MENDIM VJESHTE
ADA NEGRI, 1870-1945, Itali
URTËSI
Kur ti nuk do të bësh dallimin më të vogël
Midis armikut tënd dhe mikut tënd, kur këngët
Dhe të qarat do të kenë për ty një zë të përbashkët ,
Kur asgjë në botë nuk mund të të plagosë më,
Ty që t’u desh të bëje një luftë të ashpër
Dhe që u lëndove aq shumë ; kur të japësh dashuri
Në këmbim të urrejtjes dhe kur, për të mirën që bëre,
Mund të buzëqeshësh duke marrë mosmirënjohje, harresë;
Kur ti nuk do të kesh asgjë tjetër përveç Zotit
Në zemrën tënde dhe brenda teje, pa dyshin atëherë
Ti do të kesh sosur te jeta e vërtetë ose te vdekja.
MENDIM VJESHTE
O Zot, bëmë si gjethet e vidhit që janë duke vdekur,
Që i shoh sesi fërgëllojnë dhe sesi qenkan mekur
Atje në degën më të lartë, në diell, këtë ditë.
Ato nuk dridhen nga hidhërimi kaq fort dielli po ndrit !
Me një fluturim të qetë shkoqen nga dega ku rrojtën,
Dhe zbresin poshtë ngadalë për t’u bashkuar me tokën.
Te dita që po vdes, me dritat e mbrame që mpaken,
Zemra të gatshme për blatim, i sheh sesi përflaken.
Agonia e tyre është një agim i bardhë që lë pas një natë.
Të mund të shkëputesha edhe unë nga dega më e lartë
E jetës sime , o Zot, pa u ankuar , pa lot në sy
Si ato, me qenien time të mbushur me diell e me Ty.
MANJIOLIA
Me një zhurmë kastanjetash që përplasen
Shiu godet gjethnajën e ashpër të manjiolias;
Manjiolia e dendur vezullon e currilon
Nga kjo banjë shpëtimtare; pikat kërcejnë lart
Mbi pllakat e nxirosura të gjetheve, ndërsa
Midis te gjelbrës së errët çelen kupat
Ku dashuria dhe vdekja i përziejnë kundërmimet.
Të zbehura, ato hapen para ujit që këndell,
Mbushen përplot me të këto pagëzimore të gjalla
Ku askush nuk do t’i lagë gishtat për të bërë kryq.
SHIU
Ka një orë që bie shi,
Por fëmijën e rren mendja
Se bie shi prej një kohe të gjatë
Mbi qytetin e madh. Bie shi
Mbi çatirat dhe mbi muret,
Mbi shëtitoren e madhe,
Mbi drurët sterrë të zinj:
Një shi i zymtë e i njëtrajtshëm.
Bie shi: xhamat derdhin lot
Që rrjedhin pika-pika
Lot çupëzash qejfprishura,
Me një zhurmë të madhe rrebeshi.
Bie shi mbi rrugë
Dhe mbi çdo shtëpi,
Dhe ne na pushton
Melankolia e fshehtë e shiut.
NATË KAPRI
Yjtë i kam kaq afër kokës, sa duket
Sikur ata duan të më vënë kurorë.
Po të ngrija krahun për lojë,
Ndoshta do t’i prekja me dorë.
Por nuk kam fuqi ta ngre dorën,
Ajri kundërmon fort trëndafila të bardhë.
Sytë e mëdhenj prej grash të lodhura,
Yjtë e trëndafilat njëri-tjetrit s’ia ndajnë.
Kaq pak gjë kanë midis tyre: pakëz ajër,
Veç pakëz ajër, por ata nuk mund të puthen.
Kaq pak gjë ka midis meje dhe teje: pakëz ajër,
Veç pakëz ajër, por unë nuk mundem të të puth.
Ty nuk të shoh, por jeta u thërret në terr
Shqisave të mia që rrinë zgjuar nga pagjumësia.
Deti nuk shihet, por dihatja e tij
E mbush natën me të qarat e mia.
ANIJATA E KISHËS
Ishulli i Kaprit
Nëse era e jugperëndimit i tërheq retë për flokësh dhe nëse deti shungullon
Që nga mali Tibere deri në Punta Carena dhe të kërcënon nga ana e dy gjireve ;
Po, nëse kaltëria të rrethon me brerore dhe ti nuk di ta dallosh qiellin nga deti,
Ishull i gëzimit, unë bëhem njësh me ty, duke dihatur si në urën
e një anijeje të stërmadhe.
Nisu me oxhakët e tu të zbukuruar me trëndafila, me litarët e tu
dhe me pallastartat e tua prej lianash të gjelbra ;
Nisu me zemrën time prej të burgosuri të arratisur, një zemër që,
midis dallgëve dhe yjeve, rreh te bashi i anijes
Së ëndrrave, o ti, anije e piratëve të bukurisë, nisu për këtë udhëtim
pa kthim për mua…
TRALLISJE
Nëpër një udhë shkëmbore po zbrisja drejt plazhit të sirenave,
Dhe unë pashë se si udhëtonin tok me mua manaferrat dhe pishat bregdetare.
Fytyra memece, të gërryera nga koha, të përkululura mbi një zbrazëti
që nuk mund të mbushet,
Pashë majat e maleve sesi udhëtonin bashkë me mua.
Por nën qiellin e kaltër të një dite të nxehtë, madje edhe skërkat
që ngriheshin kate-kate drejt detit
Zunë të ecnin, dhe gjithçka eci së bashku me mua.
