Etgar Keret
I lindur ne Ramat Gan në vitin 1967 është një zë kryesor në letërsinë dhe filmin izraelit. Është mjeshtër i tregimeve të shkurtër dhe novelave. Ka shkruar “Tubacionet” “Mall për Kissingerin” ”Sirena”,”Kampistët e lumtur të Krollerit”,romanin “Piceria Kamikazë”, ”Unë jam”, etj
Librat e tij janë përkthyer në mbi 48 gjuhë dhe publikuar në The New york times, Le Monde, The New Yorker. Ka fituar çmime si Camera d’Or (Kanë 2007) Çmimin Charles Broufman (2016) Çmimin Sapir (2018) etj. Jep mësim krijues në Universitetin Ben Gurion në Beersheva dhe së bashku me bashkëshorten Shira kontribuojnë në studio televizive të ndryshme.
1.Pastërmaja
Tregim nga Etgar Keren
Sirena e alarmit na zë në autostradë, rrugës për tek gjyshi Jonatan, disa kilometra në veri të Tel Avivit. Shira, ime shoqe, ndalon makinën në anë të rrugës dhe dalim prej saj duke lenë raketat Badminton dhe topin me pupla në ndenjësen e pasme. Levi më mban dorën dhe më thotë: ”Baba unë jam pak i tensionuar”. Ai është shtatë vjeç, dhe shtatë është moshë kur nuk konsiderohet e pranueshme të flasësh për frikën, atëherë fjala “i tensionuar” e zëvendëson atë. Shira shtrihet në anë të rrugës ashtu si ishte sqaruar në udhëzimet e komandës së mbrojtjes civile. Unë i them Levit se dhe ai duhet të shtrihet. Por ai vazhdon të rri në këmbë duke më shtrënguar fort pëllëmbën time në pëllëmbën e tij të vogël dhe të djersitur.
“Ndoshta të luajmë “Sendviç me pastërma?” i them unë Levit.
“Çיështë kjo?” pyet ai dhe nuk ma lëshon dorën.
“Mamaja dhe unë do të jemi fetat e bukës” i shpjegoj unë” dhe ti fletë pastërma së bashku duhet të formojmë sa më shpejt që të jetë e mundur sendviç pastërmaje.”
“Eja, ti shtrihu tani mbi mamanë”, i them unë, dhe Levi shtrihet mbi shpinën e Shirës dhe e përqafon atë me fuqi. Unë shtrihem mbi ta, duke peshuar mbi dheun e lagësht që të mos i shtyp ata
“Qenka rehat kështu” thotë Levi dhe buzëqesh.
“Më qejf është të jesh pastërmaja” thotë Shira nga poshtë tij.
“Pastërmaja!” thërras unë.
“Pastërmaja!” thërret ime shoqe.
“Pastërmaja!” thërret edhe Levi me zë që i dridhet, nuk dihet nga emocioni apo nga frika. ”Baba”, më thotë Levi tani, ”shiko, ka milingona që po i ngjiten mamasë.
“Pastërma me milingona!” thërras unë, ”pastërma me milingona!” bërtet ime shoqe.
“Phu!” thërret Lev.
Dhe atëherë dëgjohet shpërthimi
I fortë, por edhe larg.
Ne vazhdojmë të rrimë shtrirë njeri mbi tjetrin pa lëvizur edhe një çast të gjatë. Krahët që mbajnë peshën e trupit tim fillojnë të dhëmbin. Me bisht të syrit unë mund të shikoj shoferët e tjerë që ishin shtrirë në anë të autostradës, ngrihen dhe pastrojnë dheun nga rrobat. Ngrihem edhe unë.
“Shtrihu”, më thotë Levi “shtriu përsëri, baba, po na prish senduiçin. ”Unë shtrihem përsëri dhe i them” kaq ishte ,loja mbaroi ,ne fituam,”
“Po është kënaqësi” më thotë Lev “ejani të rrimë kështu edhe një çast akoma.” Ne qëndrojmë ashtu edhe për disa çaste. Mamaja poshtë, babai lart dhe në mes Levi dhe disa milingona të kuqe. Kur më në fund ngrihemi Levi pyet ku është raketa. Unë tregoj me dorë në drejtimin nga u dëgjua shpërthimi. ”Duket sikur shpërtheu jo larg nga shtëpia jonë,” them unë.
