LAMTUMIRË…
Lamtumirë Jusuf*, lamtumirë Walt Whitman, hije
Të hijes sime – njeriu është një ëndërr hijeje –
Mjaft kemi kënduar së bashku.
Lamtumirë distikë dhe rima gazelash
Majëmprehta si një minare.
Lamtumirë strofa të guximshme biblike
Sensuale, me frymë demokratike.
Ose nuk po ju them lamtumirë, ju jeni tek unë, aty do të mbeteni.
Por sot unë jam këtu, unë jam vetëm
Xhuzepja, i biri i Anitës dhe i Frankos,
Një njeri gjithmonë i fyer dhe asnjëherë i mundur,
Një njeri i poshtëruar dhe i plagosur në ijë
Që ka vjelë si rrush ëndrra dhe fatkeqësira,
Një njeri që ka njohur një mijë qytete,
Që i ka dashur degët e thata dhe degët me lule
Dhe detin, dhe dashurinë. Unë jam vetëm ky njeri.
Kjo është këngë ime e re.
*G. Conte-ja shkruan se Jusuf Abdel Nur që përkthehet:“ Xhuzepja, shërbëtor i dritës“ është një nga emrat që do t‘i kishte pëlqyer të kishte.
TRUPI IM, TI QË PO RRËGJOHESH
Trupi im, ti që po rrëgjohesh, siç rrëgjohet Europa,
Ti që po të bie vlera pak nga pak,
Siç po i bie vlera
Prodhimit të çelikut e të thëngjillit
Në krahasim me elektronikën,
Trupi im gjysmëshekullor,
Trupi im me kocka për të cilat radiologu
Thotë që duken më të vjetra sesa mosha e tyre,
Me thonj të shtrembëruar,
Me një brishtësi të ashpër,
Me barkun ku një shtresë dhjami e urryer
Nuk resht së rrituri : ti që ke qenë
I hajthëm si mendimet më të reja,
Si Akili dhe si Patrokli –
Ti që tash e tutje nuk bën dot
Pa përdorur çdo mëngjes Norvasc
Si një shami xhepi.
Trupi im, o ti, trup, kërko larg
Kësaj Europe rini më të reja :
Ji shqiptar, etiopian, magrebin,
Mos iu nënshtro fatit të stërkequr
Të kontinentit tënd,
Mos humb në hiçin e tij,
Në konceptimin e tij për kohën
Që zbret në një rrafsh të pjerrët
Drejt një shpërbërjeje fatale.
Trupi im-dëshirë-pasion,
Trupi im-paqe-magjepsje
Lule kumaku dhe akante
Ji malezian, tamul,magrebin,
Më në fund bëhu trup hyjnor.
KËRKOJI NJË BAJAMEJE
Kërkoji një bajameje në mars,
Trëndafilit që matet të çelë.
Kërkoji një reje në agim.
Kërkoji një përroi që vërshon në zallishte,
Kërkoju të gjithë fiqve të kopshteve
Kur në degët e përdredhura e të zhveshura
Fillojnë të buisin sythat.
Kërkoju atyre.
Nga ata ti do të mësosh se ç‘është padurimi
Që të mundon e të vë poshtë,
Kur ti dëshiron, o trup.
Ti do të mësosh se ç’është pafajnia dhe forca jote.
Ti do të mësosh për dashurinë më shumë të vërteta
Sesa duke lexuar të gjithë librat e shkruar
Qysh nga fillimi i kohës.
Mos u zër besë filozofëve
As Platonit, as Heraklitit.
Mos i pyet profetët,
Dijetarët, priftërinjtë
Se çfarë është dëshira jote.
Kërkoji një bajameje.
Vështro një bajame.
MREKULLIA JOTE, DASHURI
Sa shumë që zgjaten orët
E ditës, sa i pangishëm është Shkurti
Prej ari të marrtë dhe jete
Që sapo ka nisur të lindë
Te degët që mbijnë nga asgjëja
Ku do të çelin lulet
Që na thonë se duke nisur nga asgjëja
Mund të kemi sërish forma, erëmime, ngjyra.
Kjo është mrekullia jote, Dashuri
Ky vullnet i papërmbajtshëm për të qenë
Lënda që brufullon e lëviz
Që paloset dhe përzihet dhe trazohet,
Energjia detare e erës,
Energjia ajrore e dallgëve.
