QYTETI BREGQIELLOR
Nga Skënder Buçpapaj
ERDHËM TË FUNDIT
Unë që po i shkruaj këto radhë, Ti që po i lexon,
Darvini, autori i ‘Origjinës së specieve…’
Erdhëm të fundit.
Para nesh erdhi materia dhe jo materia,
erdhi e dukshmja dhe e padukshmja, erdhi lënda dhe jolënda,
erdhi e ngurta, e lëngëta, e gazëta
Erdhën qelizorët dhe paqelizorët, kthetranët,
thundrakët, putranët dhe të tjerët, erdhën pagjinorët dhe gjinorët
Erdhën botët dhe familjet e botëve,
planetet dhe universet, erdhën errësira nga fruti i bërë i së cilës doli drita,
nga fruti i kalbur i kësaj të fundit doli prapë errësira,
siç del shpendi nga veza dhe veza nga shpendi
Të gjithë këta endeshin bosh, shqyheshin mes tyre,
ushqeheshin mes tyre, barësoheshin dhe lindeshin, e prapë ndiheshin kot
Të gjithë këta me ulërimat e tyre, me përndezjet e tyre,
me epshet e tyre, me lektisjet e tyre, me dalldisjet e përçartjet e tyre,
me gjumin dhe zgjimin, me jermet dhe makthet, me ëndrrat dhe zhgjëndrrat,
Të gjithë ata ia kishin frikën dikujt mes tokësorëve dhe jotokësorëve,
por nuk kishin dikë që, përveç Zotit, ta adhuronin dhe njëherit t’ia kishin frikën edhe yjet,
edhe hapësirat, edhe bimët, edhe kafshët, edhe engjejt e mirë,
edhe engjëjt e këqij, edhe ata prej flake, edhe ata prej drite,
Engjëjt e mirë shikonin vetëm bardh, engjëjt e këqij shikonin vetëm zi,
askush nga shqisorët e deriatëhershëm nuk e shikonte spektrin e ngjyrave nga e bardha deri tek e zeza, askush nuk i shikonte ngjyresat dhe ngjyrimet e secilës prej ngjyrave
Bilbilat thurnin vargje të bardha dhe askush
nuk thoshte se ato janë më të mira se vargjet me rima që gërthitnin korbat
Yje lindnin dhe vdisnin, yllësi lindnin dhe vdisnin,
yjet dhe yllësitë ekslipsonin njëra tjetrën
pikë për pikë sipas paracaktimit, sipas kurdisjes
Kometat dilnin nga rreshtat ngurtësisht të disiplinuar,
meteorët lëshoheshin pingul kollotumbas
derisa gjenin një yll ku të përplaseshin
Digjeshin yjet, po për kë digjeshin, digjeshin yllësitë,
po për kë digjeshin,
Dielli nuk ia ndante dritën e ngrohtë Tokës që i vërtitej
papushim atij dhe vetes,
Hëna i vërtitej papushim Tokës. Po pse
Spektakli i tyre nuk mahniste askënd, nuk dalldiste askënd,
ata as veten e tyre nuk e mrekullonin
Ishte një monotoni pa rrugëdalje
Dërguan lutjet e tyre, thirrjet e tyre,
përgjërimet e tyre tek Zoti që të vinim ne,
Unë që po i shkruaj këto radhë, Ti që po i lexon,
Darvini, autori i ‘Origjinës së specieve…’
dhe i teorisë së evolucionit.
