ZËRI I BRENDSHËM
Poezi nga Xhavit Hasanpapaj
Ky cikël poetik ka një frymë shumë personale dhe intime. Në të trajtohet tema e “zërit të brendshëm” : kujtesa, malli, kërkimi i vetes, koha dhe përballja me jetën.
BOTA IME
Bota ime asht si nji ditë:
ka diell, ka dritë, ka edhe shi.
Asht si nji mot, me stinë,
me numra, me ngjyra,
me lindje e me dekë…
Vetëm unë i shoh,
vetëm unë i ndiej:
herë i buzëqeshi,
herë me lot e laj.
Bota ime ngjan si e jueja,
por asht si unë!
Asht marsh pa fund
n’atë qi s’u njoh kurrë.
Asht dritë, asht natë
me hanë,
qe retë e mbulojnë…
Ka yje qi përherë ndrijnë,
ka kangë qi s’pushojnë,
as dje, as sot.
Edhe shiu kur bjen,
edhe era kur fryn…
Si “violinë e botës”
vijnë e shkojnë.
Bota ime,
si e jueja ngjan,
por… asht vetëm e imja !
PERTEJ MEJE
Pertej meje
është një pjesë e vogël e imja.
Është si çdo pjesë tjetër,
por nuk bindet
si të tjerat.
Liria e saj
është gjithçka që e rrethon.
Ëndrra e saj është liri,
është dritë.
Dielli e ngroh,
hëna në errësirë
kurrë s’e lë.
Njomet e thahet në këtë tokë,
dhe prapë mbetet
veç një copë.
A do të bëhet një ditë
e plotë…?
KUR SHKRUAJ
Kur shkruaj, flas me veten,
flladiti shpirtin, qetësoj mendjen.
Jam si deti që përkëdhel bregun,
përplasem mbi shkëmb për t’ia provuar dhimbjen.
Në letër mbledh bardhësinë e borës,
diellin që lind, lulet në lëndinë.
Aty gjen vend edhe fjala e mikut,
mbi një kafe, kur ndajmë vetminë.
E di, njerëzit janë pjesëza pazëlli,
vijnë e ikin në trenin e kohës.
Vrapojmë e shtyhemi drejt stacionit të fundit,
duke harruar shijen e jetës dhe të tokës
- LUMI DHE VARKA
Si mundem unë bregun ta lë,
me një lundër të brishtë, një dërrasë mbi ujë?
Kur lumi i rrëmbyeshëm s’njeh besë,
veç përplaset me dallgë e rrëmujë.
Ura më pret, e gurtë dhe e gjatë,
udha e vjetër ku kaluan të parët,
aty ku hapat jehojnë çdo natë,
dhe rrezikun e lënë matanë.
Si të guxoj të hap një tjetër udhë,
unë, një pikë në këtë pafundësi?
Kur jam kaq i vogël sa një fije
bari
përballë këtij lumi që s’njeh pleqëri
- I HUPUN KREJT
I hupun krejt jam,
e me kallxue nuk asht marre,
larg atje, në atë botë ku kam shkue…
Nuk asht veç malli
për erën e luleve të malit
e krojet në viset e tua.
Po rrënjët atje,
e trupi tjetërkund…
gjumin ma kanë prishë,
veç andrrat janë shtue
- FRYN MOJ ERË
Fry moj erë dhe na sjell
ngrohtësi,
se nuk ka moj si ajo rini!
Fryn moj erë,
mos u ndal,
se sa mall më ka marrë
për atë kohë
kur të rinj kemi qenë.
Kur kujtoj ato vite,
sa lehtë në male u ngjitëm.
Si qengj gjumi na ka zanë,
për një ëndërr që kemi pa.
Sa palë këpucë i kemi ndërrue,
një qytet e kemi lanë,
kemi msy në tjetrin matanë,
me vallëzue me një zonjë të randë.
Bulevardit xhiro i kemi ra,
me njani-tjetrin me u pa.
Edhe kur shi ka ra,
asnjëherë lagë s’na ka.
Jena gëzue për hiçgja,
një vajzë e bukur kur e kemi pa,
për disa javë s’e kemi harrue,
kemi fillue me u dashurue.
Fryn moj erë, sa larg ke shku’,
fryn moj erë, s’ka si rinia
NJË GOTE+++++
Me sa duket, një gotë
e paskam kthyer…
Se esëll s’jam i zoti
një fjalë më shumë
me e thanë
Në këtë botë me mjaltë
e me shumë helm,
ku jam…?
E ëmbla nga lulet e bletët
veç jetë po sjell,
por helmi nga njerëzit
po vjen…
“Nektarin”, o Zot,
ku e mbledhin?!
Parajsë është kjo botë…
ata s’e dinë
ku shkojnë…?!
