Ese
Poezia “Trëndafili i Euridikës” e poetit Kadrush Radogoshi, ndonëse e ndërtuar mbi mitin klasik orfik, vendoset natyrshëm në vazhdimësinë e traditës shqiptare të poezisë erotiko-filozofike, duke e pasuruar atë me një dimension mitik-universal dhe një ndjeshmëri moderne. Erotika në këtë tekst nuk është thyerje me traditën, por rikonfigurim i saj në një nivel ontologjik dhe estetik, ku trupi, fjala dhe arti bashkohen në një përvojë të vetme kuptimore.
Në traditën shqiptare, erotika ka qenë historikisht e koduar, metaforike dhe e sublimuar, për shkak të konteksteve shoqërore dhe kulturore. Qysh në poezinë popullore lirike, trupi i gruas nuk paraqitet drejtpërdrejt, por përmes figurave të natyrës: lulja, kopshti, burimi, aroma. Kjo prirje vazhdon edhe në poezinë e shkruar, nga Naim Frashëri deri te Lasgush Poradeci, ku dashuria shndërrohet në përvojë shpirtërore dhe estetike. Në këtë vijë, Radogoshi e koncepton Euridikën si “kopsht”, duke e vendosur trupin femëror brenda një simbolike tradicionale shqiptare, por duke i dhënë asaj një intensitet më të thellë filozofik.
Figura e trëndafilit, simbol qendror i poezisë, ka një histori të gjatë në poezinë shqipe. Ai shfaqet si shenjë e bukurisë, e dashurisë dhe e përkohshmërisë, por rrallëherë si portë ontologjike e jetës, siç ndodh te Radogoshi. Këtu poeti shkon përtej funksionit dekorativ të simbolit dhe e ngarkon trëndafilin me kuptim ekzistencial: ai bëhet vend i ekstazës, i këngës dhe i shndërrimit. Ky intensifikim i simbolikës erotike e afron poezinë me prirjet moderne të letërsisë shqipe, veçanërisht me poezinë e Ali Podrimjes, ku trupi dhe dhimbja shndërrohen në gjuhë të qenies.
Ndërkohë, figura e Orfeut si artist që ekziston vetëm përmes këngës gjen paralelizma të forta me konceptimin shqiptar të poetit si bartës i fjalës dhe i kujtesës kolektive. Në poezinë shqipe, poeti shpesh nuk është zotërues i realitetit, por dëshmitar dhe shërbëtor i fjalës. Ky dimension është i dukshëm te Migjeni, ku subjekti poetik është i zhveshur nga pushteti, dhe te Martin Camaj, ku fjala poetike bëhet akt ekzistence. Radogoshi e vazhdon këtë traditë duke e paraqitur Orfeun jo si hyjni, por si zë të përulur, që jeton vetëm duke kënduar tjetrin.
Erotika, në këtë kontekst shqiptar, nuk është kurrë e ndarë nga etika dhe metafizika. Ashtu si te Lasgushi, ku dashuria është “dritë e brendshme”, apo te Dritëro Agolli, ku trupi dhe ndjenja bashkëjetojnë me reflektimin moral, edhe te “Trëndafili i Euridikës” erotika është përvojë që tejkalon kënaqësinë. Ajo është rrugë drejt njohjes së vetvetes dhe të tjetrit, një akt që prodhon art dhe jo konsum.
Në përfundim, poezia e Kadrush Radogoshit mund të lexohet si një nyje ku bashkohen miti universal dhe ndjeshmëria shqiptare. Ajo e çliron erotikën nga kufijtë e moralizmit, pa e shkëputur nga tradita e simbolikës dhe e përmbajtjes poetike shqiptare. “Trëndafili i Euridikës” dëshmon se erotika, në poezinë shqipe bashkëkohore, mund të jetë njëkohësisht e thellë, filozofike dhe besnike ndaj trashëgimisë estetike kombëtare.
Këtë ese të shkurtër kam prirjen ta përfundoj duke shprehur falënderimin tim për poetin, shkrimtarin, kritikun dhe studiuesin e letërsisë Kadrush Radogoshin, i cili na dhuron poezi kaq madhështore, kaq elitare duke na kënaqur estetikisht gjatë procesit të leximit dhe duke na bërë të mendojmë gjatë edhe pas përfundimit të tij. Poezitë si “Trëndafili i Euridikës” jemi të prirur t’i shohim si modele poetike sot e tutje.
Ismail Gashi lindi më 02. 04. 1976 në fshatin Drenoc të komunës së Rahovecit.
Mësimet e para i mori në vendlindje, të mesmet në Gjimnazin “Xhelal Hajda- Toni” në Rahovec.
Studimet universitare i kreu në ShLP “Xhevdet Doda” në Prizren, në degën Gjuhë dhe letërsi shqipe.
Punon në shkollën e mesme të ulët që nga viti 2003 “Gëzim Hamza – Piktori” në Rahovec.
Shkruan poezi në të cilat e dëshmon prirjen për kërkimin e një niveli të nevojshëm abstraksioni poetik dhe një metaforike të freskët autoriale. Ky autor shkruan edhe tregime dhe ese në të cilat tregon një prirje të veçantë interpretimi.
