Analizë strategjike nga Flamur Bucpapaj
Në një rajon si Ballkani, ku historia, politika dhe siguria janë gjithmonë të ndërlidhura, ajo që ndodh sot nuk është thjesht një çështje deklaratash apo retorike diplomatike. Është një realitet i pamohueshëm: fqinjët tanë po modernizojnë fuqinë ushtarake me ritme që ndryshojnë ekuilibrat strategjikë. Serbia, veçanërisht, është një forcë që nuk mund të injorohet; ajo ka ngritur një ushtri komplekse dhe moderne, të pajisur me raketa supersonike, avionë luftarakë të modernizuar, sisteme mbrojtjeje ajrore S‑400 dhe armë të ndryshme tokësore dhe detare, që e bëjnë një forcë rajonale të konsiderueshme. Numrat e efektivëve aktivë dhe rezervave, së bashku me arsenalin, nuk janë të thjeshta statistika: ato janë aftësi reale për të diktuar ritmin e konfliktit në rajon. Serbia ka mbi 25,000 ushtarë aktivë dhe një rezervë që mund të mobilizohet shpejt për të arritur qindra mijëra efektivë në rast krize. Ajo disponon mbi 240 tanke kryesore betejash të modernizuara, mbi 300 mjete blinduese dhe sisteme të artilerisë dhe raketore që përfshijnë MLRS dhe raketa taktike, duke e vendosur në një nivel të lartë mbrojtjeje dhe sulmi në Ballkanin Perëndimor. Forcat ajrore të Serbisë nuk janë më thjesht aeroplanë të vjetër; flota përbëhet nga rreth 125 avionë aktivë, duke përfshirë 14 MiG‑29 modernizuar dhe J‑22 Orao, helikopterë Mi‑35 dhe mjete transporti Mi‑17, të gjitha të integruara me sisteme radar dhe komunikimi moderne. Por ajo që ndryshon lojën është integrimi i raketave supersonike CM‑400AKG në avionët MiG‑29, raketa që arrijnë shpejtësi Mach 3.5‑5 dhe rreze 250‑400 km, duke i dhënë Serbisë aftësi për sulm të thellë dhe goditje të objektivave strategjikë pa hyrë në zonat e mbrojtjes ajrore të armikut.
Ndërkaq, gjendja e Forcave të Armatosura të Shqipërisë është shumë më e kufizuar. Me rreth 8,500 ushtarë aktivë dhe 19,000 rezervë, me avionë transporti dhe patrullimi, helikopterë dhe një flotë të vogël patrullimi detar, Shqipëria nuk ka kapacitete autonome për të mbrojtur hapësirën ajrore, për të interceptuar raketat e armikut apo për të kontrolluar territorin dhe detin e saj. Nuk ka avionë luftarakë modernë që të kryejnë misione të pavarura, nuk ka sisteme raketore tokë‑ajër të rreze të mesme ose të gjatë që të krijojnë një “kupolë mbrojtëse” për objektivat kritike, dhe nuk ka flotë të fuqishme detare për të mbrojtur brigjet dhe zonat ekskluzive ekonomike. Shqipëria mbetet e varur nga mbrojtja e NATO‑s, por kjo nuk garanton asnjëherë reagim të menjëhershëm në rast krizash të papritura, dhe aq më pak mbrojtje ndaj raketave supersonike dhe avionëve modernë të fqinjëve.
Si ekspert ushtarak, unë e shoh këtë situatë me shqetësim të thellë. Serbia nuk po zhvillon ushtrinë e saj për defilime; ajo po ndërton aftësi reale për të goditur objektiva strategjikë dhe për të dominuar hapësirën ajrore dhe tokësore në rajon. Nëse Shqipëria do të mbetet në gjendjen e sotme, ajo do të jetë gjithmonë në disavantazh strategjik dhe do të varroset brenda një boshllëku teknologjik dhe operativ që mund të ketë pasoja të rënda për sovranitetin dhe sigurinë kombëtare.
Çfarë duhet bërë? Nuk mjafton vetëm të flitet për pjesëmarrjen në NATO. Ajo që kërkohet është një transformim i plotë i forcës shqiptare, duke krijuar një ushtri moderne që mund të mbrojë vetë hapësirën ajrore, tokën dhe detin. Kjo nënkupton blerjen dhe integrimin e 12‑16 avionëve multi‑rol luftarakë, sistemeve të avancuara raketore tokë‑ajër me rreze të shkurtër, mesatare dhe të gjatë, të paktën 20‑30 raketa supersonike taktike për goditje strategjike, dronë inteligjentë në rrjet prej 100‑150 njësi për zbulim dhe patrullim, forcë tokësore prej 35,000‑45,000 efektivësh të pajisur me tanke dhe mjete blinduese të fuqishme, dhe flotë detare me 6‑8 anije patrulluese të armatosura për mbrojtjen e brigjeve dhe zonave kritike.
Ky transformim nuk është i menjëhershëm. Për të arritur një nivel minimal barazimi me aftësitë e Serbisë dhe për të garantuar sovranitetin dhe sigurinë kombëtare, do të nevojiten 10‑15 vite investim, rritje buxheti, trajnime intensive dhe ndërtim i industrive vendase për armatime dhe sisteme elektronike mbrojtëse. Kjo është sfida strategjike më e madhe e Shqipërisë sot: të kalojë nga një ushtri simbolike, e varur nga aleatët, në një forcë reale, autonome dhe të aftë për të mbrojtur vendin dhe qytetarët e saj në çdo situatë.
Nëse Shqipëria nuk ndërmerr këtë transformim, ajo do të mbetet gjithmonë pas fqinjëve të saj në nivel teknologjik, operativ dhe strategjik, duke u bërë një vend i pambrojtur përballë kërcënimeve reale, ku raketat supersonike dhe avionët modernë të fqinjëve mund të vendosin ekuilibrin e forcës në rajon. Është koha të pranojmë realitetin dhe të veprojmë me vendosmëri: pa një ushtri të fuqishme dhe moderne, fjalët mbeten vetëm fjalë, ndërsa realiteti i armëve të së nesërmes do të diktosh realitetin tonë.
