Nga libri te fëmija, nga fjala te edukimi
Ka një letërsi që kërkon të bëjë bujë dhe një letërsi që kërkon të lërë gjurmë.
Ka libra që lexohen shpejt, harrohen shpejt dhe zëvendësohen nga një tjetër përmbajtje. Por ka edhe libra, tregime e vargje që hyjnë ngadalë në botën e një fëmije dhe mbeten aty për shumë kohë, ndoshta edhe për gjithë jetën.
Letërsia për fëmijë i përket kësaj të dytës.
Pikërisht për këtë arsye, në një shoqëri ku gjithçka po kthehet gjithnjë e më shumë në konsum, ku fëmijët rrethohen nga ekrane, imazhe dhe përmbajtje që ndryshojnë me shpejtësinë e një klikimi, shkrimtari që zgjedh të shkruajë për fëmijët merr përsipër një mision të veçantë.
Nuk është një mision i lehtë.
Dhe pikërisht këtu merr vlerë puna e Elvira Zenelit.
Një shkrimtare që vjen nga bota e fëmijëve
Elvira Zeneli nuk i afrohet fëmijës vetëm nga tavolina e shkrimtarit. Ajo e njeh botën e tij edhe nga përvoja e përditshme e mësueses.
Në shkrimin e saj “Mësuesia dhe arti”, Zeneli e trajton mësuesinë si një profesion që kërkon jo vetëm dije, por edhe frymëzim, durim, ndjeshmëri dhe aftësi për të kuptuar botën e brendshme të nxënësit. Ajo shkruan për kënaqësinë e të punuarit me fëmijët, për imagjinatën e tyre, për ëndrrat, talentet dhe mënyrën se si mësuesi ndikon në formimin e personalitetit të tyre. PPerqasje
Kjo përvojë është e rëndësishme për të kuptuar edhe letërsinë e saj.
Sepse kur Zeneli shkruan për fëmijët, duket se nuk shkruan për një lexues abstrakt. Ajo shkruan për fëmijën që ka parë në klasë, për fëmijën që pyet, që gabon, që ëndërron, që luan, që shpërqendrohet, që kërkon të kuptojë botën dhe, mbi të gjitha, që ka nevojë për një të rritur që t’i flasë me gjuhën e tij.
Kjo e bën lidhjen mes mësueses dhe shkrimtares një nga veçoritë më interesante të profilit të saj.
Letërsia që edukon pa e humbur rrëfimin
Në faqet e revistës “Migjeni”, Zeneli është prezantuar me prozën për fëmijë “Gomari me lëkurë luani” dhe me tregimin “Një mësim i mirë”. MMigjeni
Në “Gomari me lëkurë luani”, një situatë e thjeshtë fabulore bëhet një mënyrë për t’i folur fëmijës për një të vërtetë njerëzore: nuk mund të bëhesh dikush tjetër vetëm duke veshur pamjen e tij. Kur gomari përpiqet të duket si luan, gjithçka zbulohet në momentin kur ai nxjerr zërin e vet.
Është një fabul e thjeshtë, por pikërisht kjo është forca e saj.
Fëmija nuk ka nevojë gjithmonë për ligjërata të gjata morale. Ai ka nevojë për një histori.
Historia e bën mesazhin të kuptueshëm.
Edhe “Një mësim i mirë” ndërtohet mbi një situatë të afërt me jetën e fëmijëve: shoqërinë, lojën, konkursin dhe përgatitjen. Në vend që t’i thuhet drejtpërdrejt fëmijës se dija dhe përgatitja kanë rëndësi, kjo ide përcillet përmes marrëdhënies mes personazheve. MMigjeni
Këtu qëndron një nga vlerat e letërsisë së tillë: edukon pa predikuar.
Në mbrojtje të librit
Sot kemi një problem që nuk duhet ta anashkalojmë.
Fëmijët tanë jetojnë në një botë ku vëmendja është bërë mall.
Çdo ditë, në telefonat dhe ekranet e tyre, shfaqen qindra imazhe. Një video zëvendëson tjetrën. Një lojë zëvendëson një tjetër. Një informacion vjen dhe largohet për pak sekonda.
Në këtë realitet, libri ka një disavantazh të madh: ai kërkon kohë.
Kërkon që fëmija të ulet.
Të lexojë.
Të imagjinojë.
Të presë.
Të krijojë vetë pamjet e historisë në mendjen e tij.
Por pikërisht ajo që duket si disavantazh mund të jetë një nga vlerat më të mëdha të librit.
Libri nuk ia jep gjithçka të gatshme fëmijës.
E mëson të imagjinojë.
Dhe një shoqëri që nuk di më të imagjinojë rrezikon të bëhet një shoqëri që vetëm konsumon.
Prandaj letërsia për fëmijë nuk është një zbukurim i kulturës. Është një nevojë.
Kur shkrimtari bëhet pjesë e edukimit
Elvira Zeneli është pjesë edhe e rrugëtimit të revistës “Zog Mëngjesi”, botim i kushtuar fëmijëve. Ajo ka botuar aty tregimin “Revista” dhe poezinë “Fluturon shqiponja krenare”. Vetë Zeneli ka shkruar për rëndësinë e kësaj reviste dhe për mbështetjen që autorët i japin vazhdimit të saj. JJaninaPress
Ky angazhim është i rëndësishëm sepse letërsia për fëmijë nuk mund të jetojë vetëm në librin e botuar.
