1.ANTONIO MACHADO, Spanjë, 1875-1939
SKAFI I BREJTUR…
Skafi i brejtur dhe i gjelbëremë
I anijes së vjetër
Prehet në rërë…
Vela e saj e shqyer duket sikur ëndërron ende
Për diellin, për detin…
Deti zien e këndon…
Deti është një ëndërr buçimtare
Nën diellin e prillit.
Deti zien e qesh,
Dallgë të kaltra, shkumë qumështi dhe argjendi,
Deti zien e qesh
Nën qiellin e kaltër.
Deti i bardhë si qumësht
Deti i ndritshëm ku të qeshurat e tij të kaltra
Kumbojnë në lirat e tij të argjendta.
Deti qesh e zien…
Ajri duket i përgjumur, i magjepsur
Nga mjegulla shkëlqimtare e diellit të bardhë.
Pulëbardha rreh krahët në ajrin e përgjumur,
Me fluturimin e saj të ngadaltë dhe ëndërrues,
Ajo largohet dhe humbet në mjegullnajën e diellit.
2.EZRA POUND, SHBA, 1885-1972
ZONJËS LULLIN
Ju do të habiteni që një plak tetëdhjetë vjeç
Vazhdon t’ju çojë poema
Bari shihet nën borë,
Zogjtë këndojnë edhe në mbarim të vitit
Dhe Tibuli mund të thoshte në latinishten e tij
« Delia, në çastin e vdekjes
Unë do të të shoh ende. »
Dhe Delia vetë do të venitet,
Duke harruar se ka qenë e bukur.
3.JORGE LUIS BORGES, Argjentinë, 1899-1986
BASHKËFAJTORI
Më kryqëzojnë dhe më duhet të jem kryqi dhe gozhdët.
Më zgjatin kupën dhe më duhet të jem cikuta.
Më mashtrojnë dhe unë duhet të jem gënjeshtra.
Më djegin në zjarr dhe unë duhet të jem ferri.
Duhet ta falënderoj dhe t’i bëj homazh secilit çast të kohës.
Të gjitha gjërat janë shujta ime.
Pesha e saktë e gjithësisë, poshtërimi, hareja.
Dua ta përligj atë që më plagos.
Ç’rëndësi kanë lumturia apo fatkeqësia ime.
Unë jam poet.
4.ËISLAËA SZYMBORSKA, Poloni, 1923
Çmimi Nobel më 1996
MBRESA NGA TEATRI
Për mua, në një tragjedi asgjë nuk vlen sa akti i gjashtë.
Të vdekurit që ngjallen pas betejave të zhvilluara në skenë,
Parukat e ringjyrosura, petkat e shpluhurosura,
Thikat e shkulura nga zemrat,
Rrëfanat e litarëve të zgjidhura,
Të vdekurit dhe të gjallët të rreshtuar si s’ka më mirë
Përballë publikut.
Aktorët që përshëndetin një nga një, përshëndetjet kolektive,
Dora e bardhë mbi zemrën që pikoi gjak,
Përkulja e thellë e atij që vrau veten,
Tundja e kokës së prerë.
Aktorët që përshëndetin dy nga dy :
Tërbimi e merr për krahu çmendurinë,
Viktima i hedh një vështrim të dhembshur xhelatit,
Rebeli e shoqëron tiranin pa i mbajur mëri.
Pantofla e praruar shkel mbi përjetësinë,
Moralizimi i mërzitshëm dëbohet me një tundje kapele,
Zelli i pandreqshëm për të rifilluar të nesërmen.
Të vdekurit që hyjnë në varg për një shumë më herët,
Ata të aktit të tretë, të katërt ose ata që vdiqën midis dy akteve,
Kthimi i mrekullishëm i të zhdukurve të përjetshëm.
Mendimi se në prapaskenë ata prisnin t’u vinte radha,
Pa i ndërruar kostumet, pa e fshirë makiazhin,
Gjithë këto më tronditin më shumë sesa tiradat.