“Uf”,thotë Levi i zhgënjyer, ”tani sigurisht Levi sërish do të gjej copëra të saj për të mbledhur. Dje, ai solli në klasë një copë hekurishte nga raketa e mëparshme me simbolin e shoqërisë dhe emrin e saj në arabisht.”
“Më mirë kështu, se të kishte plasur pranë nesh ”,thotë Shira ndërsa pastronte rërën dhe milingonat nga pantallonat.
“Më mirë të ishte mjaft larg prej nesh që të mos na ndodhte asgjë, por kaq afër sa të mundja të mblidhja copëra. ”përfundon Levi
“Më mirë është Badminton mbi bar tek gjyshi. ”Unë nuk pajtohem me të dhe hap derën e pasme të makinës.
“Baba”, më thotë Levi në kohën që po e fiksoj atë në ndenjësen e pasme, ”ti a më premton po të bjerë përsëri sirena, ti me mamanë do të luani përsëri pastërmanë?”
“Të premtoj”, i them unë” dhe po të fillojë të behet e mërzitshme unë do të mësoj ty lojën tost me djathë.” “Urra! Thotë Levi dhe pas një çasti merr pamje serioze, ”po si i bëhet po të mos ketë më sirena kurrë? ”pyet Levi me zë të ndrojtur.
“Më duket se do të ketë akoma dhe një apo dy të paktën” përpiqem unë ta qetësoj
“Edhe po të mos ketë” shton mamaja nga vendi i shoferit,” kurdoherë është e mundur ta luajmë edhe pa sirena.”
Përktheu në shqip nga hebraishtja: Ahron Solomony
2.Të thyhesh derrin
Tregim nga Etgar Keret
Babai nuk pranoi të më blinte kukull Bart Simpson. Nëna, përkundrazi, deshte, por babai nuk ishte dakord. Tha se isha i përkëdhelur. ”E pse ta blejmë? Hë” I tha nënës ”Pse tיia blejmë atij? Ai hap gojën dhe ti i rri gatitu. Babai tha se nuk e vlerësoj paranë, dhe po nuk e mësova këtë gjë tani që jam i vogël, kur kam për ta mësuar? Fëmijëve që u blejnë lehtësisht kukulla Bart Simpson, kur rriten bëhen rrugaçë që vjedhin nga kioskat, se ata mësohen që gjithçka që duan e arrijnë lehtësisht. Atëherë në vend të kukullës Bart, babai më bleu një derr të shëmtuar prej porcelani, me një të çarë të drejtë në shpinë dhe tani unë do të rritem i mbarë, nuk do të jem rrugaç. Çdo mëngjes unë duhet të pi një gotë kakao me qumësht, edhe pse unë e urrej. Kakao me qumësht me kajmak një shekel, pa kajmak, gjysmë shekel dhe po e volla menjëherë nuk do të marr asgjë. Monedhat unë duhet t i fus në shpinë të derrit dhe kur e tundim atë zhurrmon. Kur tek derri do të ketë kaq shumë monedha aq sa edhe kur e tundim nuk do dëgjohet zhurrmë, atëherë do të më japin kukull Bart Simpson. Kështu tha babai, kështu është edukative.
Po derri ishte i lezetshëm, hundën kur e prekje e kishte të ftohtë dhe buzëqeshte kur i fusje shekel në shpinë dhe gjithashtu edhe gjysmë shekel, por e bukur ishte se buzëqeshte dhe kur nuk i fusje gjë. I gjeta dhe emër, e quajta Pesahzon, emri i një burri që dikur kishte kutinë tonë postare dhe babai nuk mundi ta shqiste etiketën. Pesahzoni nuk është si gjithë lodrat e mija të tjera, ai është shumë më i qetë, pa drita dhe susta dhe pa bateri që rrjedhin brenda tij. Vetëm duhet kujdesur të mos bjerë nga tryeza poshtë”.Pesahzon, kujdes! Ti je prej porcelani”-i them atij. Kur i hedh monedhën përkulem pak dhe shikoj nga dyshemeja, dhe ai më buzëqesh dhe pret me durim deri sa ta lëshoj nga dora. Unë vdes për të kur ai buzëqesh, vetëm për të unë pi qumështin me kajmak dhe kakao çdo mëngjes që të mund tיi fus në shpinë shekelin dhe të shoh si buzëqeshja e tij nuk ndryshon fare. ”Unë të dua, Pesahzon”,i them atij dhe pas kësaj “sinqerisht të dua më shumë se babanë dhe nënën. Dhe do të të dua gjithmonë, nuk ka rëndësi çfarë, edhe në se do shpërthesh kioskat. Vetëm kujdes mos biesh nga tryeza!” Dje erdhi babai, e ngriti Pesahzonin nga tryeza dhe filloi ta tundte përmbys dhe me egërsi.
