JEHONA E BASHKIMIT TË GASHIT
Nga Zenun Hysenukaj
Më 6 gusht 2026, në mjediset e bukura të “Mrizi i Izvodit”, u zhvillua manifestimi kulturor “Festa e Gashit të Gurit”, një veprimtari madhore kushtuar traditës, historisë, kujtesës dhe bashkimit të Gashit, si pjesë e pandarë e trashëgimisë së Malësisë së Gjakovës.
Në këtë festë u mblodhën bij e bija të Gashit të Gurit dhe të fiseve të Malësisë së Gjakovës, familje e përfaqësues nga Krasniqja, Bytyçi, Berisha, Shipshani, Nikaj-Mërturi, si dhe bashkëvëllezër nga Kosova e malësorë të ardhur nga diaspora. Takimi u kthye në një ngjarje të veçantë të jetës kulturore e shoqërore të trevës, duke dëshmuar edhe një herë se lidhjet e gjakut, kujtesës, vendlindjes dhe traditës mbeten të forta, pavarësisht largësive dhe ndryshimeve të kohës.
Në këtë hapësirë të bekuar nga natyra, ku malet, livadhet dhe bjeshkët krijojnë një peizazh të rrallë, pjesëmarrësit u bashkuan rreth një kujtese të përbashkët: asaj të vendit prej nga kanë dalë breza të tërë njerëzish, me historinë, zakonet, mikpritjen dhe vlerat e tyre.
“U mblodhëm këtu ku bukuria gërshetohet me historinë, ku majat e lisave prekin qiellin dhe livadhet e gjelbëruara, bashkë me majat e bjeshkëve, na japin frymë krenarie”, ishte një nga mesazhet që përcolli frymën e kësaj feste.
“Festa e Gashit të Gurit” nuk ishte thjesht një tubim festiv. Ajo ishte një rikthim simbolik te rrënjët, te kujtesa e fëmijërisë, te kullat, odat, sofrat dhe rrëfimet e të parëve. Ishte një ditë në të cilën tradita u shfaq jo si një kujtim i ngrirë i së kaluarës, por si një vlerë e gjallë që mund të bashkojë brezat dhe të krijojë ura të reja komunikimi mes tyre.
Nëpërmjet këngës dhe valles shqiptare, ushqimeve tradicionale dhe atmosferës së ngrohtë të mikpritjes malësore, u rikthye për pak çaste ajo botë e hershme ku komuniteti ishte një familje e madhe dhe ku festa ishte një mënyrë për të forcuar lidhjet shoqërore, familjare e vëllazërore.
Në posterin e aktivitetit, organizatorët kishin përcaktuar edhe mesazhin poetik të festës:
“Në rreze të bjeshkës me ujë bore,
këngë e valle kthej malësore.”
Kjo frymë u përcoll gjatë gjithë veprimtarisë, ku kënga, vallja dhe kujtesa u ndërthurën me njëra-tjetrën, duke krijuar një atmosferë të veçantë festive.
Një vend të rëndësishëm në këtë manifestim zuri edhe kuzhina tradicionale shqiptare, me gatime karakteristike të Malësisë, të përgatitura si një dëshmi e gjallë e trashëgimisë së pasur kulinare të trevës. Sofra malësore, ashtu si kënga dhe oda, është një nga institucionet e lashta të identitetit tonë kulturor: ajo bashkon njerëzit, përcjell mikpritjen dhe ruan një pjesë të historisë së familjeve dhe krahinave.
Në këtë kuadër, Bashkia Tropojë vlerësoi me “Medalje të Mirënjohjes” persona që kanë dhënë kontribut ndër vite për Malësinë e Gjakovës, duke i dhënë manifestimit edhe një dimension të rëndësishëm vlerësimi dhe mirënjohjeje publike ndaj njerëzve që kanë punuar për ruajtjen dhe promovimin e vlerave të kësaj treve.