Por kur bie sipari, njeriu sodit sublimen
Tek ajo që sheh vegimthi nën cepin e siparit :
Aty, një dorë kap rrëmbimthi një lule,
Aty, një dorë tjetër merr në dorë shpatën e braktisur.
Dhe pikërisht atëherë, një dorë e tretë
E padukshme, bën punën e saj
Duke më kapur për gryke.
5.HEINER MÜLLER, Gjermani, 1929-1995
ANKIMI I HISTORIOGRAFIT
Në librin e katërt të ANALEVE, Taciti ankohet
Për periudhën e gjatë të paqes, e ndërprerë tek-tuk
Nga luftëra qesharake në kufij, me të cilat duhet
Të kënaqet për t’i përshkruar në librat e vet, xheloz
Ndaj historiografëve që kishin rrojtur para tij,
Që kishin pasur në dispozicion luftëra titanike
Të drejtuara nga perandorë, për të cilët Roma
nuk ishte aq e madhe sa duhet,
Popuj të nënshtruar, mbretër të zënë robër,
Kryengritje dhe kriza politike : një lëndë e begatë.
Dhe Tacilti u kërkonte të falur lexuesve të tij.
Sa më përket mua që kam ardhur në jetë dy mijë vjet pas tij,
Nuk kam nevojë të kërkoj falje dhe nuk mund të ankohem
Se më mungon një lëndë e begatë.
6.ADONIS, Liban, 1930
X
Kulla Eiffel Notrë-Damë Luvri
(A mos është ëndërr, Kulla Eiffel nuk është më në vendin e saj
Dhe ja Luvri që drejtohet kah bregu lindor i Mesdheut
Si të donte edhe ai të ndiqte hapat e Aleksandrit të Madh,
Dhe ja Notrë-Damë që dremit duke thënë lutjet e saj
Dhe duke ia goditur lehtë supet qiellit, me qëllim që t’i marrë
Si jastekë për ëndrrat e saj
Kulla Eifel Notrë-Damë Luvri
Xhamia e lagjes së pestë
7. HERBERTO PADILLA, Kubë, 1932
KËNGA E MËNDESHAVE
Fëmijë, vishuni
Si në kohën e mbretëreshës Victoria
Dhe le të luajmë Shekspirin :
Ai na ka mësuar kaq shumë gjëra.
Ti do jesh pazhi
Dhe ti do të jesh spiuni i oborrit, dhe ti
Do të jesh veshi që dëgjon pas një perdeje.
Ne të tjerët
Do t’i fshehim kamat nën rroba.
Le të luajmë Shepspirin, fëmijë :
Ai na ka mësuar kaq shumë gjëra.
Aktorët
Tashmë kanë zbritur nga karroca.
A do të argëtojnë përsëri ndonjë princ danez
Apo farsa do të jetë veç një pretekst,
Veç një stratagjemë e guximshme kundër tiranive ?
Dhe çfarë do të ndodhë nëse në çastin që do të ulet predja,
Helmi nuk ka hyrë ende në vesh
Apo nëse nga budallallëku Horatio nuk e ka parë Mbretin
(Meqenëse gjithçka është trillim)
Dhe nëse Hamleti vetë nuk mund të dëshmojë
Për ekzistencën
E atij zëri që e uzurponte
Atë epokë gjatë natës ?
Le të luajmë Shekspirin, fëmijë,
Ai na ka mësuar kaq shumë gjëra.
1968
8. GIUSEPPE CONTE, Itali, 1945
TRUPI IM, TI QË PO RRËGJOHESH
Trupi im, ti që po rrëgjohesh, siç rrëgjohet
Europa,
Ti që po të bie vlera pak nga pak,
Siç po i bie vlera
Prodhimit të çelikut e të thëngjillit
Në krahasim me elektronikën,
Trupi im gjysmëshekullor,
Trupi im me kocka që radiologu
Thotë se duken më të vjetra sesa mosha e tyre,
Me thonj të shtrembëruar
Me një brishtësi të ashpër,
Me barkun ku një shtresë dhjami e urryer
Nuk resht së rrituri : ti që ke qenë
I hajthëm si mendimet më të reja,
Si Akili dhe si Patrokli,
Ti që tash e tutje nuk bën dot
Pa përdorur çdo mëngjes Novasc
Si një shami xhepi.
