*Autori i shkrimit eshte Kryetar i Shoqatës për Kulturë “Tradita” – Tetovë
Abstrakti
Ky punim trajton domosdoshmërinë e hartimit të një Agjende Kombëtare në funksion të koordinimit të proceseve shoqërore, kulturore dhe institucionale ndërmjet shqiptarëve në hapësirat e tyre historike. Duke u mbështetur në përvojën historike të shtetformimit shqiptar dhe rolin e elitave intelektuale, argumentohet nevoja për veprim të bashkërenduar, veçanërisht në kushtet aktuale politike dhe shoqërore.
- Hyrje
Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë më 28 Nëntor 1912 nën udhëheqjen e Ismail Qemalit përbën një moment themelor në historinë e shtetformimit shqiptar.[1] Në kabinetin e parë qeveritar u përfshi edhe Mehmet Pashë Deralla nga Gradeci i Pollogut si Ministër i Luftës, çka dëshmon se procesi i mëvetësimit nuk ishte i kufizuar gjeografikisht, por përfshinte pjesëmarrjen e trevave të ndryshme shqiptare.
Gjatë shekullit që pasoi, Shqipëria përjetoi ndryshime të thella politike, ekonomike dhe shoqërore. Sot, si anëtare e NATO-s dhe kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ajo përfaqëson një faktor të rëndësishëm në rajonin e Ballkanit Perëndimor.[2] Megjithatë, dinamika e brendshme politike dhe fragmentimet institucionale shpesh sfidojnë bashkëveprimin kombëtar.
- Nevoja për një Agjendë Kombëtare
Shqiptarët jetojnë në më shumë se një njësi shtetërore, por identiteti i tyre kulturor, gjuhësor dhe historik mbetet i përbashkët. Në kontekstin e sotëm, nevojitet krijimi i një dokumenti orientues – Agjenda Kombëtare – i cili do të shërbente si bazë për:
Bashkëpunim institucional ndërmjet qeverive dhe komunave;
Politika të përbashkëta arsimore dhe kulturore;
Strategji të koordinuara zhvillimore;
Diplomaci kulturore dhe mbrojtje të trashëgimisë kombëtare.
Një agjendë e tillë duhet të synojë jo uniformizim, por orientim të përbashkët dhe përgjegjësi historike.
- Roli i Arsimit dhe Elitave Mendore
Arsimi ka qenë boshti kryesor i ruajtjes së identitetit shqiptar. Vendimi i ministrit të arsimit Ernest Koliqi në vitin 1941 për të dërguar arsimtarë shqiptarë në viset ku arsimi shqip ishte i ndaluar përbën një akt strategjik me ndikim afatgjatë.[3] Po ashtu, themelimi i Universitetit të Tetovës në vitin 1994 përfaqëson një moment kyç në afirmimin institucional të identitetit arsimor shqiptar në hapësirat jashtë shtetit amë.[4]
Në fund të shekullit XX, luftërat çlirimtare në Kosovë, Kosovën Lindore dhe Maqedoninë e Veriut shënuan fazën e re të vetëdijes politike për dinjitet dhe vetëvendosje kolektive.
- Fryma e Bashkëpunimit Kombëtar në Nëntor
Nëntori paraqet simbolikën e bashkimit kombëtar: Dita e Alfabetit më 22 Nëntor dhe Dita e Flamurit më 28 Nëntor janë data me peshë historike dhe kulturore. Këto data duhet të shërbejnë për mobilizim intelektual dhe vizion strategjik, ashtu siç vepruan figura të tilla si Mit’hat Frashëri, Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi dhe Ndre Mjeda.
- Përfundime
Agjenda Kombëtare nuk është projekt njëkohor, por kërkesë e natyrshme shoqërore. Qeveritë e Shqipërisë dhe Kosovës, si dhe përfaqësuesit shqiptarë në rajon, duhet të marrin përgjegjësinë për koordinim strategjik në funksion të perspektivës së qëndrueshme kombëtare.
Shënime
[1] Ismail Qemali, Kujtime. [2] Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Historia e Popullit Shqiptar. [3] Ernest Koliqi, Shkrime për arsimin dhe kulturën. [4] Skender Rexhepi, studime mbi historikun e Universitetit të Tetovës.
Bibliografia
Qemali, Ismail. Kujtime. Tiranë: Onufri.
Koliqi, Ernest. Shkrime për arsimin dhe kulturën. Tiranë.
Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Historia e Popullit Shqiptar.
Rexhepi, Skender. Studime mbi arsimin shqip në Maqedoninë e Veriut.