RRUGË TË VJETRA
Rrugë të vjetra, që unë nuk iu kam udhëtuar kurrë,
sa nuk ju ka marrë malli për mua sa më ka marrë malli për ju
Rrugë të vjetra, të braktisura, të vdekura,
të pavarrosura dhe, më keq, të harruara
Me gurë kilometrikë, gurë pushimesh,
murana të pritave, stacione
Vetmitare apo të bujshme, të hajthme
apo të bëshme dikur ju rendnit,
ju turreshit, ju nuk ndaleshit mbi rrëpira,
nëpër vahe, mbi ura
Pa iu mbajtur kush përduarsh, pa iu marrë kurrë mendja,
pa u rënduar kurrë, pa e humbur kurrë udhën
Si u mpakët, si iu dolën brinjët,
si u gërryet, si mbete gërdallë nëpër shkrepa si skeletë
të ndukur nga shpendët dhe të lëpirë nga bishat
Si iu mbuluan qefinët prej bari, ferrash, lëmyshqesh,
nuk ua kursyen as sytë, para se t’iu merrte harrimi,
ju u bëtë rrugë qorre
Pastaj u bëtë fantazma të pakapshme dhe dolët në kërkim të udhëtarëve
Atyre që iu kishin udhëtuar ndonjëherë atyre
që nuk iu kishin udhëtuar fare atyre që nuk do t’iu udhëtojnë kurrë
Rrugë të vjetra, që unë nuk iu kam udhëtuar kurrë,
sa nuk ju ka marrë malli për mua sa më ka marrë malli për ju
Unë iu ruaj në kujtesë përmendsh, udhëtoj nëpër ju edhe me sytë mbyllur, edhe duke fjetur ec nëpër ju, sikur ju kam shaluar gjithë jetën e jetës
As dua guida as dua harta
as dua udhëzime as dua doracakë për të udhëtuar mbi ju
Sapo e ndieni aromën time me ditë apo netë larg ju këndelleni,
ju përtëriheni, ju ngjalleni, ju nusëroheni
Kush nuk i beson ringjalljes, le të shikojë si më hapen dhe mbyllen, si më shtrojnë, si më mbulojnë, si më prijnë si më ndjekin
Një verë të shkuar unë kam ardhur tek njëra prej jush, tek rruga që dikur e themeluan keltët për të lidhur nëpërmjet Qafës së Gotardit kontinentin e tyre me Apeninet ilire
Para braktisjes, vdekjes, pavarrimit, harrimit ajo ishte rrugë pajtonësh
Nga ajri ku ishin fshehur kanë dalë të dashurat që nuk i kam pasur unë që i ka pasur të realizuara apo platonike famëdhaja apo fatpadala Johann Woflgang von Gëte,
Kristianat, Ulriket, Mariat, Martat, Luizat, Sharlotat, Erikat,
I kam mbledhur në njërin sy të gjitha mjegullat e botës, të gjitha mjegullat e kohërave, i kam mbledhur në tjetrin sy të gjitha muzgjet e botës
E kam mprehur shikimin më shumë se Homeri e kam mprehur dëgjimin më shumë se Bethoveni
Jehonat e dihatjeve, fërgëllimeve, ohohove uhuhuve të tyre i kam pare si iu kanë dhënë trajta të kadifejta honeve
Dritat e gjinjve të tyre i kam dëgjuar si i dëgjoj ftonjtë nëpër ftonjëtore si i dëgjoj neonët mbi borën e qyteteve të rëna në black out nga stuhitë dimërore
Rrugë të vjetra, rrugë të braktisura, rrugë të harruar, rrugë të thinjura, rrugë të rrudhura, rrugë të vdekura, rruge të pavarrosura më keq rrugë të harruara
Sa nuk më ka marrë malli për ju. Sa iu ka marrë malli për mua
KORBI POSTIER
Korbi postier, qoftë i bardhë, është tjetërgjë, është krejt tjetërgjë nga pëllumbi postier,
Pëllumbi postier ka në shpirt një korb të zi, korbi postier ka në shpirt një pëllumb të bardhë
Zbutësit e korbit postier e kanë shumë më të lehtë të stërvitin korbin postier,
Sepse, po të kesh stërvitur një sish, zëre se i ke stërvitur të gjithë korbat për të çuar postë atje ku ti do, për të marrë postë andej nga ti do,
Ndërsa egoja e pëllumbit postier, egoja e pëllumbave postierë nuk lejon që nëpërmjet njërit pëllumb të stërvitësh një farefis pëllumbash
Korbi postier merr me vete lukuninë e tij të korbave, korbi postier e rendit lukuninë e tij çapërpikshëm, rrëmujshëm, pa asnjë lloj gjeometrie, e askush nuk e vë dot në shënjestër më shumë se një korb njëherësh.
Pëllumbi postier, me një dashuri të vetme në jetë, kudo që shkon e merr me vete mallin për pëllumbeshën, të shumëfishuar, të zmadhuar në shkallë të miliontë në zemrën e tij
Dhe kushdo mund ta marrë në shënjestër zemrën e pëllumbit, zemrën e bardhë, të kaltër të pëllumbit,
Pëllumbi, si çdokush tjetër i besës, tash a pastaj, njëherë posepo, është viktimë fatale e besnikërisë së tij.