PËR NJË ÇAST
Për një çast
kthehem pas në vite,
të të shoh ty
si u rrite.
Si lule plot hijeshi
erdhe ti,
tinguj e këngë
jetës sonë iu shtuan.
Si xixëllonjë
vallëzoje e shndrisje.
Lutja jonë ishe
që bashkë me ne
të rriteshe edhe ti.
Det i qetë kemi qenë,
por edhe stuhi e dallgë
koha na ka dhënë.
Aspak e lehtë s’ka qenë;
sa herë kemi rënë,
jemi ngritur
përsëri në këmbë.
U forcuam me kohën,
më të zgjuar u bëmë.
Durim kohës i dhamë,
ëndrrat dhe besimin
fort i mbajtëm,
dhe fituam.
E ndërsa vitet ecin,
unë të shoh me të njëjtin
mall
si atëherë
kur si xixëllonjë
vallëzoje e ndriçoje .
Mbi ciklin poetik “ZËRI I BRENDSHËM”të Xhavit Hasanpapajt, shkëputur nga vëllimi në proces botimi “UDHË E GJURMË”
Nga dr. Mujë Buçpapaj
Vëllimi “UDHË E GJURMË”, që vjen pas librit të parë poetik “Lahuta e vjetër”, dëshmon një fazë të re të pjekurisë artistike të poetit Xhavit Hasanpapaj. Nëse libri i parë ndërtohej mbi kujtesën kolektive, etnografinë shpirtërore dhe rezonancat e traditës shqiptare, ky cikël poetik shënon një kthesë të dukshme drejt introspeksionit, meditimit filozofik dhe kërkimit të identitetit të njeriut përballë kohës.
Vetë titulli i ciklit, “Zëri i Brendshëm”, nuk është vetëm një emërtim tematik, por përbën boshtin semantik të gjithë strukturës poetike. Këtu poezia nuk lind nga ngjarja e jashtme, por nga dialogu i njeriut me vetveten. Është një poezi e ndërgjegjes, ku subjekti lirik kërkon të dëgjojë atë që zakonisht mbetet e pazëshme në zhurmën e botës.
Qysh në poezinë hapëse “Bota ime”, poeti shpall një nga konceptet themelore të estetikës së tij: universi individual është i papërsëritshëm, megjithëse në dukje i ngjan botës së të gjithëve. Vargjet:
“Bota ime ngjan si e jueja,
por asht si unë!”
janë një formulim poetik i filozofisë ekzistenciale mbi individualitetin. Bota nuk është realitet objektiv, por përjetim subjektiv. Çdo njeri krijon universin e vet përmes kujtesës, emocioneve dhe përvojës.
Në të njëjtën poezi bie në sy simbolika kozmike. Dielli, hëna, yjet, shiu, era dhe violinat e botës krijojnë një peizazh metafizik ku natyra bëhet pasqyrë e shpirtit njerëzor. Veçanërisht metafora:
“Si violinë e botës
vijnë e shkojnë.”
e ngre poezinë mbi përshkrimin realist dhe e fut në një dimension muzikor, ku universi perceptohet si harmoni e përhershme.
Një nga poezitë më filozofike të ciklit është “Përtej meje”. Ajo ndërtohet mbi paradoksin e identitetit njerëzor. Subjekti lirik flet për një “pjesë të vogël” të vetes që nuk bindet, që kërkon lirinë dhe dritën.
“Liria e saj
është gjithçka që e rrethon.”
Kjo poezi mund të lexohet në dritën e filozofisë ekzistenciale të Martin Heidegger-it dhe Jean-Paul Sartre-it, sipas të cilëve njeriu nuk është një qenie e përfunduar, por një projekt në ndërtim të vazhdueshëm. Pyetja përmbyllëse:
“A do të bëhet një ditë e plotë?”
mbetet pa përgjigje, duke e kthyer poezinë në një kërkim të pafund të qenies.
Në poezinë “Kur shkruaj”, Hasanpapaj formulon poetikën personale të krijimit. Akti i shkrimit nuk paraqitet si proces estetik, por si akt terapeutik.
“Kur shkruaj, flas me veten,
flladiti shpirtin, qetësoj mendjen.”
Këtu poezia merr funksionin e katarsisit aristotelian. Fjala poetike shërben për të çliruar barrën emocionale dhe për të rikthyer ekuilibrin e brendshëm.
Njëkohësisht poeti ndërton metafora të fuqishme dinamike:
“Jam si deti që përkëdhel bregun,
përplasem mbi shkëmb për t’ia provuar dhimbjen.”
Deti nuk është vetëm figurë natyrore; ai bëhet simbol i shpirtit krijues, i cili lëkundet mes butësisë dhe revoltës.