Ajo ka nevojë për hapësira ku fëmija ta takojë.
Një revistë.
Një bibliotekë.
Një shkollë.
Një orë leximi.
Një takim me autorin.
Një mësues që i thotë një nxënësi: “Lexoje këtë tregim.”
Në fund të fundit, letërsia fillon të jetojë vërtet vetëm kur kalon nga faqja te lexuesi.
Një krijimtari më e gjerë
Do të ishte e padrejtë që Elvira Zeneli të kufizohej vetëm te letërsia për fëmijë.
Ajo ka botuar edhe poezi dhe vëllime poetike, ndërsa në shkrimet e saj trajton tema të edukimit, arsimit, familjes, identitetit dhe problemeve shoqërore. Burime letrare e përmendin edhe si autore të vëllimeve poetike “Më merr në ëndrra” dhe “Puthja e jetës”. MMigjeni
Në shkrimet e publikuara në “Përqasje” shfaqen gjithashtu tema të lidhura me edukimin, mësuesin, fëmijët dhe jetën qytetare. PPerqasje
Kjo e vendos krijimtarinë e saj në një hapësirë më të gjerë: atë ku letërsia, edukimi dhe reflektimi shoqëror takohen.
Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse letërsia e saj për fëmijë nuk duhet parë e shkëputur nga puna e saj si mësuese.
Pse duhen mbështetur shkrimtarët e fëmijëve?
Kjo është pyetja që duhet bërë sot.
Jo vetëm: sa libra për fëmijë botojmë?
Por: sa i mbështesim ata që shkruajnë për fëmijët?
Sepse nëse duam që fëmijët të lexojnë, duhet të mbështesim autorët që u shkruajnë atyre.
Nëse duam që fëmijët të duan gjuhën shqipe, duhet të krijojmë hapësirë për autorët shqiptarë.
Nëse duam që ata të njohin vlerat, historinë, familjen, miqësinë, përgjegjësinë dhe respektin, duhet t’u japim libra që i trajtojnë këto tema me gjuhën e përshtatshme për moshën e tyre.
Dhe nëse duam që libri të mos humbasë përballë ekranit, nuk mjafton t’u themi fëmijëve “lexoni”.
Duhet t’u japim libra që ia vlejnë të lexohen.
Duhet t’u japim autorë që flasin me ta.
Duhet t’u japim histori që u ndezin imagjinatën.
Një mision që nuk matet me shitje
Kjo është edhe sfida më e madhe e letërsisë për fëmijë.
Në shoqërinë e konsumit, suksesi shpesh matet me numra: sa u shitën, sa u panë, sa u klikuan, sa u shpërndanë.
Por ndikimi i një libri për fëmijë nuk matet gjithmonë në këtë mënyrë.
Mund të jetë një fëmijë i vetëm që pas leximit të një tregimi fillon të mendojë ndryshe.
Mund të jetë një nxënës që për herë të parë zbulon se edhe ai mund të shkruajë.
Mund të jetë një vajzë apo djalë që gjen në një personazh një pjesë të vetes.
Mund të jetë një fëmijë që përmes një fabule kupton se nuk duhet të shtiret.
Mund të jetë një nxënës që kupton se dija kërkon përpjekje.
Këto janë fitore që nuk shfaqen në statistikat e shitjeve.
Por janë fitore të vërteta.
Të shkruash për fëmijët do të thotë të shkruash për të ardhmen
Ndoshta ky është thelbi i gjithë kësaj historie.
Një shkrimtar që shkruan për të rriturit i drejtohet njeriut që tashmë ka formuar një pjesë të madhe të botës së tij.
Shkrimtari që shkruan për fëmijët i drejtohet një njeriu që është ende duke u formuar.
Prandaj përgjegjësia është e madhe.
Një fjalë mund të mbetet.
Një personazh mund të bëhet model.
Një histori mund të lindë një pyetje.
Një pyetje mund të sjellë një mendim.
Dhe një mendim mund të ndryshojë një jetë.
Kjo është fuqia e letërsisë.
Dhe kjo është arsyeja pse puna e Elvira Zenelit meriton të shihet përtej numrit të librave apo shkrimeve që ajo ka botuar.
Ajo meriton të shihet në kontekstin e një pune më të gjerë: si mësuese, si krijuese dhe si një zë që përpiqet t’u japë fëmijëve jo vetëm një histori për të lexuar, por edhe një vlerë për të marrë me vete.
Në një kohë kur fëmijëve u ofrohet gjithnjë e më shumë për të konsumuar dhe gjithnjë e më pak kohë për të menduar, një shkrimtare që u jep atyre histori, poezi dhe ide është duke bërë një punë që ka rëndësi.
Ndoshta jo gjithmonë një punë që bën zhurmë.
Por një punë që lë gjurmë.
Dhe letërsia e mirë, në fund të fundit, nuk është ajo që bën më shumë zhurmë.
Është ajo që mbetet.
Prandaj autorë si Elvira Zeneli duhen lexuar, promovuar dhe mbështetur.
Sepse duke mbështetur letërsinë për fëmijë, nuk po mbështesim vetëm shkrimtarin.
Po mbështesim fëmijën.
Dhe duke mbështetur fëmijën, po investojmë te njeriu që do të bëhet nesër.
Në një shoqëri që konsumon gjithnjë e më shumë, kjo është ndoshta një nga mënyrat më të bukura për të krijuar diçka që nuk konsumohet kurrë: dashurinë për librin, për fjalën dhe për dijen.
