Në këtë pikë qëndron një nga vlerat e veçanta të krijimtarisë së Kujtim Buzës: ai nuk e pikturoi vetëm Shqipërinë; ai kërkoi të pikturonte shpirtin e saj përmes natyrës. Malet, fushat, qytetet, brigjet dhe hapësirat shqiptare, në veprën e tij, marrin një jetë të dytë artistike, duke u bërë pjesë e kujtesës pamore të disa brezave.
Krijimtaria e tij mbart një dialog të veçantë me traditën e pikturës shqiptare dhe me zhvillimet e artit modern. Formimi i tij teorik dhe artistik, përvoja pedagogjike dhe njohja e historisë së artit i dhanë mundësinë që përtej teknikës së pikturës të kërkonte edhe kuptimin e saj estetik dhe kulturor.
I biri i një prej figurave themelore të pikturës shqiptare, Abdurrahim Buzës(me origjinë nga Geghyseni i Tropojës, i vendosur në Gjakovë, Shkup dhe Tiranë), Kujtim Buza trashëgoi një emër të madh të artit, por mbi të gjitha ndërtoi identitetin e tij krijues. Nëse nga i ati trashëgoi dashurinë për artin dhe për motivin shqiptar, në veprën e tij ai zhvilloi një sensibilitet të vetin, veçanërisht në trajtimin e peizazhit, të dritës dhe të atmosferës.
Kjo trashëgimi artistike familjare përbën një nga rastet më të bukura të vazhdimësisë së një tradite krijuese në artin shqiptar: dy breza të një familjeje që i shërbyen artit me gjuhë të ndryshme, por me të njëjtën bindje se arti është kujtesë dhe identitet.
Buza studioi teorinë dhe kritikën e artit në Akademinë e Arteve të Shën Petersburgut në vitet 1959–1961, ndërsa më pas ndoqi studimet për pikturë në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë, 1961–1964.
Kjo përbën një element të rëndësishëm për të kuptuar formimin e tij: ai nuk ishte vetëm praktikues i pikturës, por kishte edhe një bazë të formimit teorik e kritik.
Një vend të veçantë në jetën e Kujtim Buzës zë edhe veprimtaria e tij institucionale. Ai shërbeu si drejtor i Galerisë Kombëtare të Arteve, në vitet 1966–1969.
dhe për shumë vite der isa doli në pension si Sekretar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë për artet figurative dhe pedagog, duke u dalluar për përkushtimin ndaj zhvillimit të jetës artistike dhe, veçanërisht, për mbështetjen e artistëve të rinj, pavaresisht kufizimeve ideologjike të kohes .
Në këtë rol ai nuk ishte vetëm administrator i artit, por edhe ndërmjetësues i brezave. Ai dinte të shihte tek talenti i ri jo vetëm atë që ishte, por edhe atë që mund të bëhej. Mbështetja e tij për artistët e rinj përbën një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë së tij njerëzore dhe institucionale.
Për LSHA-në, ndarja e tij nga jeta ka një dhimbje të veçantë. Kujtim Buza ishte pjesë e historisë së kësaj organizate dhe e jetës së saj artistike për dekada lufte dhe veshtiresishe per te mbrojtur artet dhe letersine nga kufizimet ideologjike të realizmit socialist, si një metodë e vetme dhe e detyruar estetike e krijimtarisë. Emri i tij është i lidhur me një periudhë të rëndësishme të bashkëjetesës së letërsisë, pikturës dhe arteve të tjera në institucionin që për dekada ka qenë një prej qendrave më të rëndësishme të kulturës shqiptare.
Sot, përpara veprës së tij, fjala duket e pamjaftueshme. Peneli që për dekada i dha jetë dritës, peizazhit dhe ngjyrës shqiptare ka heshtur. Por heshtja e artistit nuk është fundi i veprës së tij. Ajo është çasti kur vepra fillon të flasë vetë, përtej autorit dhe përtej kohës.
Kujtim Buza do të mbetet në kujtesën e artit shqiptar si një artist që e shndërroi peizazhin në përjetim, ngjyrën në emocion dhe natyrën në një formë të veçantë të identitetit kombëtar.
Ai do të mbetet gjithashtu në kujtesën e kolegëve, artistëve dhe brezave të rinj si një personalitet që besoi tek arti, tek puna krijuese dhe tek vlera e talentit njerëzor.
Veprat e tij do të vazhdojnë të jetojnë aty ku artistët e mëdhenj nuk vdesin: në kujtesën e kulturës, në historinë e artit dhe në sytë e brezave që do t’i shohin.
Në këto çaste të dhimbshme, Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë i shpreh ngushëllimet më të sinqerta familjes së piktorit Kujtim Buza, të afërmve, miqve, kolegëve, ish-studenteve dhe gjithë komunitetit të artistëve shqiptarë.
Kujtimi i tij qoftë i përjetshëm dhe vepra e tij e ndriçoftë gjatë kujtesën e artit shqiptar.
Me nderim dhe dhimbje,
Dr. Mujë Buçpapaj
Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë
Shiko