KALIGULA
Nga ZBIGNIEW HERBERT, Poloni
Në tetëmbëdhjetëvjetorin e vdekjes
Zbigniew Herbert-i lindi më 25 tetor 1924 dhe vdiq më 28 korrik 1998. Ai është një figurë madhore e poezisë polake të pasluftës. I admiruar nga kolegët e tij, ai ka marrë vlerësime të shumta letrare në mbarë botën.
Brigitte Gautier ka shkruar:“Individi është pika kryesore e referimit në veprën e Herbertit. Ai mund të jetë anonim, të shumtën e herës pothuaj anonim, siç është rasti i Zotni Kogitos (Pan Cogito), ose mund të jetë një individ i përmendur që i përket një miti apo një ngjarjeje historike…Në fakt, Zotni Kogito është trashëgimtari i filozofëve skeptikë, po të kemi parasysh përzierjen e ironisë dhe të mendjekthejlltësisë që karakterizojnë përjetimet e tij. Dhe Zotni Kogito është secili prej nesh…Pra, aleanca midis vetëdijës dhe lirisë përbën identitetin e heroit herbertian dhe garanton autonominë e tij përballë tiranëve dhe ideologjive.“
Përktheu: Anton PAPLEKA
Zbigniew Herbert
DUART E STËRGJYSHËRVE TË MI
Duart e stërgjyshërve të mi
Punojnë brenda meje vazhdimisht
Duar të forta të ngushta eshtake
Të mësuarara për të mbajtur frerin e kalit
Për të përdorur pallën kordhën shpatën
O paqe e epërme – e goditjes për vdekje
Ç’duan të më thonë duart e stërgjyshërve të mi
Ato duar ngjyrë ulliri të ardhura nga bota e përtejme
Sigurisht për të mos më braktisur
Ato më mbrujnë si brumin
Që duhet të bëhet bukë e zezë
Dhe ajo që e kapërcen imagjinatën time
Me gjeste të vrazhda, ato më hipin në shalë
Me këmbët në yzengji
NEFERTITI
Çfarë ndodhi me shpirtin
Pas aq dashurish
Ah ai nuk është më një zog vigan
Që tund flatrat e bardha
Deri në agim të çdo nate
Një flutur doli
Nga buzët e Neferitit të vdekur
Një flutur
Si një firomë
E ngjyrosur
Sa e gjatë është udha
Nga psherëtima e fundit
Deri te përjetësia më e afërt
Flutura rreh flatrat
Mbi kokën e Nefertitit të vdekur
Ajo e mbështjell
Me një mëshikëz mëndafshi
Nefertiti
O larvë
A do të presim shumë kohë
Nisjen tënde
Rrahjen e flatrave
Që do të të çojë
Te dita
Te nata
Mbi të gjitha harqet e honeve
Mbi të gjitha pjerrësitë e qiejve
1.Nefertiti: mbretëreshë e Egjiptit, në shekullin XIV para erës së re.
HAKELDAMA
Priftërinjtë kanë një problem
Që qëndron midis etikës e kontabilitetit
Çfarë të bëjnë me paratë
Që Juda ua hodhi te këmbët
Shuma qe regjistruar
Te shtylla shpenzime
Kronistët do ta shënojnë
Në shtyllën legjendë
Do të ishte e pahijshme ta futnin
Në rubrikën të ardhura të veçanta
Do të ishte e rrezikshme ta vinin në thesar
Ajo shumë mund t’i korruptonte paratë
Do të ishte pa vend
Të blinin me të një shandan për një tempull
Apo t’ua shpërndanin të varfërve
Pas një debati të gjatë
Ata vendosën të blenin sheshin e poçarëve
Të hapnin aty
Një varrezë për pelegrinët
Paratë e vdekjes
Në njëfarë mënyre
T’ia kthenin vdekjes
Kjo qe një zgjidhje
Plot takt
Atëherë përse
Emri i atij vendi
Shungullon nëpër shekuj
Hakeldama
Hakeldama
Fusha e gjakut
KALIGULA
Duke lexuar kronika të vjetra, poema epike dhe jetët e njerëzve të famshëm, nganjëherë Zotni Kogito ka përshtypjen se ndien një afërsi fizike me personazhe të vdekura qysh prej shumë kohësh.
