I thoshte gjërat me lehtësi, kurse fundin ta tregonte në një mënyrë që të rrëqethtë. Mendja e shëndosh nuk mi regjistronte rrëfimet me fantazma, me ujqër që ulërijnë në dritën e hënës, korbat që e mbulojnë qiellin me krrokama të frikshme. Dukej i kthjellët, por herë-herë me krijonte përshtypjen sikur mendja i qe turbulluar. Ai fliste me sytë të përqendruar në një pikë. Asnjëherë nuk kthehej nga unë.
-Për herë të parë buzëmbrëmjeve me kaplonte përgjumja. Shihja nga dritarja pamjen që dikur me mrekullonte. Kohën më të mirë dhe më lektiseshe, po e ngrysja i përhumbur. Në vend të shijoja perëndimin e diellit dhe muzgun që të emociononte, i mbyllja sytë dhe fantazoja. Me trurin tim as i zgjuar, as i fjetur, përpiqesha të kapja ndonjë dialog që e kisha bërë më parë me dike, ndërsa s’kisha qenë në gjendje ta zhvilloja. Pastaj këtë dialog të mbetur në gjysmë e plotësoja me ato që duhej t’ia kisha thënë bashkëbisedueses a bashkëbiseduesit, por nuk e pata vullnetin, kisha mangësi në të folur, me iknin emrat, nuk i kujtoja vendet, i këpusja fjalët në gjysmë.
-Krokama e një korbi me ushtonte në vesh. Pastaj me dukej se me shtiheshin gjërat që i kisha parë diku: ujqër të uritur, dhelpra bishtpërdredhur dhe lepuri i strukur në gëmush. Kur mbetesha vetëm, mendoja për hallin që me kishte gjetur. Nuk e kapja si do ta përcaktonin mjeket diagnozën time? Nuk kisha dhimbje, ndërsa isha i sëmurë. Pse me ngjau mua, kur mendova se e kalova krizën e shëndetit. Përpiqesha të mbahesha pa u këshilluar me askënd, mu si atëherë kur e bëja radioterapinë. Edhe tash doja të luaja rolin e të fortit, por e ndjeja që isha i brishtë. Gjithnjë kisha qenë i brishtë, ndërsa mbështillesha me një koracë metali. Në atë gjendje ditët nisen t’i ngjanin njëra-tjetrës, netët ishin më të rënda, përgjumja më bënte të pavullnet, ëndërrimtar naiv.
Se si me feksi se kjo ishte melankolia. Se ku i kisha lexuar simptomat e melankolisë. Kur ishim studentë mendonim se të jesh melankolik është si të jesh romantike, apo “cool”, siç do të thoshin të rinjtë e sotëm. Vajzat dhe djelmoshat melankolikë ishin ca të përhumbur, por më shumë besonim se e kishin nga dashuria. “Ishin plotë pritje në dashuri”, i thoshin njëri-tjetrit të emocionuar. Me dukej se e ngatërronim me sentimentalizëm. Doja t’i kundërshtoja, por nuk me dëgjonin. Unë kisha qenë i dashuruar, por nuk kisha qenë melankolikë.
Truri elektronik (CHAT GTP) ma tha se melankolia ishte ndryshe, ishte depresion. Kjo gjë më la pa frymë. Shenjat e depresionit i kisha: përgjumja buzëmbrëmjeve, gjumi i zgjatur dhe përtac në mëngjes, pafuqia që të nisje ditën e re me vullnet të ri, pafuqia që gjatë ditës të angazhohesha në obligimet e mia. Por edhe më tutje isha paqësor. Ndërkaq, kjo më bënte të nxirrja nga fundi i trurit një thërrime optimizëm se nuk isha krejtësisht i përhumbur, nuk isha gjysmë i çmendur.
Këtë formë të “depresionit” e kisha parë në ndonjë film nga ata që nuk i shikoja më ëndje, por kureshtja s’më linte të qetë, i ndiqja me tension. Rrëfimet me “të luajtur mendsh”, edhe kur ishin pa thika, me acaronin. Ma përzienin stomakun. Nuk kënaqesha por vuaja me ta. Nisja të mos kisha simpati as ndaj aktorëve që luanin rolet e të çmendurve.
Në pamje të parë melankolia me dukej sëmundje luksi, apo gabimisht e shpjegoja si nostalgji për diçka të humbur, lektisje për dashuri të pa kthim.
Melankolia mu bë ushqim i përditshëm. Netët ishin të turbullta, ditët të mërzitshme. Si nëpër ëndërr me kujtohej një film me këtë titull. Një bionde e bukur, ballafaqohej me apati dhe pafuqi. Athua ishin të gjithë biondet dhe biondët melankolikë e me neuroza? Apo neuroza nuk e përcaktonte racën. Biondina e hutuar shihte nga qielli dhe priste. Unë gjendjen time nuk e lidhja me fenomene qiellore, por më shumë më fenomene tokësore. Ndonjëherë pa dashje, korbat dhe ujqërit me ngatërroheshin me hënën e praruar, shpesh të zbehtë, sikur ia kishin thithur gjakun.