Trupi im, o ti, trup, kërko larg
Kësaj Europe rini më të reja :
Ji shqiptar, etiopian, magrebin,
Mos iu nënshtro fatit të stërkequr
Të kontinentit tënd,
Mos humb në hiçin e tij,
Në konceptimin e tij për kohën
Që zbret në një rrafsh të pjerrët
Drejt një shpërbërjeje fatale.
Trupi im-dëshirë-pasion,
Trupi im-paqe-magjepsje
Lule kumaku dhe akante
Ji malezian, tamul,magrebin,
Më në fund bëhu trup hyjnor.
9. FRANCISCO HERNANDEZ, Meksikë, 1946
SYLVIA PLATH
Sylvia Plath u zgjua në orën 5 e 30 të mëngjesit si përditë
Si përditë, ajo ëndërroi se binte borë në bebëzat e saj.
Është dimri më i ftohtë që njerëzit kanë njohur në Londër
qysh nga viti 1947.
Uji nuk del nga lyfyti i enëve. Zëri nuk del nga fyti.
Në mendjen e saj zukatin rreshtat e parë që i ati ka shkruar për bletët.
Ajo dëgjon zilen e telefonit që bie, por ajo e di se nuk ka telefon.
Ajo don të flasë me dikë, por gjithçka tkurret.
Ajo vishet : së pari, vesh pulovrën, pastaj mbath pantallonat prej kadifeje,
më në fund, mbath çorapet me vija të gjelbra,
Ajo zbret në kuzhinë dhe bën gati mëngjesin për fëmijët,
Ka vetëm bukë, gjalpë dhe pak qumësht.
Në çastin që merr tabakanë, ajo ka përshtypjen se është një infermiere
që nuk e ka parë kurrë detin.
Ajo kthehet në kuzhinë dhe mbyll derën me çelës.
Ajo i mbulon mbeturinat me peceta të lerosura.
Ajo i prek pë herë të fundit flokët, ballin, rrathët poshtë syve.
Ajo e rrotullon çelësin e gazit dhe e fut kokën në furrë.
Ajo ka kaq shumë të ftohtë sa mezi i kujtohet se kush është…
Larg që andej, pikërisht në atë çast Ted Hughes-i zgjohet trembshëm,
Afrohet te dritarja dhe sheh një çizme të zezë mbi borë.
Ai buzëqesh merr penën, radhorin dhe nuk e di a do të shkruajë
një këngë dashurie apo do të krrokë befas si korb.
10. NUNO JUDICE, Portugali, 1949-2024
UDHA DREJT FERRIT
Ka shumë kohë që nuk dëgjoj të flitet për Eneun,
Sikur ai të mos kishte ekzistuar kurrë apo
Të mos kishte buçitur ende në fusha zëri i tij,
Me të cilin u kishte thirrur zotave. Unë e kam njohur
Në kafanetë e Trojës, i rruar pa kujdes
Dhe me të njëjtat petka që i ishte mbajtur në trup
Prej shumë ditësh, si të mos kishte shtëpi ku të flinte…
« Në ç’orë niset anija e ardhshme për në ferr ? »
Më pyeti. Dhe ai i zbrazte
Gotat me raki, të cilat i porosiste,
Me qëllim që t’i paguaja unë.
Kështu ndodhi deri atë ditë kur vendi i tij në tryezë
Mbeti i zbrazët. A e di ndokush
Se ku gjendet ? A ka çuar ndonjë lajm ?
Por asnjë anije nuk është larguar nga porti
Dhe veç qeni i tij që nuk e kishte braktiur kurrë
Sulej rreth tryezës, sikur më kërkonte
T’ia gjeja të zotin.
