Shkrimtari shqiptaro-amerikan u prit nga kryetari i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, dr. Mujë Buçpapaj. Në fokus të takimit: ringritja institucionale e LSHA-së, mbrojtja e interesave të krijuesve shqiptarë dhe bashkëpunimi me komunitetin letrar në Shtetet e Bashkuara
Tiranë, 25 gusht 2026 – Shkrimtari shqiptaro-amerikan Sami Mulaj zhvilloi një vizitë në selinë e përkohshme të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë (LSHA), ku u prit nga kryetari i saj, dr. Mujë Buçpapaj.
Takimi u zhvillua në një atmosferë miqësore dhe bashkëpunimi kulturor, duke u përqendruar në çështje të rëndësishme që lidhen me jetën letrare shqiptare, forcimin e lidhjeve me shkrimtarët dhe artistët, shqiptarë ne SHBA si dhe krijimin e urave të qëndrueshme të bashkëpunimit ndërmjet krijuesve shqiptarë në Shqipëri, Kosovë, diasporë dhe veçanërisht në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Gjatë bisedës u trajtua procesi i ringritjes dhe funksionalizimit të LSHA-së, me synimin që kjo organizatë të rikthehet në një institucion aktiv dhe përfaqësues të komunitetit të shkrimtarëve dhe artistëve shqiptarë. Në këtë kuadër u theksua rëndësia e krijimit të një organizimi bashkëkohor, pluralist dhe funksional, i cili të jetë në shërbim të krijuesve dhe të kontribuojë në mbrojtjen dhe promovimin e interesave të tyre profesionale, kulturore dhe institucionale.
Një vend të veçantë në bisedë zuri edhe roli i Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptarë në SHBA, si një prej strukturave të rëndësishme të komunitetit letrar shqiptar në diasporë. U vlerësua kontributi i saj në ruajtjen, kultivimin dhe promovimin e gjuhës shqipe, letërsisë shqiptare dhe identitetit kulturor shqiptar në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht përmes veprimtarisë së shkrimtarëve, botuesve, studiuesve dhe institucioneve kulturore shqiptaro-amerikane.
Dr. Mujë Buçpapaj dhe Sami Mulaj diskutuan gjithashtu për Panairin e Librit, që Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptarë në SHBA planifikon të organizojë në muajin tetor 2026. Panairi u konsiderua një ngjarje me rëndësi për promovimin e librit dhe autorëve shqiptarë në SHBA, si dhe për forcimin e lidhjeve ndërmjet letërsisë shqiptare që krijohet në atdhe dhe asaj që zhvillohet në diasporë.
Në këtë kuadër u diskutua edhe pjesëmarrja e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë dhe Lidhjes se Shkrimtarve te Kosovës si bashkëorganizatorë, duke e konceptuar këtë veprimtari si një hap të rëndësishëm drejt një bashkëpunimi më të gjerë kulturor ndërshqiptar.
Takimi u shoqërua me vlerësime të ndërsjella për nevojën e një bashkëpunimi më të strukturuar ndërmjet organizatave të shkrimtarëve në Shqipëri, Kosovë dhe diasporë. U theksua se letërsia shqiptare, përtej kufijve politikë dhe gjeografikë, përbën një hapësirë të përbashkët kulturore, ndërsa ruajtja e gjuhës dhe identitetit shqiptar në diasporë kërkon një angazhim të vazhdueshëm të institucioneve dhe të vetë komunitetit krijues.
Sami Mulaj është një nga figurat aktive të komunitetit letrar shqiptaro-amerikan dhe kontribuon në jetën kulturore të shqiptarëve në Shtetet e Bashkuara. Ai eshte autor i disa librave ne poezi dhe prozë te cilat jane pritur shume mire nga lexuesi dhe kritika letrare. Angazhimi i tij në organizimin dhe promovimin e veprimtarive letrare e kulturore përbën një urë të rëndësishme lidhëse ndërmjet krijuesve shqiptarë në diasporë dhe hapësirës letrare shqiptare në trojet etnike.
