DASHURIA IME E QERSHIVE TË ÇELURA
Ti do të ikësh
dhe do bien netët të thyera
shirat të lyer me hënë
çatitë do këndojnë lirikat e ujërave
dhe unë do të shkruaj mijëra letra
do ndjek postierët ditë pas dite
do pyes udhët kur vjen
se më duhesh
se më rrit
më shkurton vdekjen
më rrit frymën
e pastaj bëhem e brishtë velave të erës
se këndohet malli
dhe marrosem rrugëve
dashuria ime e qershive të çelura.
IKIN PERËNDITË
Në Trojën time bie shi.
Ranë poshtë mollëve lulet e para
rrisin ëndrrat – fëmi.
Ç’qe kjo para pranvere, befasi?!
Lart çatisë me ylberet e varur(a).
ikin majë gishtash Perënditë
me këmbët e bardha
Poetika e dashurisë, mungesës dhe mitit
Dy poezi të Anila Krutit të botuara në Gazetën letrare “Nacional”
Nga dr. Mujë Buçpapaj
Dy poezitë e Anila Krutit, “Dashuria ime e qershive të çelura” dhe “Ikin Perënditë”, të botuara sot në gazetën letrare “Nacional” paraqesin dy konfigurime të një poetike ku përvoja intime transfigurohet përmes natyrës, simbolit dhe mitit. Në të dyja tekstet, realiteti empirik nuk riprodhohet, por metaforizohet; peizazhi shndërrohet në korelat të gjendjes së subjektit lirik, ndërsa dashuria, mungesa dhe ikja marrin një dimension ekzistencial.
1.“Dashuria ime e qershive të çelura”
Poezia ndërtohet mbi një metaforë qendrore të dashurisë si burim rilindjeje dhe kundërvënie ndaj vdekjes. Qysh në titull, “qershitë e çelura” sjellin simbolikën e pranverës, lulëzimit dhe jetës, ndërsa në tekst kjo simbolikë merr një funksion ekzistencial. Dashuria nuk është thjesht ndjenjë erotike apo sentimentale; ajo bëhet një forcë që e transformon subjektin dhe e mban atë përballë kohës dhe vdekjes.
Veçanërisht i fuqishëm është vargu: “se më duhesh / se më rrit / më shkurton vdekjen / më rrit frymën”. Këtu poetesha krijon një antitezë të bukur midis “vdekjes” dhe “frymës”, ku dashuria shfaqet si energji jetësore. Foljet “rrit”, “shkurton”, “rrit” krijojnë një ritëm të brendshëm dhe e bëjnë ndjenjën një proces biologjik, pothuajse fizik.
Edhe personifikimi është një nga vlerat më të dukshme të poezisë: “çatitë do këndojnë lirikat e ujërave”. Çatitë marrin zë, ndërsa shiu shndërrohet në “lirika”; natyra nuk është më dekor, por bashkëbiseduese e drejtpërdrejtë e subjektit lirik. Kjo e afron poezinë me një traditë të poezisë simboliste, ku peizazhi projekton gjendjen shpirtërore.
Një tjetër figurë interesante është “shirat të lyer me hënë”, një metaforë sinestetike dhe vizuale që e estetizon trishtimin. Ndërsa fundi, “dhe marrosem rrugëve / dashuria ime e qershive të çelura”, e rikthen titullin në funksionin e një refreni emocional. Kjo e mbyll poezinë në një qark simbolik, ku dashuria mbetet njëkohësisht kujtim, mungesë dhe jetë.
Në tërësi, poezia ka një lirizëm të natyrshëm, një imagjinatë të pasur metaforike dhe një tension të bukur ndërmjet ikjes dhe qëndrimit, mungesës dhe jetës.
- “Ikin Perënditë”
Kjo poezi është më e shkurtër, më eliptike dhe më e përqendruar në simbolikën mitologjike. Që në vargun e parë, “Në Trojën time bie shi”, poetesha e personalizon mitin: Troja nuk është vetëm qyteti homerik, por bëhet “Trojë” personale, hapësirë e brendshme e humbjes, kujtesës dhe rrënimit.
Vargu “Ranë poshtë mollëve lulet e para” ndërton një imazh të dyfishtë: rënia e luleve sugjeron njëkohësisht fundin e një cikli dhe humbjen e një shprese të sapolindur. Kjo ide forcohet nga vargu enigmatik “Ç’qe kjo para pranvere, befasi?!”, ku koha poetike çrregullohet: pranvera ende nuk ka ardhur, por lulet tashmë janë shfaqur dhe kanë rënë.
Figura më interesante është padyshim ajo e fundit: “ikin majë gishtash Perënditë / me këmbët e bardha.” Këtu mitologjia shndërrohet në një skenë pothuajse ëndërrimtare. “Perënditë” nuk largohen me madhështi olimpike; ato “ikin majë gishtash”, në mënyrë të heshtur dhe të brishtë. Kjo përmbysje e imazhit klasik të hyjnores i jep poezisë një ton modern dhe surreal.
Nëse “Dashuria ime e qershive të çelura” është poezi e jetës që lufton kundër vdekjes, “Ikin Perënditë” është më shumë poezi e humbjes së së madhërishmes, e çastit kur edhe mitet duket se tërhiqen nga bota njerëzore.
Vlerësim përfundimtar
Në një vështrim kritik, “Dashuria ime e qershive të çelura” është poezia më e realizuar nga të dyja, sepse ka një bosht metaforik më të konsoliduar dhe një përfundim që e rikthen titullin në qendër të gjithë strukturës emocionale. “Ikin Perënditë”, ndërkaq, ka një forcë të veçantë koncentrimi dhe një imagjinatë mitopoetike interesante, por është më hermetike dhe kërkon më shumë pjesëmarrje interpretuese nga lexuesi.
Në të dyja poezitë spikat një veçori e rëndësishme e poetes: aftësia për ta kthyer natyrën në gjuhë të shpirtit. Shiu, qershitë, lulet, çatitë, ylberet dhe Perënditë nuk janë thjesht elemente poetike; ato funksionojnë si shenja të dashurisë, mungesës, kujtesës, brishtësisë dhe ikjes. Kjo e vendos poezinë e saj në një hapësirë ku lirizmi intim bashkohet me simbolikën moderne.
Botimi i këtyre dy poezive në “Nacional” sjell për lexuesin një zë poetik që kërkon ta shndërrojë përvojën intime në imazh, simbol dhe mit, duke dëshmuar se poezia e Anila Kurtit lëviz natyrshëm ndërmjet ndjesisë së drejtpërdrejtë dhe metaforës së hapur ndaj interpretimit.