Mungesa e një organizate funksionale dhe përfaqësuese për shkrimtarët dhe artistët shqiptarë përbën sot një boshllëk të madh institucional dhe kulturor. Në një shoqëri demokratike, kultura nuk mund të mbetet pa zë, pa mbrojtje dhe pa përfaqësim. Krijuesit janë ndër themeluesit e ndërgjegjes kombëtare dhe të identitetit kulturor të një vendi, ndaj organizimi i tyre nuk është luks, por domosdoshmëri qytetare dhe kombëtare.
- A është e pranueshme që shkrimtarët dhe artistët shqiptarë të mos kenë sot një organizatë të fuqishme, të pavarur dhe përfaqësuese?
Nuk është aspak e pranueshme që shkrimtarët dhe artistët shqiptarë të mbeten pa një organizatë të fuqishme dhe të pavarur, në një kohë kur pothuajse çdo kategori tjetër profesionale ka institucionet dhe strukturat e veta mbrojtëse. Krijuesit janë pjesë themelore e jetës shpirtërore dhe kulturore të kombit dhe mungesa e një organizimi serioz i lë ata të pambrojtur përballë problemeve ekonomike, abuzimeve me të drejtën e autorit dhe përjashtimit nga politikat publike kulturore.
Një shoqëri që nuk organizon dhe nuk respekton krijuesit e saj, rrezikon të varfërohet shpirtërisht dhe kulturorisht. Për këtë arsye, nevoja për një përfaqësim të denjë institucional është më e domosdoshme se kurrë.
- A përbën riorganizimi i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve një domosdoshmëri historike?
Po, riorganizimi i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve përbën sot një domosdoshmëri historike dhe kulturore. Pas shumë vitesh shpërbërjeje, heshtjeje institucionale dhe mungese përfaqësimi, krijuesit shqiptarë kanë nevojë për një strukturë që garanton lirinë krijuese, mbrojtjen e të drejtës së autorit dhe dinjitetin profesional.
Një organizatë moderne nuk duhet të rikthejë modelet e së kaluarës ideologjike, por të ndërtojë një frymë të re demokratike, ku mendimi ndryshe respektohet dhe ku çdo krijues ndihet i përfaqësuar pa dallime politike apo krahinore. Kjo do të ishte një mënyrë për t’i kthyer kulturës shqiptare autoritetin moral dhe publik që meriton.
- Si mund të ndërtohet një organizatë realisht demokratike, pluraliste dhe transparente?
Një organizatë e re mund të ndërtohet vetëm mbi baza të qarta statutore dhe demokratike. Së pari, drejtuesit duhet të zgjidhen me votë të lirë dhe mandate të kufizuara, duke shmangur përqendrimin e pushtetit në duart e individëve apo grupeve të caktuara.
Së dyti, organizata duhet të ketë transparencë të plotë financiare dhe vendimmarrëse, në mënyrë që çdo anëtar të dijë si administrohen fondet dhe si merren vendimet. Gjithashtu, duhet të garantohet përfaqësim i barabartë për krijues nga të gjitha trevat shqiptare dhe nga të gjitha gjinitë artistike.
Mbi të gjitha, ajo duhet të jetë plotësisht e pavarur nga partitë politike dhe interesat klanore, duke pasur si kriter të vetëm vlerën krijuese dhe integritetin profesional.
- Cili duhet të jetë roli i një Lidhjeje moderne të krijuesve?
Një Lidhje moderne nuk mund të mbetet thjesht një organizatë simbolike apo ceremoniale. Ajo duhet të jetë një institucion aktiv, me ndikim konkret në jetën kulturore dhe profesionale të krijuesve shqiptarë.
Roli i saj duhet të përfshijë mbrojtjen e të drejtave të autorit, negocimin e kontratave më dinjitoze me botuesit dhe institucionet kulturore, promovimin e letërsisë dhe arteve shqiptare, si dhe mbështetjen ekonomike e ligjore për krijuesit.
Gjithashtu, ajo duhet të bashkëpunojë me shtetin dhe institucionet ndërkombëtare për hartimin e politikave kulturore dhe për sigurimin e fondeve që mbështesin krijimtarinë shqiptare. Vetëm kështu një organizatë e tillë do të kishte kuptim real dhe ndikim praktik.
- Pse mungon në Shqipëri një strukturë e unifikuar për ekonominë kreative?
Mungesa e një strukture të unifikuar lidhet me mungesën e vëmendjes serioze ndaj kulturës si sektor strategjik zhvillimi. Për shumë vite, kultura është trajtuar më shumë si dekor institucional sesa si një pasuri kombëtare me ndikim ekonomik dhe shoqëror.
Përçarjet mes vetë krijuesve, mungesa e mbështetjes shtetërore dhe indiferenca institucionale kanë bërë që shkrimtarët dhe artistët të mbeten të fragmentarizuar dhe pa fuqi negociuese përballë tregut kulturor.
Ndërkohë, në shumë vende të zhvilluara ekonomia kreative konsiderohet një sektor me rëndësi strategjike, që gjeneron të ardhura, identitet kulturor dhe ndikim ndërkombëtar. Shqipëria nuk mund të ecë përpara duke lënë jashtë vëmendjes një pasuri kaq të rëndësishme njerëzore dhe kombëtare.
- A është koha që krijuesit shqiptarë të kenë një zë të përbashkët institucional?
Po, është më shumë se kurrë koha që krijuesit shqiptarë të kenë një zë të përbashkët institucional. Vetëm përmes organizimit mund të ndikojnë në politikat kulturore kombëtare, në ligjet për të drejtën e autorit dhe në mbështetjen publike për artin dhe letërsinë.
Një zë i bashkuar do të ndihmonte gjithashtu në promovimin më të organizuar të kulturës shqiptare brenda dhe jashtë vendit, duke krijuar ura bashkëpunimi me institucionet ndërkombëtare dhe me diasporën shqiptare.
Krijuesit shqiptarë kanë nevojë të rikthejnë jo vetëm organizimin e tyre, por edhe dinjitetin dhe peshën publike që kultura shqiptare ka pasur historikisht.
- A jeni dakord për thirrjen e një Kuvendi të ri të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve?
Po, jam dakord që të thirret një Kuvend i ri i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë mbi baza transparente, statutore dhe gjithëpërfshirëse. Një proces i tillë duhet të jetë i hapur për të gjithë krijuesit shqiptarë, pa përjashtime dhe pa paragjykime ideologjike apo politike.
Ky Kuvend do të mund të shënonte fillimin e një epoke të re për organizimin kulturor shqiptar, duke krijuar një institucion funksional, demokratik dhe të dobishëm për të gjithë krijuesit.
Riorganizimi i Lidhjes nuk duhet parë si rikthim nostalgjik në të kaluarën, por si një përpjekje moderne për të ndërtuar një të ardhme më dinjitoze për kulturën shqiptare dhe për njerëzit që e krijojnë atë.
Pyetjet i beri: Dr. M.Bucpapaj