Nga ana e tij, kryetari i LSHA-së, dr. Mujë Buçpapaj, vlerësoi rëndësinë e bashkëpunimit me shoqatat e shkrimtarëve shqiptarë në diasporë dhe shkrimtaret shqiptare ndersa theksoi se ringritja e LSHA-së duhet të shoqërohet me një hapje të re ndaj komunitetit të krijuesve shqiptarë kudo që ndodhen.
SAMI MULAJ – POETIKA E KUJTESËS, DHIMBJES DHE SHPRESËS
Krijimtaria e Sami Mulajt përfaqëson një përvojë letrare që ndërtohet në kufirin e ndjeshmërisë lirike, reflektimit ekzistencial dhe kujtesës njerëzore. I njohur fillimisht si poet dhe duke shfaqur një prirje gjithnjë e më të qartë drejt prozës, Mulaj ka krijuar një univers poetik ku përvoja individuale shndërrohet në një formë të komunikimit me përvojën kolektive. Poezia e tij nuk mbështetet vetëm në emocionin spontan, por përpiqet ta artikulojë atë nëpërmjet një ligjërimi të përqendruar mbi temat themelore të ekzistencës: dashurinë, humbjen, dhimbjen, kujtesën, shpresën dhe kalimin e kohës.
Vetë titujt e veprave të tij – Lisat e mi të Diellit, Buzëqeshja e së Nesërmes, Dy Anadrinët, Stina e Pestë, Vetëm zogjtë dëgjoj, Të mbash gjallë një emër, si dhe përmbledhjet në anglisht Broken Dreams dhe The Thief of Love – dëshmojnë një poetikë të mbështetur në simbolikën e fortë të natyrës, kujtesës dhe marrëdhënieve njerëzore.
Në këtë kuptim, poezia e Mulajt mund të lexohet si një poezi e kujtesës aktive. Kujtesa nuk shfaqet thjesht si kthim nostalgjik drejt së kaluarës, por si një mekanizëm etik për të ruajtur njerëzit, vendet, përjetimet dhe vlerat që rrezikojnë të treten në kohë. Në këtë kontekst, titulli Të mbash gjallë një emër merr një domethënie të veçantë: emri shndërrohet në shenjë të identitetit dhe kujtesës, ndërsa akti i të shkruarit bëhet një formë e rezistencës ndaj harresës.
Një nga tiparet dalluese të krijimtarisë së Sami Mulajt është prirja për ta nisur poezinë nga përvoja konkrete dhe për ta ngritur atë drejt një kuptimi më universal. Përjetimi personal nuk mbetet i mbyllur brenda biografisë së autorit; ai shndërrohet në një figurë të përvojës njerëzore.
Kjo është veçanërisht e dukshme në fushën tematike të dashurisë. Në The Thief of Love, vetë koncepti i “vjedhësit” krijon një metaforë interesante të dashurisë si forcë që mund të pushtojë, të trazojë dhe të ndryshojë subjektin lirik. Dashuria, në këtë univers, nuk është vetëm ndjenjë romantike, por një energji ekzistenciale që e vendos individin përballë cenueshmërisë së vet.
Në këtë pikë, lirizmi i Mulajt merr një karakter dialogjik: subjekti lirik kërkon tjetrin, i drejtohet tjetrit, kujton tjetrin dhe, përmes këtij komunikimi, kërkon të rindërtojë edhe vetveten.
Një nga metaforat më të rëndësishme që sugjeron krijimtaria e Mulajt është ajo e kohës. Stina e Pestë është një titull me potencial të fuqishëm simbolik, sepse krijon një hapësirë poetike jashtë rendit natyror të katër stinëve.
“Stina e pestë” mund të kuptohet si një kohë e brendshme, psikologjike, në të cilën jetojnë kujtimet, humbjet, dashuritë dhe pritjet. Ajo nuk matet me kalendarin, por me intensitetin emocional të përvojës. Në këtë kuptim, koha e Mulajt është më shumë kohë e ndërgjegjes sesa kohë kronologjike.