Kjo është mrekullia jote, Dashuri,
Fryma që depërton te gjërat,
Që zbrazëtinë e mbush me lule mimozash,
Siç bën në rrugët ligure shkurti.
HIRI YT NË LIQENIN MIÇIGAN
Mariella Rolfo Schield-it
In memoriam
Ai gjest i verbër mëshire dhe dashurie
Që e shpërndau në liqenin Miçigan
Atë që mbeti nga ti pas zjarrit
Hirin tënd ua dorëzoi
Ca viseve që ishin të huaja për historinë tënde.
Ai e mërgoi larg atdheut shpirtin tënd
Dhe të bëri përjetësisht
Njeri pa atdhe.
Ndoshta ky gjest ka qenë më i urti,
Të gjithë ne përfundojmë njerëz të huaj e pa tokë.
Shtëpitë dhe pashaportat që kemi
Nuk u hyjnë në punë më të vdekurve.
Megjithatë nëse dua të të shoh sërish, mikja ime,
Unë e di se të rishoh në filizin e një ulliri
Të moçëm të Ligurisë,
Ose në rrëzë të një kodrine të Piemontit,
Ose te deti që ti e kishe përballë,
Ose te qielli me re të përflakura
Mbi tarracën e San Remos.
Unë të shoh gjithmonë kështu
Në fluturimin tënd të fundit.
KUR BIE TELEFONI
Mariella Rolfo Schield-it
Kur bie telefoni, unë nuk mund të mendoj
Se prej tij nuk do të dëgjohet më zëri yt,
Mike që më ike kaq shpejt –
Si dielli që zbret në horizont
Këto ditë dimri.
Ku je ? Te hiçi ? Te përjetësia ?
Kur mendoj gjatë ditëve të shkurtit
Të ethshëm e të lulëzuar se ti nuk do ta shohësh
Pranverën që po vjen, unë them me vete :
„Nuk është e vërtetë ! Ajo është aty, iluzion
Është mungesa e saj, ajo është aty, te substanca
E gjithçkaje që çel e lulëzon sërish
Te gjithçka që ajo e ka dashur
Aq fort, te gjithçka që ajo ka pikturuar
Dhe ka ëndërruar; nuk mund të thoni
Se ajo ka vdekur, ju lutem » Kështu thashë me vete
Dhe unë jam në shtëpi, në tokë, miku yt
Xhuzepja.
AUSONE
Çfarë bëje, Ausone*, në një orë si kjo,
Në ditë si këto, në një muaj si ky ?
Në kopshtin tënd
Degët fillonin të çelnin sytha
Më të shumtë sesa fjalët e tua në fletë.
Dielli perëndon më vonë
Sesa në Romë, së paku një gjysmë ore.
Kur qielli është i kthjellët,
Ai hedh vezullime çeliku dhe vreshtash
Mbi mbrëmjen.
Çfarë bëje? Cila ishte lutja jote?
Edhe në atë kohë, marsi ishte një muaj humneror
I thatë si dje, plot dritë si pranvera.
Nuk ekziston ndonjë barazpeshim në kohën e ekuinoksit.
Dhe ti mendoje për këtë gjë, ti që kishe
Këtu një shtëpi, një kopsht, një depo
Për grurin dhe për amforat me verë.
Kishe shërbëtore që kur u bëje shenjë
Të sillnin copa akulli dhe midhje,
Dhe gaforre. Kishe shërbëtorë të tjerë
Që në instumente me korda luanin për ty
Motive të moçme keltike
Me ritëm jermues.
Ti e kishe njohur diturinë
Që përmbajnë librat
Dhe e kishe njohur pushtetin
Që të jepte Roma.
I moshuar tashmë, ti kishe ndjesinë
Se ka një dije që nuk gjendet
Në biblioteka dhe në faqet e librave,
Dhe se Perandoria që ishte e paqëndrueshme,
Do të shembej.
Sepse gjithmonë marsi është më i fortë sesa Cezari.
Sepse ka një dashuri pa caqe,
Të cilën asnjeri nuk mund ta mposhtë. Puhia
Luante me flokët e tu të bardhë
Dhe ti sillje ndër mend Bisulën, skllaven tënde.
*Poeti latin Ausone (309-394) ka jetuar në Bordeaux ku kishte një pronë.
BISULA, TRUPI YT
Bisula, trupi yt është festa ime
Ai është druja e tërë pemëve në pyje.
Ai është lëvorja, lëngu i drurëve, gjethja,
Ai është thellë dëshirave të mia të ndezura.