11. NANCY HUSTON, Kanada
VIZITË ME UDHËRRËFYES
Ky është trupi im, merre, ha
Kjo është fëmijëria ime, mos u sill me të
me mendjelehtësi
Aty ka qenë dikur vendi i Zotit, një seli
Ku prej kohësh grumbullohet pluhuri
Aty është muzika ime,
Këtu është burimi i shenjtë
Nga i cili gufojnë fjalët e mia para se të derdhen në letër
Lart qëndrojnë të afërmit e mi
Poshtë gëlojnë studentët e mi
Ja varri i të vdekurve që i kam qarë me lot
Në këto rafte janë radhitur me kujdes
Historitë e dashurive të mia të paharrueshme
Dhe tashti ja ku është hapësira që gjithmonë
E kam ruajtur për ty
Po, ja ku është aty
Aty, para syve të tu,
A nuk e shikon ?
12. SHIZUE OGAËA, Japoni
LULET E QERSHISË
Kur lulet e qershisë
Janë gati për të çelur
Kam dëshirë ta përçmoj veten
Kam dëshirë ta torturoj veten
Më mizorisht
Në mënyrë më të pamëshirshme
Kjo ndodh për shkak të bukurisë së tyre
Të natyrës së tyre jetëshkurtër
Apo të ekzistencës sime
Ka lule të tjera
Që vyshken brenda disa ditësh
Po pse kjo më ndodh me lulet e qershisë ?
Ato më vështrojnë me ngulm
Ekzistenca ime dhe e tyrja
Ngatërrohen me njëra-tjetrën
Megjithatë tek unë rron dëshira
T’ia këput ca të shara vetes
Pareshtur, pa mëshirë.
Një pemë
Me misionin për të lulëzuar
Për t’u shpaguar ngaqë e shohin.
Madje bukuria e tyre më e madhe
Nuk shpreh ndonjë të vërtetë,
Lulet çelin, pastaj rrëzohen.
13. JUAN GUSTAVO COBO BORDA, Kolombi, 1948
NJË POEMË E GJETUR NË NJË XHEP TË NERVALIT
Sot do të largohem pak çaste nga vetja ime, do të kërkoj
ndjesë për praninë time,
Do t’i them lamtumirë trupit që më mbështjell
Dhe do të jem mik më shumë me këtë qenie tjetër
që më mbulon me dhé.
Sot kam një takim :
Do të takoj pasqyrimin që më kërkon,
Thikën që më përgjon ;
Do ta vizatoj me më shumë dashuri plagën time,
Me qëllim që ti të çerdhodh aty e të humbasësh.
Sot po dal nga vetja ime, po i them vetes lamtumirë,
Po e lë fytyrën time si provë të nisjes,
Bëhem firë në mes të mjegullës dhe ringjallem.
Unë eci drejt gjurmës që zhduket,
E ndjek pas veten nëpër shtigjet e pyllit :
Unë jam e lehura dhe ikja e pambaruar e thiut të egër ;
Unë jam shigjeta dhe kërcimi i drerit.
Unë gjendem te miza që më pi gjakun.
Unë zhdukem në një fener që e bën mjegullën të pamasë
Dhe gjithnjë jam shalli që më fur.
Sot mos më prit,sepse nata do të jetë e zezë dhe e bardhë.
14. GËYNETH LEËIS, Uells, Britania e Madhe, 1959
RRËFIMI I NJË POETI
« Mori fund kjo punë. Unë e vrava gjuhën time amtare.
Nuk duhej të kisha lënë atje tutje,
Fllikat.
Desha vetëm të zbavitesha pak
Me një trup tjetër,
Por tashti që ajo nuk është më aty :
Mbretëron një heshtje e tmerrshme.
Ajo ishte shumë e ndjeshme,
Pas gjase ajo ishte xheloze.