Kjo e afron poezinë e tij me një nga shqetësimet themelore të lirikës moderne: pamundësinë e njeriut për ta ndalur kohën dhe përpjekjen e artit për ta ruajtur atë nëpërmjet kujtesës.
Titulli Gurët që pikojnë dhimbje, që përfshin tregime dhe publicistikë, dëshmon një zgjerim të rëndësishëm të botës së autorit nga lirika drejt prozës. Metafora “gurët që pikojnë dhimbje” është e ndërtuar mbi një kontrast të fortë: guri lidhet zakonisht me fortësinë, qëndrueshmërinë dhe heshtjen, ndërsa “pikimi” i përket botës së lëngshme, emocionale dhe të dhimbshme.
Ky oksimoron metaforik krijon një figurë të fuqishme të kujtesës: edhe ajo që duket e heshtur dhe e ngurtësuar nga koha mund të mbartë brenda vetes një dhimbje ende të gjallë.
Këtu qëndron një prej pikave më interesante të poetikës së Mulajt: dhimbja nuk trajtohet vetëm si vuajtje, por si burim i kujtesës dhe i vetëdijes. Nëpërmjet saj, individi lidhet me të kaluarën dhe kërkon t’i japë kuptim përvojës së tij.
Në Lisat e mi të Diellit, natyra shfaqet që në titull si një sistem simbolik. Lisi është një figurë e rrënjës, qëndrueshmërisë dhe kujtesës, ndërsa dielli është simbol i jetës, dritës dhe shpresës.
Bashkimi i tyre krijon një metaforë të identitetit: rrënjët që kërkojnë dritën.
Kjo marrëdhënie ndërmjet tokës dhe dritës mund të lexohet edhe në kontekstin e përvojës së një autori që e ka shtrirë veprimtarinë e tij letrare përtej hapësirës shqiptare. Në këtë kuptim, krijimtaria e Mulajt mund të vendoset edhe në horizontin e letërsisë së diasporës dhe të letërsisë transnacionale, ku identiteti nuk është një pikë e vetme gjeografike, por një hapësirë e ndërmjetme midis kujtesës së vendlindjes dhe përvojës së botës.
Përballë dhimbjes dhe humbjes, krijimtaria e Sami Mulajt ndërton edhe një poetikë të shpresës. Buzëqeshja e së Nesërmes është, në këtë aspekt, një titull që shënon një lëvizje nga e kaluara drejt së ardhmes.
Nëse kujtesa ruan atë që ka qenë, shpresa krijon atë që mund të vijë. Kështu, poezia e Mulajt zhvillohet në një tension të vazhdueshëm midis dy kohëve: kujtesës dhe pritjes.
Ky dualizëm është i rëndësishëm për të kuptuar strukturën emocionale të veprës së tij. Poeti nuk qëndron vetëm te nostalgjia; ai kërkon ta tejkalojë atë. Edhe aty ku shfaqet dhimbja, ekziston një kërkim për dritë; edhe aty ku përjetohet humbja, mbetet dëshira për vazhdimësi.
Dy Anadrinët dhe veprat e tjera që mbajnë gjurmë të hapësirës shqiptare dëshmojnë rëndësinë e vendit në imagjinatën e autorit. Gjeografia nuk është vetëm sfond, por pjesë e identitetit të subjektit.
Megjithatë, një prej vlerave të krijimtarisë së Mulajt është pikërisht përpjekja për ta tejkaluar lokalitetin. Vendi konkret shndërrohet në metaforë të vendit të njeriut në botë; kujtesa individuale merr përmasa kolektive; dashuria personale mund të lexohet si përvojë universale.
Kjo bëhet veçanërisht e dukshme në botimet ndërkombëtare. Prania e poezive të tij në All Together dhe në periodikë letrarë e kulturorë në SHBA, Gjermani, Zvicër, Indi, Pakistan, Marok, Bangladesh, Itali dhe Egjipt dëshmon përpjekjen e autorit për ta vendosur krijimtarinë shqiptare në një qarkullim më të gjerë kulturor.
