Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë shpreh dhimbjen për ndarjen nga jeta të akademikut Mark Tirta, një prej dijetarëve të mëdhenj të etnologjisë dhe albanologjisë shqiptare
Një humbje e rëndë për shkencën, kulturën dhe kujtesën kombëtare shqiptare – Mark Tirta i kushtoi më shumë se gjashtë dekada studimit të traditave, miteve, zakoneve, besimeve dhe trashëgimisë kulturore të shqiptarëve. LSHA shpreh ngushëllimet më të sinqerta për familjen Tirta, të afërmit, kolegët dhe bashkëpunëtorët e akademikut të shquar.
Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë shpreh dhimbjen dhe keqardhjen e thellë për ndarjen nga jeta të akademikut emeritus Mark Tirta, një prej personaliteteve më të shquara të etnologjisë, antropologjisë dhe albanologjisë shqiptare, studiuesit të përkushtuar dhe dijetarit që ia kushtoi më shumë se gjashtë dekada të jetës së tij njohjes, dokumentimit dhe interpretimit shkencor të trashëgimisë kulturore shqiptare.
Me ndarjen e tij nga jeta, shkenca dhe kultura shqiptare humbasin një prej përfaqësuesve të tyre më të spikatur. Mark Tirta ishte një emër i rëndësishëm i kërkimit albanologjik dhe një studiues që ndërtoi një vepër të gjerë, të qëndrueshme dhe me vlerë të veçantë për njohjen e identitetit kulturor shqiptar.
Jeta dhe veprimtaria e tij shkencore janë të lidhura ngushtë me përpjekjen për të mbledhur, dokumentuar, interpretuar dhe ruajtur dëshmitë e kulturës materiale dhe shpirtërore të shqiptarëve. Në studimet e tij, tradita nuk ishte thjesht një mbetje e së kaluarës, por një dëshmi e gjallë e kujtesës historike, e identitetit dhe e vazhdimësisë kulturore të kombit shqiptar.
Mark Tirta lindi më 21 maj 1938 në Orosh të Mirditës. Kreu studimet e larta në degën Histori-Gjuhësi të Universitetit të Tiranës, të cilat i përfundoi në vitin 1961. Pas përfundimit të studimeve punoi në arsim në rrethin e Mirditës, ndërsa në vitin 1968 nisi veprimtarinë kërkimore në sektorin e etnografisë pranë Institutit të Historisë.
Nga viti 1979 vijoi veprimtarinë e tij pranë Institutit të Kulturës Popullore, ku ndërtoi një pjesë të rëndësishme të karrierës së tij kërkimore dhe akademike. Për dekada me radhë ai u angazhua në studimin e etnologjisë shqiptare, duke u shndërruar në një prej autoriteteve të rëndësishme të kësaj fushe.
Në vitin 2008 u zgjodh anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, në Seksionin e Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike. Në vijim të veprimtarisë së tij të gjatë akademike e shkencore, mori statusin Akademik Emeritus.
Një nga tiparet më të rëndësishme të punës së Mark Tirtës ishte lidhja e drejtpërdrejtë me terrenin. Ai mori pjesë në ekspedita të shumta kërkimore në vise të ndryshme shqiptare, duke mbledhur dhe dokumentuar dëshmi të rëndësishme mbi jetën, traditat, zakonet, besimet, mitologjinë dhe mënyrat e organizimit të komuniteteve shqiptare.
Kërkimi i tij nuk u kufizua vetëm në burimet e shkruara. Ai e ndërtoi një pjesë të rëndësishme të autoritetit të tij shkencor mbi vëzhgimin në terren, mbledhjen e materialit etnografik dhe dëshmive gojore, duke i shndërruar ato më pas në objekt studimi dhe interpretimi shkencor.
Fusha e interesave të tij kërkimore ishte e gjerë. Mark Tirta u mor veçanërisht me migrimet e shqiptarëve dhe mitologjinë popullore, por studimet e tij u shtrinë edhe në çështje të familjes, veshjeve popullore, së drejtës zakonore, toponimisë dhe antroponimisë, artit popullor, historisë së etnologjisë shqiptare dhe personaliteteve që kanë kontribuar në zhvillimin e kësaj disipline.
Trashëgimia e tij bibliografike është e jashtëzakonshme. Akademiku Mark Tirta botoi mbi 300 punime shkencore e kulturore, ndërsa mori pjesë me mbi 100 kumtesa në sesione shkencore, simpoziume, konferenca dhe kongrese kombëtare e ndërkombëtare. Një pjesë e rëndësishme e veprës së tij u botua edhe në gjuhë të huaja, duke kontribuar në njohjen ndërkombëtare të studimeve shqiptare.
Ndër veprat e tij më të rëndësishme përfshihen “Etnologjia e përgjithshme”, “Etnologjia e shqiptarëve”, “Migrime të shqiptarëve”, “Mitologjia ndër shqiptarë”, “Mjeshtëria e kërkimit shkencor në etnologji”, “Panteoni e simbolika, doke e kode…”, si dhe “Lëvizjet migruese të shqiptarëve, të brendshme e në popujt më afër”.
Këto vepra përbëjnë një kontribut të rëndësishëm në sistematizimin dhe zhvillimin e mendimit etnologjik shqiptar. Ato dëshmojnë një përpjekje të vazhdueshme për ta parë kulturën shqiptare në kompleksitetin e saj, në marrëdhënien midis kujtesës dhe historisë, traditës dhe ndryshimit, mitit dhe realitetit shoqëror.
Në historinë e studimeve shqiptare, Mark Tirta do të mbetet si një prej dijetarëve që i dha studimit të kulturës tradicionale shqiptare një dimension të thellë shkencor dhe interpretues. Ai kontribuoi që etnologjia të mos mbetej vetëm në nivelin e mbledhjes dhe përshkrimit të fakteve, por të shndërrohej në një instrument të rëndësishëm për të kuptuar historinë, kujtesën, identitetin dhe vazhdimësinë kulturore të shqiptarëve.
Përmes punës së tij të gjatë, shumë dëshmi të kulturës materiale dhe shpirtërore shqiptare u shpëtuan nga harresa, u dokumentuan dhe u përfshinë në kujtesën e shkruar shkencore. Në këtë kuptim, vepra e tij nuk i përket vetëm një fushe të veçantë akademike, por përbën një pasuri të rëndësishme të kulturës kombëtare.
Librat, studimet, kërkimet në terren dhe materialet që ai la pas do të vazhdojnë të jenë burim referimi për studiuesit e etnologjisë, antropologjisë, folklorit, historisë së kulturës dhe albanologjisë. Vepra e tij do të vijojë të jetojë përmes institucioneve shkencore, studiuesve dhe brezave të rinj që do t’i drejtohen trashëgimisë së tij.
Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë e kujton akademikun Mark Tirta me respektin më të lartë si një intelektual të shquar, studiues të palodhur dhe personalitet me kontribut të jashtëzakonshëm në njohjen dhe dokumentimin e kulturës shqiptare.
Në këto çaste dhimbjeje, LSHA i shpreh ngushëllimet më të sinqerta familjes Tirta, të afërmve, kolegëve, miqve dhe bashkëpunëtorëve të akademikut Mark Tirta.
Kujtimi i tij do të mbetet i paharruar, ndërsa vepra e tij do të vazhdojë të jetë pjesë e çmuar e pasurisë shkencore dhe kulturore shqiptare.
PER LIDHJEN E SHKRIMTARËVE DHE ARTISTËVE TË SHQIPËRISË (LSHA)
KRYETARI
DR. MUJË BUÇPAPAJ
Tiranë, 27 gusht 2026