Recension dhe përkthim: Izabella Teresa Kostka
“Arti nuk qëndron në përfaqësimin e gjërave të reja,
por në përfaqësimin e tyre në një mënyrë të re.”
— Ugo Foscolo
Çfarë janë arti dhe vetë procesi krijues?
Ato janë një proces i vazhdueshëm kërkimi për mënyrën e duhur për të shprehur vizionin personal të botës nëpërmjet mjeteve individuale shprehëse, formave të reja apo stilistikës. Duke ndjekur mendimin e Foscolos, arti konsiston në paraqitjen e gjërave të njohura në një mënyrë të re, ndonjëherë revolucionare. Pikërisht për këtë arsye, arti nuk ndalet kurrë — ai nuk ngurtësohet, por transformohet me kohën.
Çdo fushë e artit, edhe pse aspiron për risinë dhe kërkon gjuhën e vet shprehëse, mbështetet mbi arritjet e së kaluarës, dhe çdo artist ndërton botën e vet mbi themelet e hedhura nga pararendësit. Muzika, poezia, letërsia, piktura, arkitektura, teatri dhe arti pamor janë si oborri i Apolonit, ku Muzat ndër shekuj kanë dhënë frymëzim e talent, duke lindur rryma të reja, lëvizje, kryengritje artistike dhe shpesh vepra madhështore, vlera e të cilave zbulohet vetëm me kalimin e dekadave.
Katalogu “Poetika e materies. Një udhëtim në artin e Paride Bianco”, nën kujdesin e Giuliana Donzello, është një lloj periskopi i ndjeshëm që, me kujdes dhe vëmendje të jashtëzakonshme, na afron me rritjen e vazhdueshme dhe kërkimin e “emblemes shprehëse personale” të një prej piktorëve më interesantë të Italisë bashkëkohore.
Paride Bianco dhe rruga e tij artistike
Paride Bianco ka lindur në Venecia në vitin 1944, një periudhë e trazuar nga lufta. Krijimtaria e tij, që shtrihet për më shumë se gjashtë dekada, shquhet për një shumëllojshmëri mbresëlënëse teknikash e stilesh, ku, pavarësisht individualizmit të theksuar dhe kërkimit të vazhdueshëm për mënyrën më të përshtatshme të shprehjes, duken ndikimet e mjeshtrave të mëdhenj si Kandinsky, Ernst, por edhe Picasso, Pissarro dhe Seurat.
Detyrën e vështirë për të ndriçuar artin e shumëfishtë të Paride Bianco e ka marrë përsipër Giuliana Donzello, e lindur në Venecia më 1949. Me diplomë në Letërsi (drejtimi artistik) dhe specializim në Universitetin e Firences, ajo ka zhvilluar veprimtari kërkimore, pedagogjike dhe botuese, bashkëpunuar me Universitetin e Venecias dhe me Bienalen e Venecias. Ka botuar disa vepra për artin bashkëkohor, ndër to: “Arte e Collezionismo…” (1987) dhe “Il vento di Tampere” (2007), kjo e fundit e paraqitur edhe në Komisionin Evropian më 2008.
Përmbajtja e katalogut
Katalogu është një bashkim i përkryer midis mjeshtërisë piktorike të Bianco-s dhe mendjes analitike, të ndjeshme e të ditur të Donzellos. Në të, jeta artistike e piktorit ndahet në gjashtë kapituj, që përshkruajnë periudha të dallueshme:
- Vitet e fillimit. Nga eksperienca e spazializmit te makinat antropomorfe
- Vitet ’80. Nga studimi i realitetit tek hetimi i “frottage”-it të Ernst-it
- Ëndrrat e Nënës Tokë
- Vitet ’90. Shpërthimi i shenjës
- Nga shenja te numri dhe rikthimi te parafina
- Paride Bianco dhe poetika e materies
Donzello e ndjek me saktësi zhvillimin artistik të Bianco-s, që lëviz nga abstraksioni i ndikuar nga Kandinsky, tek kërkimet surrealiste e ekspresioniste, deri te një frymë mistike e lidhur me mitin e Gaias (Nënës Tokë).
Në disa vepra të viteve ’80, si “Don Kishoti” (1981) apo “Përmbytja” (1981), autorja Kostka sheh lidhje emocionale me Periudhën Blu të Picassos, ndërsa në “Ngjarja” (1979) ndien frymën surrealiste të Dalit.
Në vitet ’90, Bianco afrohet me një stil që përzien ekspresionizmin me ndikime nga puntinizmi dhe fauvizmi. Forma grafike e “pikave” dhe ngjyrat e pastra krijojnë ndjesinë e lëvizjes dhe emocioneve të thella, ashtu si te Signac apo Van Gogh.
Donzello përshkruan edhe fazën e “ostatisizmit analitik” dhe “ostatisizmit lirik”, ku poezia e ngjyrës dhe e dritës kujton impresionistët francezë — sidomos Monet me “Ninfeët” e tij.
Në kapitujt e fundit, Bianco paraqitet si një krijues që kërkon pandërprerë përsosjen, balancën midis realitetit dhe mistikës, midis materies dhe shpirtit.
Përfundim
Giuliana Donzello ka realizuar një punë të jashtëzakonshme — një katalog që nuk është thjesht përmbledhje pikturash, por një traktat i vërtetë mbi artin bashkëkohor, ndikimet, filozofitë dhe konceptet që kanë formuar mendimin artistik të shekujve XX dhe XXI.
Picasso ka thënë dikur: “Nuk kam bërë kurrë një pikturë si vepër arti. Është thjesht kërkim.”
Kjo frazë mund të jetë motoja e Bianco-s. Arti, siç vëren Kostka, është kërkim i pandërprerë, një përpjekje për të kapur të pakapshmen, për të shprehur atë që nuk mund të thuhet ndryshe.
Në këtë kuptim, “Poetika e materies” është më shumë se një katalog — është një udhëtim shpirtëror nëpër botën e ngjyrave dhe ideve të një artisti që kërkon pafundësisht forma të reja për ta përkthyer jetën në art.
Izabella Teresa Kostka
Shtator 2025