Pastaj shkëputesha nga pamja apokaliptike, doja të lidhesha me njerëz përreth, me ata që i kisha takuar gjatë ditës, që me zgjonin interesim të veçantë. Por si t’u qasesha. S’ më vinte forca të flisja. Ata me dukeshin të ftohtë. Por në fakt kur qetësohesha, shihja se unë isha i akullt, kurse ata ishin dashamirës. Ndonjëherë me dukej vetja si Zombi që lëviz pa ndonjë busull. Mbase edhe unë prisja hapjen e qiellit dhe shpërthimin e së keqes.
Pastaj prapë përhumbesha në ndjenjat e paqarta, konfuze. Isha pa vullnet. S ’kisha dëshirë të bëja çfarëdo qoftë. Kurrë më parë nuk me kishte përshkuar ndenja që të fantazoja e të mos bëja asgjë si Çiçikovi i Nikollaj V. Gogolit. Ai vuante nga përtacia, kurse unë nga pafuqia. Ishte një ndjenjë e re, që ta pushtonte trupin me plogështi, ta përshkonte mendjen me ngathtësi. Nga bisedat e ditës me kujtohej se nuk me vinin në mendje emrat, e ndërprisja bisedën në gjysmë sa herë që nisja të rrëfeja për një person të caktuar. Përpiqesha të kapja imazhet e tyre. Por me shkriheshin në një solucion të panjohur.
Ndonjëherë bëja dialog me njerëzit, që nuk ishin aty, por unë i projektoja para vetës si në dimensionin e tretë. Atëherë isha shumë më i sigurt se sa kur i kisha përballë.
Për herë të parë mu duk sikur rashë në një hapësirë që nuk ishte e imja. Dimensioni i pafundësisë dhe pafuqisë. Mu kujtua një incident kur dikush pa dashje me goditi në mjekër me dorëz boksi , ndërsa isha “sparing partneri”. Kur u këndella nga goditja nuk e dija ku jam. Pyesja në heshtje si hut, kush me solli këtu? Pse të gjithë i kanë hapur sytë e me shikojnë? Bëra të ngrihesha por ndjeva një therje në zverk. Pastaj dalëngadalë shihja se si trupi e merrte forcën sa për të bërë hapat e parë. Ashtu me ngjante tash, kur me kaplonte kjo ndjenjë.
Natën e prisja me padurim, sepse mund të rrija i vetëm, pa me bezdisur askush. Ditën duhej të kisha përqendrim të madh që nuk e kisha.
Nata ishte e melankolisë dhe e hijeve. Dita e askujt.
Melankolia mu bë pjesa përbërëse e jetës. Përpiqesha ta merrja vetën, ta dëboja sikur të qe fjala për diçka që mund të shqitej. Por dikush me tha si nëpër ëndërr se melankolia nuk shqitej.
Nisa të gjeja ngushëllim se kur isha më i ri kisha pasur probleme me ankthin, me stresin e pagjumësinë. Shpesh herë nuk me zinte gjumi deri në mëngjes. Kur kisha fat dhe e bëja një sy gjumë, zgjohesha i qullur në djersë. Por dita me kalonte me shumë punë e me shumë angazhime.
Melankolia ishte ndryshe. Të pengonte, të ngatërronte në emocione, të tjetërsonte. Nuk ishe i zoti për asgjë. Pas mesit të natës zgjohesha trembshëm nga përgjumja e parë, ia mbërtheja sytë hënës. Një drithërim e lehtë ma përshkonte trupin. Nata ishte shqetësuese. Pylli nga shihte dritarja ime në terr ishte i mistershme. Prisja që ujqërit t’i lehnin hënës. Kisha frikë se edhe unë do të nisja dhe do të ndiqja shembullin e ujqërve.
Sonte ishte natë pa yje kur me shtangu e papritura.
-Auuu! Me tronditi një britmë e thekshme e një kafshe të frikshme. Korbat silleshin rreth hënës së praruar. Dikur korbat e nxinë edhe qiellin.
Auuu! Me erdhi për herë të dytë jehona e një britme që me rrëqethi. Mu errën sytë…
#
Mikun tim e zu gjumi duke rrëfyer. Dola me kujdes, e mbylla derën pa u ndjerë. Nata me yje ishte e kundërta e asaj që shihte ai me baraspeshë kimike të zhbalancuar.
Melankolia, tregim nga Gani Mehmetaj