Kaligula flet:
Nga të gjithë qytetarët e Romës
Unë desha vetëm njërin prej tyre
Incitatus-in – kalin tim
Kur ai hyri në senat
Toga e pastër e qimeve të tij të kuqe
Shkëlqente e papërlyer midis vrasësve burracakë
Të mbuluar me purpur
Incitatus-i kishte plot cilësi
Ai nuk mbante asnjëherë fjalime
Kishte një natyrë stoike
Besoj se natën në stallë lexonte filozofët
Kaq shumë e desha saqë një ditë
Vendosa ta kryqëzoja
Por anatomia e tij fisnike ma ndali dorën
Titullin e konsullit e priti me moskokëçarje
Ai e përdori pushtetin si s’ka më mirë
Sepse nuk e përdori fare
Nuk e nxitën dot të kishte marrëdhënie seksuale
Për një kohë të gjatë
Me bashkëshorten time të shtrenjtë Caesonia-n
Mjerisht prej tyre nuk erdhi në jetë
Një varg perandorësh kentaurë
Ja përse Roma u pushtua nga barbarët
Mora vendim ta emëroja perëndi
Por në ditën e nëntë të kalendave të shkurtit
Cherea Cornelius Sabinus me ca torollakë të tjerë
I kundërtshtuan planet e mia të devotshme
Ai e priti qetësisht lajmin për vdekjen time
Atë e flakën nga pallati dhe e dënuan me ekzil
Këtë gjë e duroi me dinjitet
Ai vdiq pa lënë pasardhës
I bërë kortarë-kortarë nga një kasap i qytetit Antium
Për fatin postum të mishit të tij
Taciti nuk flet gjëkundi
Kaligula : Caius Caesar Germanicus, i biri i Germanicus-it dhe i Agrippina-s,
perandor romak në vitet 37-41, tiran gjakatar.
BREVIAR
Zotynë
E di se ditët e mia janë të numëruara
Më kanë mbetur pak prej tyre
Aq sa të mbledh pak rërë
Me të cilën do të më mbulojnë fytyrën
Nuk kam më kohë
T’u jap reparacione viktimave
As t’u kërkoj të falur
Të gjithë atyre që u kam bërë keq
Shpirti im është i trishtë
Jeta ime duhej të përshkonte një rreth
Të mbyllej si një sonatë e kompozuar mirë
Por tashti i shoh qartë
Një moment para coda-s
Akordet e ndërprera
Ngjyrat dhe fjalët e paujdisura
Zallamahinë e zhangëllimave
Gjuhët e kaosit
Përse
Jeta ime
Nuk qe si ca rrathë në ujë
Një rreth fillestar që shkon duke u zgjeruar
I ardhur nga thellësitë e pafundme
Që formon palosje shkallëzime unaza
Për të vdekur qetësisht
Në arkanat e gjunjëve të tu
1.Breviar: libër lutjesh
KANTI. DITËT E TIJ TË FUNDIT
Vërtet- o natyrë – ajo që bën ti
Nuk është provë e bujarisë sate
Dhe nëse ti nuk je bujare
Ka raste kur ti nuk je e tillë aspak
Pra a nuk mund t’i sillje një vdekje të menjëhershme
Si kërcëllima e një qiriu që fiket
Si zhurma e një parukeje që bie përdhé
Si rrotullimi i shkurtër i një unaze
Në një tryezë të lëmuar
Ku unaza rrokulliset, vërtitet
Dhe më në fund ndalet në vend
Si një zhuzhingë e pajetë
Ç’vlerë kanë këto lojëra mizore
Që ti bën me një plak:
Humbja e kujtesës
Zgjimi me sy të llahtarisur
Frika nga nata
A nuk është Kanti ai që ka thënë
“të ruhesh nga ëndrrat e këqija”
Ai mban në kokë një copë akulli të hirtë
Dhe në vend të orës së xhepit – një vullkan
Është një shaka trashanike
Ta urdhërosh
Atë që ushtron zejen e fantazmës
Të bëhet – papritmas –
Lugat