Dimensioni meditativ vazhdon në poezinë “Lumi dhe varka”, një nga tekstet më të realizuara të ciklit. Lumi përfaqëson kohën, fatin dhe historinë, ndërsa varka simbolizon ekzistencën e brishtë njerëzore.
“Kur jam kaq i vogël sa një fije bari
përballë këtij lumi që s’njeh pleqëri.”
Kjo është një metaforë me rezonancë universale. Njeriu mbetet i vogël përballë përjetësisë së kohës, por pikërisht vetëdija për këtë vogëlsi e fisnikëron ekzistencën.
Poezia “I hupun krejt” sjell një nga motivet më të ndjera të letërsisë shqiptare: mërgimin. Ndryshe nga poezia tradicionale nostalgjike, Hasanpapaj nuk ndalet vetëm te malli për vendlindjen, por e trajton emigrimin si ndarje ontologjike.
“Po rrënjët atje,
e trupi tjetërkund…”
Ky dualizëm mes trupit dhe rrënjëve krijon një tension të vazhdueshëm identitar, tipik për letërsinë bashkëkohore të diasporës.
Në poezinë “Fry moj erë”, poeti rikthen kujtesën rinore përmes një lirizmi të natyrshëm dhe komunikues. Kjo poezi ndërtohet mbi ritmin e këngës popullore dhe ruan gjallërinë e ligjërimit verior.
“Fryn moj erë,
sa larg ke shku’,
s’ka si rinia.”
Era bëhet metaforë e kohës që kalon, ndërsa rinia shfaqet si një atdhe emocional i paarritshëm.
Një tjetër tekst me peshë filozofike është “Një gotë”, ku poeti vendos përballë njëra-tjetrës mjaltin dhe helmin.
“E ëmbla nga lulet e bletët
veç jetë po sjell,
por helmi nga njerëzit
po vjen.”
Këtu natyra paraqitet si burim harmonie, ndërsa njeriu si krijues i së keqes morale. Pyetja:
“‘Nektarin’, o Zot, ku e mbledhin?”
është një figurë retorike që shpreh krizën etike të qytetërimit bashkëkohor.
Cikli mbyllet me poezinë “Për një çast”, një elegji e butë për kohën familjare dhe dashurinë prindërore. Poeti ndërton një nga figurat më të bukura të gjithë ciklit:
“Si xixëllonjë
vallëzoje e shndrisje.”
Xixëllonja nuk simbolizon vetëm fëmijërinë, por dritën që familja ruan përballë stuhive të jetës. Vargjet:
“Sa herë kemi rënë,
jemi ngritur përsëri në këmbë.”
e ngrejnë përvojën personale në nivel universal, duke shprehur filozofinë e rezistencës njerëzore.
Veçoritë stilistike
Nga pikëpamja estetike, poezia e Xhavit Hasanpapajt karakterizohet nga një gjuhë e pastër, komunikative dhe e çliruar nga retorika artificiale. Autori ndërton figuracion mbi elemente të natyrës, dritën, erën, lumin, detin, hënën, shiun, lulet, duke i shndërruar ato në simbole të gjendjeve të brendshme.
Një tipar dallues është ndërthurja harmonike e gegërishtes me standardin, por si mënyrë për të ruajtur autenticitetin emocional të kujtesës. Kjo e bën ligjërimin poetik të afërt, të ngrohtë dhe estetikisht të besueshëm.
Sintaksa është përgjithësisht e thjeshtë, por mbart një intensitet meditativ. Poeti shmang hermetizmin dhe ndërton një poezi refleksive që komunikon drejtpërdrejt me lexuesin pa humbur densitetin filozofik.
Përfundim
Cikli “Zëri i Brendshëm” dëshmon se Xhavit Hasanpapaj po hyn në një fazë të re krijuese, ku përvoja jetësore, kujtesa dhe refleksioni filozofik ndërthuren në një poezi të qetë, të sinqertë dhe artistikisht të konsoliduar. Në këtë cikël, autori largohet nga përshkrimi linear dhe ndërton një univers simbolik ku koha, malli, identiteti, familja, emigrimi dhe shpresa bashkëjetojnë në një ekuilibër estetik.
Libri “Udhë e Gjurmë”, që do të botohet lëto ditë nga Bptimet Nacional në Tiranë, pritet të përfaqësojë jo vetëm vazhdimin natyror të “Lahutës së vjetër”, por edhe një kapërcim cilësor në evolucionin poetik të autorit. Kjo është një poezi e matur, me ndjeshmëri njerëzore dhe me një filozofi të qetë të ekzistencës, ku zëri i brendshëm nuk është vetëm zëri i poetit, por edhe zëri i njeriut bashkëkohor që kërkon të mos humbasë vetveten në rrjedhën e kohës.