Në panoramën e letërsisë bashkëkohore shqiptare, veçanërisht në atë që është krijuar jashtë kufijve politikë të Shqipërisë etnike, emri i Shefqet Dibranit zë një vend të veçantë. Ai nuk mund të përkufizohet vetëm si poet, vetëm si kritik letrar apo vetëm si publicist. Personaliteti i tij krijues përfaqëson një model të intelektualit poliedrik, tek i cili krijimtaria artistike, studimi shkencor, dokumentimi kulturor dhe angazhimi qytetar ndërthuren në një sistem organik të mendimit.
Në ditëlindjen e tij, nuk nderojmë vetëm një autor me një bibliografi të pasur prej rreth dyzet veprash, por një personalitet që për më shumë se katër dekada ka ndërtuar një univers të qëndrueshëm kulturor, duke e parë letërsinë si një akt përgjegjësie morale ndaj historisë dhe identitetit shqiptar.
Shefqet Dibrani i përket brezit të krijuesve që nuk e kanë ndarë kurrë jetën nga vepra. Përvoja e burgut politik, pjesëmarrja në lëvizjet kombëtare të viteve tetëdhjetë, mërgimi në Zvicër dhe aktiviteti i tij në jetën politike e kulturore shqiptare nuk mbeten episode biografike, por shndërrohen në kategori estetike të krijimtarisë së tij. Pikërisht këtu qëndron veçantia e poetikës së Dibranit: tek ai, historia nuk është dekor i poezisë, por materia e saj etike.
Në planin poetik, krijimtaria e tij ndërtohet mbi tri shtylla themelore: kujtesën, mërgimin dhe identitetin.
Kujtesa, në poezinë e Shefqet Dibranit, nuk është nostalgji sentimentale, por një mekanizëm i ruajtjes së qenies kombëtare. Ajo funksionon si një arkiv shpirtëror, ku vendlindja, fëmijëria, lufta, sakrifica dhe figura e njeriut shqiptar rikrijohen përmes një gjuhe të kursyer, të ngarkuar me simbolikë dhe me një ndjeshmëri të përmbajtur lirike.
Mërgimi, ndërkaq, nuk paraqitet si largim fizik, por si një gjendje filozofike e ekzistencës. Ai është një hapësirë ku njeriu jeton njëkohësisht në dy kohë dhe në dy vende: në realitetin e përditshëm dhe në kujtesën e atdheut. Në këtë aspekt, Dibrani vazhdon traditën e poezisë shqiptare të mërgimit, por e pasuron atë me një dimension refleksiv modern, ku identiteti nuk paraqitet si slogan, por si përvojë e vazhdueshme e vetëdijes.
Nëse poezia e tij është dëshmi shpirtërore, kritika letrare përfaqëson dimensionin racional të personalitetit të tij krijues.
Shefqet Dibrani ka ndërtuar një model të leximit analitik që mbështetet mbi tekstin, mbi kontekstin kulturor dhe mbi evolucionin estetik të autorit. Veprat e tij studimore nuk kufizohen në përshkrimin e librave; ato synojnë të identifikojnë strukturën poetike, sistemin simbolik dhe mekanizmat e komunikimit artistik të veprës.
Kjo është arsyeja pse kritika e tij ka fituar status reference për studiues të ndryshëm dhe është përfshirë në bibliografi universitare, tema magjistrature e doktorature. Një kritik arrin pjekurinë kur bëhet pikë referimi për studiues të tjerë; Shefqet Dibrani e ka fituar këtë status përmes punës së gjatë, këmbënguljes dhe seriozitetit metodologjik.
Një dimension tjetër me rëndësi të veçantë është puna e tij dokumentuese për kulturën shqiptare në diasporë. Përmes monografive, leksikoneve dhe studimeve bibliografike, ai ka ndërtuar një memorie institucionale të krijuesve shqiptarë në Zvicër. Në historiografinë e letërsisë shqiptare kjo është një vlerë që do të marrë rëndësi edhe më të madhe me kalimin e kohës, sepse ruan një trashëgimi që përndryshe do të rrezikonte të mbetej e fragmentarizuar.
Po aq domethënëse mbetet publicistika e tij. Edhe kur polemizon, Dibrani nuk e braktis argumentin. Ai e koncepton publicistikën si debat qytetar dhe jo si retorikë të çastit. Kjo e dallon nga shumë autorë të publicistikës politike, sepse tek ai mendimi mbështetet mbi përvojën historike dhe mbi një ndjenjë të fortë përgjegjësie publike.
Në këndvështrimin e historisë së letërsisë, Shefqet Dibrani mund të konsiderohet ndër figurat më përfaqësuese të brezit të intelektualëve shqiptarë të diasporës që kanë arritur të ndërtojnë një urë të qëndrueshme midis Kosovës, Shqipërisë dhe botës shqiptare në Evropë. Ai nuk ka zgjedhur izolimin kulturor, por dialogun; nuk ka zgjedhur provincializmin, por komunikimin; nuk ka zgjedhur harresën, por kujtesën.
Pikërisht për këtë arsye, krijimtaria e tij nuk duhet parë vetëm si një seri botimesh të suksesshme. Ajo përbën një projekt kulturor të mirëfilltë, në qendër të të cilit qëndron njeriu shqiptar, historia e tij, gjuha e tij dhe e drejta për të ruajtur identitetin në kushtet e globalizimit.
Për Gazetën “Nacional”, Shefqet Dibrani ka qenë dhe mbetet një mik i vyer, një bashkëpunëtor serioz dhe një nga zërat më të argumentuar të mendimit letrar shqiptar. Kontributi i tij ka pasuruar jo vetëm faqet e gazetës, por edhe debatin kulturor shqiptar në tërësi.
Në ditëlindjen e tij, i shprehim mirënjohjen tonë për një jetë të tërë në shërbim të fjalës shqipe, të mendimit kritik dhe të kulturës kombëtare.
Le t’i urojmë poetit, studiuesit dhe intelektualit Shefqet Dibrani shëndet, jetë të gjatë dhe krijimtari të reja, me bindjen se vepra e tij tashmë ka hyrë në fondin e qëndrueshëm të kulturës bashkëkohore shqiptare dhe do të mbetet një pikë referimi për studiuesit e brezave që do të vijnë.
Gëzuar ditëlindjen, Profesor Shefqet Dibrani!
Vepra juaj është dëshmi se fjala artistike, kur mbështetet mbi të vërtetën, dijen dhe përgjegjësinë qytetare, arrin të kapërcejë kohën dhe të bëhet pjesë e kujtesës kulturore të një kombi.
Dr. Mujë Buԭpapaj