Në fund të fundit, unë jam i ri,
Dhe ajo që kishte qenë bukuria vetë,
Ishte bërë një shtrigë e vjetër,
Edhe pas ndihmës së gjithanshme të kirurgjisë.
A do të kisha mundur ta shpëtoja ?
Të bëja që ajo ta ndiente veten si në shtëpinë e saj ?
Pa qortimet e saj,
Unë ndiej veten kaq të squllët
Dhe nuk jam i lirë, siç do të kisha besuar…
I thoni avokatit të vijë.
Duke pritur që ai të mbrrijë,
Unë po rri pranë mamasë. »
15. LIU XIA, Kinë, 1961
KARRIGE E ZBRAZËT
Karrige e zbrazët karrige e zbrazët
Sa shumë karrige të zbrazëta
Nëpër botë
Karrigia e zbrazët në tablonë e Van Gogh-ut
Ka një pamje që të magjeps
Unë jam ulur në të fshehurazi
Doja t’i tundja këmbët
Por fyma që fryu pranë karriges
I kallkanosi
Ato nuk mund të lëvizin më
Van Gogh-u tund penelat
Të nisesh të nisesh të nisesh
Këtë mbrëmje nuk do të ketë ceremoni mortore
Van Gogh-u më hedh një vështrim zhbirues
Unë i ul qepallat
Si një vazo e saposajuar
Ulem mids luleve të diellit
8 gusht 1999
16. SANDRINE ROTIL-TIEFENBACH, Francë, 1971
NJË NATË
Një yll hyri
Në qiellin kaq të ndritshëm
Saqë lëkura mu’u dogj prej tij, saqë ai
E mori me vete atë që kishte mbetur dhe
Kur u detyrova ta shuaja para se
Të zhdukej
Në errësirë
Kur mbeta aty fillikat
Zemra ime që rrihte thërriste
Prapa buzëve të mia të mbyllura
Unë nuk e di nëse
Duart e mia që i kam vënë mbi sy
Do të jenë mjaft të mëdha
Për të rigjetur një botë
Nuk e di se ku
T’i thyej pasqyrat
Fajtore ngaqë strehojnë
Hordhitë e fantazmave të mia
Nuk e di sesi
Ta ndal dallgën
E zërave pa fjalë
Që kjo heshtje mban brenda
Prapa buzëve të mia të mbyllura
Zemra ime që rrihte thërriste
Dhe pafundësia e orëve
Shpejtësia e shekujve
Sa zgjat një vetëtimë
Prapa buzëve të mia të mbyllura
Yjet vdisnin
Prapa buzëve të mia të mbyllura
Prapa buzëve të mia të mbyllura
17. MARC ALEXANDRE OHO BAMBE, Kamerun, 1976
ÇFARË DO TË MBETET…
Çfarë do të mbetet
Nga luftimet tona, nga shpresat tona.
Asgjë, ka mundësi që të mos mbetet asgjë, por.
Nëse me një fjalë, po, me një fjalë të vetme ose
Me një gjest, ne ia kemi dalë mbanë të zgjojmë
Ose të rizgjojmë, te ngremë ose të ringremë, një tjetër
Shpirt njerëzor, njëkohësisht me shpirtin tonë, ne
Nuk do të kemi jetuar as nuk do të kemi shkruar kot.
Çfarë do të mbetet ?
Nga kërkimet tona materiale dhe shpirtërore.
Nga dyshmet dhe nga bindjet tonë të sigurta.
Çfarë do të mbetet ?
Nga poemat tona në erën e detit të pamatë,
Nga utopitë tona të thurura me dashuri të zjarrtë.
Çfarë do të mbetet ?
Nga pyetjet, nga përgjigjet.
Nga pyetjet pa përgjigje.
Nga përgjigjet pa pyetje.
Çfarë do të mbetet ?
Ng dita dhe nga nata, nga drita dhe nga hija, brenda nesh.
Asgjë, ka mundësi që të mos mbetet asgjë, por…
Përktheu : Anton Papleka