Korbi postier e ka një zemër shpellë, ku mund të fshehësh jo një postë me rëndësi, po edhe ushtri të tëra, ka një shpirt shkretëtirë, hangar ku mund të strehosh edhe flota të tëra bombarduesish të rëndë a super të rëndë
Korbi postier ka një sy kështu e një sy ashtu, korbi postier ka një sy ashtu e një sy kështu, por askush nuk e di cili është ky dhe cili është ai, as korbja më e jetës së tij mes kushedi sa e sa korbeve të jetës së tij
Me syrin lart ai skicon, fotografon pamje 2D, filmon pamje 3D,
Dhe rrëzon me të përmbys botën tonë, e kthen gjithçka bythprapë në botën tonë
Sa ne e gjejmë veten duke u kapur pas njëri tjetrit, duke u kapur pas çdo peme, pas çdo antene, pas çdo oxhaku, pas çdo çatije, pas çdo fije bari, pas çdo gjethi e luleje
Për të mos përfunduar në ndonjërën nga retë që ik e çmendur nga frika e lukunisë së korbave me korbin postier në shpirt, në zemër, në krahë, në sy
Korbi postier i shndërron në glasë vetëtimat që ha në tryezën e shtruar përmbys të reve të zeza, i shndërron në përmjerrje bubullimat që pi në kupat kokëposhtë të qiejve të zes
Nuk ka kafshë shtëpiake më bashkëkohore sot dhe më futuriste nesër se korbi postier
Pabesia më e bukur, më e hirshme, më magjepsëse, më shpëtimtare e kohërave që rendi nga e shkuara e ardhshme dhe nga e ardhshmja e shkuar.
DRURËT NË VJESHTË
Drurëve në vjeshtë
një hurbë sado e vogël mjegulle
iu mjafton që të bëhen sarhoshë
Dhe të braktisin pyjet e tyre e të bredhin nga sytë këmbët,
dele të vetmuara që mezi pret t’i shqyejë ujku
Shohin ndonjë gjeth që iu bie në tokë, ulen,
marrin dhe e lexojnë
Nëpër to kanë lënë shënime dallëndyshet:
Kthehemi në pranverë!
Ata duan t’iu përgjigjen:
Ndoshta nuk na gjeni kur të ktheheni
Ndoshta nuk na gjeni në pyjet ku na latë, në koriet, zabelet ku na latë
Një puhizë sado e vogël, një erë sado e lehtë i kap nga mjegullat që iu vërtiten rrotull qafës, i merr pastaj i ngre lart
Tejet lart sipër shirave, sipër reve, atëherë yjet i shndërrojnë në fauna oqeanesh
I lëshojnë pastaj poshtë shirave dhe ata ua shkulin me force vetëtimat reve
Për t’i bërë dritë vetës netëve kur ata zhyten brenda vetes dhe shkruajnë ditarët nëpër rrathët e tyre
Nga pranvera deri në vjeshtë drurët dehen me qumësht të fantazuar nga dallëndyshet
Nga vjeshta deri në dimër drurët dehen me pije mjegullash, nganjëherë të bëra koktej me pak muzgje sipër, me pakëz agime në ardhje apo perëndime dielli në ikje
Erërat zbresin në tokë, mes drurëve, me shami të bardha lidhur flokët, si të gjitha mjelëset
Në fermat e drenushave mjelin qumësht drenushash
Mes drurëve rendin autostradat,
hekurudhat, pistat e avionëve, si në fole zogjsh ndihen
Rendje çlodhëse krejt ndryshe rendjes monotone fushave, rendjes mbytëse tuneleve
Thua: Sa mire sikur autostradat, hekurudhat, pistat e avionëve të rendnin vetëm pyjeve
Drurëve iu duket sikur i kanë barqet me hangarë autosh,
trenash, avionësh
Iu duket sikur tunelet shndërrohen në flaute dhe ata ua shkulin nga zemrat maleve
Për t’i kënduar gjumit të tyre dimëror deri në pranverë
MATANË HËNËS
Matanë hënës u pamë. Matanë hënës u ndamë.
Nëpër natën e përjetshme dritë e zezë ishe ti,
dritë e zezë isha unë.
Tërë natën e përjetshme matanë Hënës së plotë,
atje ku Toka nuk agon kurrë
Mblodhëm gëzhoja qeniesh,
mblodhëm gëzhoja mosqeniesh të rëna nga planetet dhe satelitët e tjerë
Me to të krijoja unë ty. Me to më krijoje ti mua.
Me Hënë të plotë u pamë, me Hënë draper u ndamë
Një mbi një u rrokullisëm, unë mbi ty e ti mbi mua
Nënmuanënty
Mbitymbimua
Gjersa pikuam dhe sekush në kontinente të ndryshme
a planete të ndryshme
Kollotumbas ramë.