Në botë nuk kishte gjë tjetër përveç atij rrethi që rrotullohej
mbi humnerat e hapura
Të ajrit dhe të ujit ku zemra ime e brishtë dhe e shastisur
zhytej bashkë me mua.
Më dukej sikur po rrokullisesha në fund të hapësirave;
ndoshta po thërrisja, por këtë gjë e bëja nga gëzimi.
Sepse në fund të humnerës më prisje Ti, Zot,
Ti ishe atje dhe Ti më more përsëri pranë Teje.
TOKA
E shtrirë barkas, me krahë të hapur, duke u ngjeshur pas tokës
dhe duke u bërë njësh me të ;
E mbështeta veshin në tokë për të dëgjuar barin sesi rritej fare ngadalë
Unë dëgjova sesi rritej bari ; por në vesh më hyri një shungullimë
e fshehtë që erdhi nga angrrat e zeza.
Përmes veshit tim, ajo më pushtoi shqisat, zemrën, e zgjeroi atë,
e bëri të zhytej në thellësirat më të errëta.
Dhe në zërin e misterit tokësor, unë njoha zërin tënd,
o i humburi im i rigjetur.
Sepse ti ishte bërë tokë dhe venat e tua shpërndaheshin
në të gjitha mugullimet e njoma.
Dhe me tentakulat e rrënjëve, dhe me murmurimat e burimeve,
dhe me drithërimat e gjata të farave, o i humburi im
i rigjetur, ti më more përsëri me vete.
LUTJE PËR VDEKJEN
Ne jemi të çarmatosur para teje. Këtë gjë
Na e rimëson vdekja. E tillë ka qenë
Fytyra e Delias. Me një qeshje të bardhë, të çiltër,
Dhe me sy si ujë burimi, dhe me tipare që ndryshonin
Nga ndjenjat që ia mbushnin zemrën dhe me fisnikërinë
E ballit të saj të pafajmë, dhe me zërin e ëmbël
Që dilte nga buzët e saj: ta kesh dëgjuar
Këtë zë, do të thotë të mos e harrosh më kurrë.
E tillë ka qenë fytyra e saj, tashti e shtangur.
Gur i errët dhe puthja e saj është akull;
Një vis i largët shkretëtire, sadopak që ta çikë
Goja jonë.
Dikush pyet : Ku ka shkuar Delia,
Delia-frymë, Delia-shpirt, Delia, mendje e zjarrtë
Që na ngrohte me flakën e vet?
Ku fluturoi fryma e saj që i jepte hir
Formës së saj tokësore, që rrezatonte në çdo vend?
Ky rrezatin dashurie, a do t’ia kthejë atë ndonjëherë
Dashurisë sonë?- Na u përgjigj me Fjalën tënde,
Thuajna se Delia, ndonëse është zhdukur,
Rron ende. Pa e shikuar, pa e ditur, ne duam
Ta besojmë këtë gjë: ta besojmë me sytë tanë
Të verbër, me ballin e mbështetur në tokë,
Ne të përthërrasim në mjerimin tonë.
Delia është e gjallë. Sot fillon
Jeta e saj e gjatë, atëherë kur ajo ka vdekur.
FUNDI
Heshturazi, i rrëzon vetë petalet
Një trëndafil i bardhë në kupën e tij të kristaltë,
E vështroj sesi ai po vdes, pa e ditur këtë gjë.
Të pacenuara, të papërlyera, petalet e tij shkunden
Një nga një dhe pranë njëra-tjetrës
Me një rënie të lehtë. Ato ulen përdhé e dergjen aty:
Të gjitha në pritje të një mrekulie të rrallë
Që mund t’i ngrejë prapë, të gjalla, me tërë
Dëlirësinë e tyre, t’i ngjitë prapë te kërcelli i zhveshur.
Kështu bie në zemrën time çdo ditë e kohës sime
Që ikën: oh, ditë të pacenuara! Ajmé, zemra ime
Do të donte të bënte prapë me ditët e mia,
Ndonëse kurrë nuk do t’ia arrijë kësaj gjëje,
Një trëndafil të ri në majë të kërcellit të kohës.
PISHAT
Të shtangura në këmbë, pishat prekin qiellin
Atje ku zë fill mbrëmja, e ngarkuar me re.
Ato janë të rreshtuara, rojtare memece;
Degët e tyre më të ulëta e gërvishtin tokën
Aty ku rrënjët e tyre zhyten në thellësi,
Majat e tyre ngrihen me hov drejt reve.
Sa të stërmëdha janë trungjet dhe rrënjët e tyre!
Pjesa e sipërme hollohet: thua se është një shpatë
Që do të donte ta shponte tej për tej hapësirën.
Oh, në muzg, të shtangura e të bukura siç janë,
Këto pisha do të donin arratiseshin, por nuk munden
Të arratiseshin dhe të niseshin drejt ranishtes e detit,
Të bëheshin trape, të pluskonin dhe të lundronin
Mbi dallgëzimet e deteve dhe mbi kaltëritë e tyre!
Ose të metamorfozuara në helika dhe në fletë,
Të ngjiteshin përherë dhe përtej qiellit mbi to
Të përshkonin qiej të tjerë dhe të zbulonin yje.
Pishat vuajnë, të lidhura pas truallit që i ushqen,
Që megjithatë i bën të jenë robinja të përjetshme.
Ato vuajnë ngaqë nuk kanë as zë, as britma,
As të qara për të shprehur dhimbjet e tyre të heshtura.
Edhe unë e njoh midis njerëzve një njeri
Që hesht ashtu si pishat, por kurrë nuk do të mundë
Ta shkulë rrënjën e tij: ai sfilitet më kot.
Përktheu: Anton PAPLEKA