Ai është klepsidra, koha, rëra e imët
Që rrjedh si gëzimi im dhe si mllefi im.
Ai është hiri, ai është zjarri, ai është dielli,
Ai ndizet si flakadan feste në rrëfenja.
Ai është lumi, ai është ryma, ai është gotulla
Ai është martirizimi im i domosdoshëm.
Ai është një urë e gjatë, e varur
Mbi hiçin e atyre që kurrë nuk të kanë dashur.
Ti je marsi kur të gjitha kumbullat çelin,
Një shportë përplot me prodhime deti.
Ti je një vreshtë e pamasë që piqet në vjeshtë,
Të gjitha poezitë që i kanë shkruar poetët.
Ti je Zoti që dehet me verën të cilën e ka krijuar,
Ti je unë kaq shumë, saqë dua të jesh ngjitur me mua.
LUTJE DASHURIE
Oh, Dashuri, rri pranë meje.
Rri këtu me mua, e zhdërvjellët, e artë
Si një mace që fle në shportën e saj.
Të lutem, le të mplakemi së bashku,
Edhe pse e di se Koha ikën veç për mua
Dhe se lutja ime është e kotë.
Mos ikë, mos më lër vetëm.
Ti që aq shpesh në kohën që zgjohesha
Më ke ndezur dëshirën për të kënduar dhe po aq shumë
Më ke falur gëzimin e pakuptimtë nga të qenët gjallë
Ti, farë, rreze, vesë e çdo nate,
Ti gjethnajë e gjelbër e ullirit,
Degë bajameje në mars,
Musht që mbetet
Në tinarin e rrushit.
Ashtu siç flenë kandrrat parahistorike
Në një sumbull qelibari të ndritshme,
Ti mbetsh tek unë, Dashuri, plotësisht e dukshme,
Fle dhe ëndërron në trupin tim.
Mugull me lule të rrëzuara dhe të riçelura
Në gjumë dhe pastaj ti ëndërron sërishmi.
Ti, farë, rreze, vesë e çdo agullimi.
PËR TY KONSTANTIN KAVAFI
Kafja greke e ëmbël dhe e bluar trashë
Që e piva sot aty ku lagjja Plaka, rrëzë Akropolit
Mbulohet me hije dhe bëhet e mugët
Më shtyu të mendoja për ty, Konstantin
Kavafi dhe për trupin tim dhe për kënaqësinë
E dashurisë. Oh, o trup, qëndro kështu
I brishtë dhe dëshirak, mos u mplak
O trup, kështu, ti gjetheplot si këto pemë
Kaq të rralla midis një bardhësie kaq të madhe
Gurësh dhe mermerësh dhe rrënojash. Qëndro,
O trup, mos i humb dëshirat e tua, mos iu nënshtro
Urdhrit hipokrit të vitytit tënd.
Ashtu si kjo kafe me shkumë përsipër
Që të duket e hidhur në gjuhë, ti, o trup,
Qëndro, premtomë se kur të ndodhë kjo gjë,
Ti do ta pranosh edhe fishkjen tënde, edhe gjendjen kalimtare.
Premtomë këtu, në tokën ku zotat
Qenë dashnorë dhe ku ata patën
Trupa me flatra dhe tejet të bukur. Dhe mos harro
Atë që ti ndieje, kur ti ëmbëlsoheshe
Si kjo kafe greke. Dhe kur bëheshe
I errët dhe nganjëherë i pacipë
Si lagjja Plaka rrëzë Akropolit.
NË VITRINAT E SHITOREVE
Nuk e kam humbur zakonin që kam pasur
Kur isha fëmijë ta vështroja veten
Të pasqyruar në vitrinat e shitoreve,
Për të parë atë formë të mbushur me ankthin
Për trupin e vet dhe për rritjen e vet
Që i pushton djelmoshat e bëshëm.
Por sot, këtë gjë e bëj thjesht për të këqyrur
Hijen time të palëndtë, që tashmë ka zbritur në Had,
Atje ku gjithçka ka ngjyrën
E rërës së lagur dhe të shiut,
Për të këqyrur një çast silhuetën time
Tek kalon mbi xhamin që ndrit
Dhe bëhet firë si një figurant në një film,
Por kjo nuk ndodh asnjëherë me një protagonist,
Me një aktor. Ja ku jam kjo vezullimë, ky zotëri
Shtatmadh e i kërrusur, me flokë të gjatë,
Tashmë plotësisht të thinjur, me atë shprehje të llahtarisur
Të atij që asnjëherë nuk e di ku është jeta.
