Ka njerëz në historinë e një kombi që nuk maten me postet që kanë mbajtur, por me vuajtjet që kanë përballuar, me sakrificat që kanë bërë dhe me qëndrimin që kanë mbajtur në momentet më të vështira. Një nga këta njerëz ishte Kurt Bilal Kola, një burrë që e kaloi jetën në përballje me diktaturën komuniste, me padrejtësinë dhe me luftën për liri e dinjitet njerëzor.
Kurt Kola ishte një nga figurat më të njohura të qëndresës antikomuniste shqiptare. Ai vinte nga një familje me tradita nacionaliste. Babai i tij, Bilal Kola, ishte kundërshtar i regjimit komunist dhe kjo solli pasoja të rënda për familjen e tij. Në Shqipërinë komuniste, familjet që nuk pranonin ideologjinë e regjimit shpesh shpalleshin armike dhe përballeshin me internime, burgime dhe përjashtim shoqëror.
Kurt Bilal Kola e provoi vetë mbi shpinë këtë sistem. Ai u internua në Lushnjë dhe kaloi rreth 20 vjet burg politik në burgjet e diktaturës komuniste. Regjimi u përpoq t’i merrte rininë, ta izolonte dhe ta thyente shpirtërisht, por nuk ia arriti qëllimit. Ai doli nga burgjet me të njëjtin besim te liria, te dinjiteti dhe te e drejta e njeriut për të jetuar i lirë.
Kurt Kola ishte një njeri i fortë, një antikomunist i palëkundur, një poet dhe një intelektual me karakter. Vuajtjet nuk e bënë njeri të urrejtjes, por e bënë një mbrojtës të kujtesës historike dhe të drejtësisë.
Pas rënies së komunizmit, Kurt Kola u bë një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të ish-të burgosurve dhe të përndjekurve politikë shqiptarë. Ai u zgjodh kryetar i Shoqatës Kombëtare të Ish të Burgosurve Politikë të Shqipërisë, ku luftoi për njohjen e vuajtjeve të mijëra shqiptarëve që kishin kaluar burgje dhe internime.
Në këtë detyrë ai kërkoi rehabilitimin moral të të përndjekurve politikë, ruajtjen e kujtesës kombëtare dhe dënimin historik të krimeve të komunizmit. Ai drejtoi edhe institucionet që merreshin me integrimin e kësaj shtrese dhe ishte një zë i fuqishëm në mbrojtje të së vërtetës historike.
Përveç veprimtarisë së tij shoqërore, Kurt Kola ishte edhe poet. Në shkrimet dhe poezitë e tij ai shprehu dhimbjen e burgut, vuajtjen e internimit, por edhe forcën e njeriut për të mos u dorëzuar. Poezia e tij ishte një dëshmi e një jete të kaluar në përballje me padrejtësinë.
Emrin e Kurt Kolës e dëgjova për herë të parë kur ai zhvilloi grevën e urisë kundër padrejtësive që, sipas tij dhe shumë ish-të përndjekurve politikë, vazhdonin edhe pas ndryshimit të sistemit.
Në atë kohë, kur Bashkim Gazidede ishte drejtues i SHIK-ut, unë isha pranë atij realiteti. Nga përvoja ime personale, kam krijuar bindjen se ndaj figurave të njohura të antikomunizmit kishte një vëmendje dhe mbikëqyrje të vazhdueshme nga strukturat e kohës.
Sipas kujtimeve të mia, kjo nuk ishte vetëm ndaj Kurt Kolës. Në atë periudhë unë mendoja se edhe figura si Azem Hajdari, por edhe unë vetë, ishim nën një vëzhgim të vazhdueshëm. Unë e kam parë këtë si vazhdim të një mentaliteti të vjetër të Sigurimit të Shtetit, ku njerëzit që kishin qenë kundërshtarë të komunizmit vazhdonin të shiheshin me dyshim.