Festa ishte njëkohësisht edhe një dëshmi e rëndësisë që kanë shoqatat dhe organizimet komunitare në ruajtjen e identitetit kulturor. Shoqata “Gashi i Gurit”, përmes kësaj veprimtarie, dëshmoi se tradita mund të shndërrohet në një forcë bashkuese, nëse ajo ruhet me dashuri, por edhe përcillet te brezat e rinj me vetëdije dhe përgjegjësi.
Kudo që i ka shpërndarë jeta bijtë dhe bijat e kësaj treve, kujtimi i vendlindjes ka mbetur i gjallë. Zëri i kullave, mikpritja, rrëfimet e të parëve, malet dhe bjeshkët vazhdojnë të jenë pjesë e identitetit të tyre. Largësia mund të ndryshojë vendbanimin, por nuk mund të fshijë kujtesën.
Në këtë kuptim, bashkimi i Gashit nuk është vetëm një bashkim fizik në një ditë feste. Ai është një bashkim i kujtesës, i identitetit dhe i vlerave, një lidhje që tejkalon kufijtë administrativë dhe gjeografikë dhe që përfshin edhe Kosovën, diasporën dhe të gjitha hapësirat ku jetojnë bijtë e Malësisë së Gjakovës.
“Vetja m’u duk më afër lindjes e më larg vdekjes”, shprehet në mënyrë simbolike një nga dëshmitë e kësaj feste. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron edhe kuptimi më i thellë i saj: kthimi te vendlindja është një mënyrë për t’u kthyer te vetvetja, te rrënjët dhe te kujtesa që na jep identitet.
Bjeshkët, që për breza të tërë kanë qenë pjesë e jetës së malësorëve, vazhdojnë të përcjellin të njëjtin mesazh: të ecësh përpjetë, të mos dorëzohesh dhe të ruash dinjitetin e vendit prej nga vjen.
Në këtë festë u dëgjuan këngët e kullave, u ringjallën kujtimet e brezave dhe u forcuan urat që lidhin bijtë e bijat e kësaj treve. Buzëqeshjet folën më shumë se fjalët, ndërsa përqafimet dëshmuan se largësia nuk e zbeh dashurinë për vendlindjen.
Pikërisht për këtë, “Festa e Gashit të Gurit” mund të konsiderohet një ngjarje me rëndësi jo vetëm festive, por edhe kulturore e identitare. Ajo përcolli një mesazh të qartë: tradita nuk duhet vetëm të kujtohet, por të jetohet; historia nuk duhet vetëm të rrëfehet, por t’u përcillet brezave; ndërsa bashkimi duhet të shndërrohet në një vlerë të përhershme të komunitetit.
Kjo festë ishte një premtim për ta mbajtur gjallë trashëgiminë e Gashit dhe të Malësisë së Gjakovës, për ta përcjellë atë te brezat e rinj dhe për të krijuar një hapësirë ku kujtesa, kultura dhe bashkimi të ecin së bashku drejt së ardhmes.
Le të mbetet kjo ditë një gur kujtese në themelin e rrugëtimit të përbashkët, një dëshmi se kur njerëzit bashkohen rreth vlerave të tyre, tradita bëhet forcë dhe kujtesa bëhet urë.
Mirënjohje për çdo pjesëmarrës, organizator, kontribues dhe për të gjithë ata që me praninë dhe punën e tyre i dhanë jetë kësaj feste.
Urojmë që jehona e këtij bashkimi të dëgjohet gjatë, që kënga e Gashit të mos pushojë së kënduari dhe që brezat e ardhshëm ta gjejnë gjithmonë të ndezur flakën e traditës.
Nder Gashit dhe Malësisë së Gjakovës!
Nder traditës, kujtesës dhe vendlindjes!
Bekim për të gjithë bijtë dhe bijat e kësaj treve!
Në emër të Shoqatës “Gashi i Gurit”
Zenun Hysenukaj