Unë e shoh veten dhe nuk e njoh.
Pastaj ajo më humb nga sytë. Me atletet e mia të zeza,
E vazhdoj rrugën më tej
Fillikat në këtë qytet, gjatë këtij mëngjesi.
Fati nuk pasqyrohet dot.
PËR NJË RINI KAQ TË GJATË
Sa vite më shumë sesa Foscolo-s dhe Katulit
Më ke falur tashmë, o jetë ?
Unë i përkas familjes së tyre,
Ata janë shokët e mi të luftës
Dhe të lojës, ata, të cilëve u ngjan më shumë
Furia ime rebele e dashurisë.
Dhantia e një rinie kaq të gjatë
Duhet të paguhet me një tjetër dhanti.
Ja çfarë është, o jetë ime, kjo dalldi
Për të shkruar dhe për të të lavdërur ty,
Ky gëzim i papërmbajtshëm i anijembyturit
Për t’i thënë po poezisë.
NJË VJESHTË SI AJO
Falmë një vjeshtë si ajo
Vjeshtë e drurëve të zabelit, o jeta ime.
Drithërimën zulmëmadhe e buçimtare
Të një drite që mbijeton dhe është e pafundme,
Dëshirën për të rrojtur ende,
Ëndrrën për të qenë dielli që sheh çdo gjethe
Para se të bjerë përdhé.
DHE JA KU JAM JETA IME
Jeta ime, ja ku jam gati
Për t’u dorëzuar tek ti,
Nuk ia kam arritur asnjë qëllimi
Dhe kushedi sa pasione i kam shpenzuar
Për ty, për ty që rend si pelë
Dhe fluturon si laureshë,
Për ty, kështjellë rëre,
Për ty, sajnë që t’i mbulon me shkumë
Këndet dhe pastaj t’i shkul themelet,
Për ty mirazh – shtrëngatë,
Shkretëtirë – det.
Ah, jetë,
Më thuaj se çfarë më mbetet,
Unë e ngre flamurin
E bardhë të atij që nuk don
Të luftojë më: fitorja
E vërtetë është paqja,
Humbja e iluzioneve,
Skuadrone flakëritëse
Që deri këtu më kanë plaçkitur.
Jam fillikat, i plagosur, i largët.
Ja ku jam, fol ngadalë.
Më thuaj çfarë më mbetet
Nga dhimbja. Nga festa.
GJËRA QË M’I MBUSHIN SYTË ME LOT
Fëmija që luan me babanë e tij në kuzhinën e ndriçuar nga një dritë e zbehtë në mbrëmje.
Dhurata e gjetur te bredhi i krishtlindjes, për të cilën thonë se ka vlerë të pakët.
Të dëgjosh këngë të kënduara nga njerëz të detyruar të shkojnë në dhé të huaj.
Shtatorja e Lirisë kur ti merr vesh sesa e ëmbël ka qenë dhe është çdo liri.
Miqësia e tradhtuar nga lakmia për para dhe për pushtet.
Dashuria që nuk mund të përmbushet.
Dashuria që është dhënë me dorë të lirë.
Mendimi se nuk je kujdesur, siç do të ishte dashur për nënën tënde të mbetur në vetmi.
Një fotografi e shokut të klasës në gjimnaz.
Përpjekja që arsyeja t’i hapë rrugë zemërimit.
Gjithçka që nuk mund ta mësosh.
Gjithë mëshira që ke ndier ndaj atij që vuan dhe që vdes.
Një fëmijë që pret babanë në mbrëmje me frikë në zemër se ai mund të mos kthehet.
Kur befas ti ndien se dikush të ka keqkuptuar dhe këtë gjë e sheh në ngërthimin e një fytyre.
Të ndiesh se ti qëndron më poshtë sesa dikush që të drejtohet me mospërfillje të madhe ose me përzemërsi tepër të madhe.
Përpjekja për të mos e detyruar zemrën të ketë rrahje të shpejta.
Të dyshuarit për një çast te Poezia.
Të thuash : ëndrra ka vdekur, magjia e bukurisë ka vdekur.
Këto janë gjëra që m’i mbushin sytë me lot.
Këto janë burimi i secilit lot që derdh.
Përktheu: Anton PAPLEKA