“Kujdes, baba,-i thashë “po i shkakton Pesahzonit dhimbje barku.” Por babai vazhdoi ta tundte. ”Ai nuk bëka zhurmë, e kupton se çdo të thotë kjo Joavi im? Se nesër do të marrësh Bart Simpson me patina. ”Mrekulli. Vetëm pusho së tunduri Pesahzonin ,kjo i bën atij të ndihet keq”. Babai e kthehu Pesahzonin në vend dhe shkoi tיi thërrasë nënës. U kthye pas një minute, me një dorë tërhiqte nënën dhe në dorën tjetër mbante një çekan. ”E shikon që kisha të drejtë”, i tha nënës, ”kështu ai di të vlerësojë gjerat, kështu Joavi im?” “Sigurisht që di”, i thashë” Por çekani pse duhet?” “Për ty”, më tha babai duke më venë çekanin në dorë. ”Vetëm ki kujdes”. “sigurisht që do të kem kujdes” i thashë dhe me të vërtetë u tregova i kujdesshëm, por pas disa minutash babai e humbi durimin dhe tha: ”Hë, thyeje derrin.” Çfarë?, pyeta,”Pesahzonin?” “Po, po, Pesahzonin ”tha babai, ”Hë de, thyeje, të takon Bart Simpson,u përpoqe mjaft për të.”
Pesahzoni më buzëqeshi, një buzëqeshje e trishtuar prej derri porcelan që kupton se ky është fundi i tij. Vdektë Bart Simpson! Unë tיi bje me çekan në kokë mikut tim? ”Nuk dua Simpson.”
I a ktheva çekanin babait, ”Mjaft e kam Pesahzonin.” “Ti nuk kupton”, tha babai,” Kjo është vërtetë e rregullt, është edukative, unë do e thyej në vendin tënd”. Babai ndërkohë e ngriti çekanin dhe unë pashë sytë e thyer të nënës dhe buzëqeshjen e lodhur të Pesahzonit dhe e dija se gjithçka varej nga unë,po të mos bëja gjë ai ishte i mbaruar. ”Baba”, e kapa nga këmba. ”Ç’është. Joavi im?” tha babai, ndërsa dora me çekanin akoma ishin në ajër.
“Unë dua dhe një shekel, të lutem”, u përgjërova, ”më jep dhe një shekel t’ia fus në shpinë, pas qumështit me kakao, dhe do ta thyej nesër, të premtoj.” “Dhe një shekel?” buzëqeshi babai dhe vendosi çekanin në tryezë.
”E sheh? Zhvillova tek djali ndërgjegjësimin.” “Po, ndërgjegjësim” thashë unë, “nesër”. Lotët më kishin mbetur në fyt. Pasi ata kishin dalë nga dhoma, përqafova Pesahzonin fortë-fortë dhe shpërtheva ne vaj. Pesahzoni nuk tha gjë, vetëm në heshtje mיu drodh në duar. ”Mos ki merak”, i pëshpërita në vesh, ”unë do të shpëtojë ty.” Natën prita që babai të mbarojë së shikuari televizorin në sallon dhe te shkojë të flerë. Atëherë unë u ngrita qetë-qetë dhe u vodha bashkë me Pesahzonin nga ballkoni. Ikëm për shumë kohë bashkë në errësirë deri sa mbërritëm në një fushë me gjemba. ”Derrat vdesin për fushat”, i thashë Pesahzonit duke e ulur për tokë në fushë, ”veçanërisht për fushat me gjemba. Këtu do të jesh mirë. ”Prita përgjigje, por Pesahzoni nuk tha asnjë fjalë, edhe kur e preka në hundë ta përshëndesja ai vetëm më hodhi një vështrim të ftohtë. E dinte se nuk kishte për të më parë më kurrë.
Përktheu nga hebraishtja: Ahron Solomony