Botimi i Broken Dreams dhe The Thief of Love në gjuhën angleze, me qarkullim përmes Amazon, përbën një tjetër hap në këtë drejtim. Këto botime e zhvendosin autorin nga një hapësirë thjesht kombëtare drejt një hapësire letrare ndërkombëtare.
Një element me interes të veçantë në zhvillimin e Sami Mulajt është kalimi gradual nga poezia drejt prozës dhe publicistikës. Gurët që pikojnë dhimbje shënon pikërisht këtë zgjerim të regjistrave shprehës.
Nëse poezia e lejon autorin të kondensojë përvojën në figurë, simbol dhe emocion, proza i krijon mundësinë për të zhvilluar karaktere, situata, konflikte dhe kontekste më të gjera.
Për këtë arsye, Sami Mulaj mund të konsiderohet një autor në një fazë interesante të konsolidimit krijues: poeti i afirmuar po kërkon të zgjerojë mjetet e tij shprehëse drejt prozës. Kjo e bën të arsyeshme cilësimin e tij si “prozator premtues”, veçanërisht nëse ky proces do të vazhdojë me vepra narrative më të plota.
Përkthimi i poezive të tij dhe botimi në revista e antologji ndërkombëtare krijojnë një dimension tjetër të veprës: atë të ndërmjetësimit kulturor.
Poezia e Sami Mulajt, përmes përkthimit, nuk mbetet vetëm një akt individual krijues, por hyn në dialog me sisteme të tjera letrare. Mbështetja nga autorë dhe poetë të njohur, ndërsa veprat e tij qarkullojnë në hapësira të ndryshme kulturore, i jep krijimtarisë një karakter ndërkulturor.
Në këtë aspekt, rëndësi ka edhe puna e përkthimit të kryer nga prof. dr. Ukë Buçpapaj, si dhe mbështetja e vazhdueshme nga poetët Kujtim Hajdari dhe Angela Kosta, të cilat kanë ndihmuar në shtrirjen ndërkombëtare të veprës.
Në tërësinë e saj, krijimtaria e Sami Mulajt mund të përkufizohet si një poetikë e kujtesës dhe e shpresës, e ndërtuar mbi tensionin ndërmjet dhimbjes dhe dashurisë, humbjes dhe vazhdimësisë, rrënjëve dhe horizontit të botës.
Ai është një autor që e sheh poezinë si hapësirë të ruajtjes së përvojës dhe të identitetit. Në veprën e tij, emri duhet të mbahet gjallë, kujtesa duhet të mbrohet, dashuria duhet të përballojë kohën dhe e ardhmja duhet të mbetet e mundshme. Pikërisht këtu qëndron një nga boshtet më të rëndësishme të poetikës së tij: shkrimi si kundërvënie ndaj harresës.
Nga Lisat e mi të Diellit te Buzëqeshja e së Nesërmes, nga Stina e Pestë te Të mbash gjallë një emër, e deri te Broken Dreams dhe The Thief of Love, krijimtaria e Sami Mulajt dëshmon një udhëtim nga përvoja personale drejt universalizimit të ndjenjës. Ndërsa Gurët që pikojnë dhimbje tregon prirjen për ta zgjeruar këtë univers nga lirika drejt prozës dhe publicistikës.
Në perspektivë akademike, ai mund të vendoset në një zonë interesante të poezisë bashkëkohore shqiptare me dimension transnacional, ku përvoja e individit, kujtesa e vendit dhe komunikimi me botën ndërthuren në një ligjërim poetik të orientuar nga njeriu dhe drama e tij ekzistenciale.
Sami Mulaj është, pra, një poet që ka ndërtuar tashmë një profil të dallueshëm krijues dhe një prozator që ka hapur një kapitull të ri në zhvillimin e tij letrar. Vlera e mëtejshme e kësaj krijimtarie do të përcaktohet nga aftësia për ta thelluar strukturën poetike, për ta pasuruar gjuhën figurative dhe për ta shndërruar përvojën individuale në një arkitekturë gjithnjë e më të qëndrueshme artistike
Dr. Mujë Buçpapaj