Unë mendoja se shumë prej njerëzve dhe mënyrave të veprimit të së kaluarës komuniste vazhdonin të kishin ndikim në institucionet e reja. Kjo ishte një nga arsyet që më shtyu të kërkoja një rrugë tjetër dhe të largohesha për të vazhduar studimet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Unë nuk pranova të dilja kundër Kurt Kolës. Për mua ai nuk ishte një objekt pune apo një kundërshtar. Ai ishte një nga ne. Ai ishte shok burgu i dajës tim, Isuf Meshit nga Hasi, i dënuar me 25 vjet burg politik. Ai ishte pjesë e shtresës së ish-të përndjekurve politikë, një shtresë që kishte vuajtur padrejtësisht nga regjimi komunist.
Edhe unë e njihja nga afër përvojën e përndjekjes. Që në shkollën e mesme dhe më vonë gjatë jetës sime u përballa me presione për shkak të bindjeve të mia kundër komunizmit. Përvoja ime me sistemin e vjetër më kishte mësuar se si funksiononte mekanizmi i frikës dhe i kontrollit.
Isha një nga themeluesit e Partisë Demokratike, një nga drejtuesit e demonstratës së 13 dhjetorit, kryetar i grevës së urisë dhe një nga zërat e parë që dha intervistë për Zërin e Amerikës kur komunizmi ishte ende në fuqi.
Por pas viteve të para të demokracisë kuptova se shumë prej atyre që kishin luftuar kundër diktaturës nuk morën vendin që meritonin. Shumë ish-të përndjekur mbetën në harresë, ndërsa shumë probleme të së kaluarës vazhduan të ekzistonin.
Për këtë arsye vendosa të largohesha dhe të vazhdoja studimet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, në Akademinë Ushtarake West Point. Ishte një rrugë e re në jetën time, larg një realiteti që mendoja se ende mbante shumë plagë të pambyllura.
Kur u ktheva në Shqipëri në vitin 2000, pata mundësinë të takoja nga afër Kurt Kolën. E kisha dëgjuar shumë për të, për burgun e tij, për qëndresën dhe për luftën që bënte për ish-të përndjekurit politikë.
U takuam në zyrën e tij në katin e dytë të Shoqatës së Ish të Përndjekurve Politikë, pranë Parlamentit. Aty filloi një miqësi e bazuar në respekt, në vuajtje të përbashkëta dhe në bindjen se Shqipëria duhej të ndërtonte një demokraci të vërtetë.
Kurt Kola më la në dispozicion dy zyra për të vendosur Radio Nacional. Ky ishte një gjest i madh njerëzor dhe një mbështetje për krijimin e një zëri të lirë mediatik. Ai e kuptonte rëndësinë e fjalës së lirë dhe të medias në një shoqëri demokratike.
Kurt Kola ishte një burrë i zgjuar, me humor dhe me një forcë të jashtëzakonshme shpirtërore. Pavarësisht vuajtjeve që kishte kaluar, ai ruante buzëqeshjen dhe dashurinë për jetën.
Shpesh me shaka më thoshte: “Ti je njeriu i Sali Berishës”. Unë i përgjigjesha se kjo ishte vetëm një etiketë politike, sepse unë nuk kam qenë kurrë pjesë e rrethit të tij dhe nuk kam pasur marrëdhënie politike me të.
Ajo që më bashkonte me Kurt Kolën nuk ishte politika e ditës. Na bashkonte historia. Të dy kishim lindur në Shqipërinë komuniste. Të dy ishim përballur me një sistem që nuk pranonte mendimin ndryshe. Të dy kishim kaluar përmes betejave të vështira.
Gjatë jetës kam takuar shumë njerëz. Kam parë njerëz pa parime, njerëz që ndryshonin sipas pushtetit dhe interesit. Por njerëzit si Kurt Kola ishin ndryshe. Ai kishte kaluar burgun, internimin dhe vuajtjen, por kishte ruajtur karakterin.
Kurt Bilal Kola mbetet një simbol i qëndresës antikomuniste shqiptare. Ai ishte një burrë që nuk u përkul para diktaturës, nuk u dorëzua para vuajtjes dhe nuk hoqi dorë nga ideali i lirisë.
Sot kujtimi i tij është një detyrim për brezat e rinj. Një komb që harron vuajtjet e së kaluarës rrezikon të humbasë edhe të ardhmen.
Kurt Kola nuk ishte vetëm një emër në historinë e ish-të përndjekurve politikë. Ai ishte një njeri i lirë, një poet i vuajtjes, një luftëtar i kujtesës dhe një burrë që nuk u përkul kurrë.