– ” Ëndrra nuk është më e madhe se ëndërrimtarja “.
Reshida Coba
-” Është çasti qe e gjitha është… “
-” Asnjë sukses nuk na bën më të mëdhenj se të tjerët , por më shumë se vetvetja më parë, po .”
-” Në Japoni nuk ndihesh asnjëherë i rëndësishëm , por ndihesh i vërtetë , ndihesh një substancë kozmike gjithmonë në lëvizje të disiplinuara. ”
NGA RESHIDA ÇOBA, TOKIO
1.SI është të zgjohesh në Tokio me një ëndërr të realizuar…?
Të zgjohesh në Tokio , është si të hapësh sytë nga një ënderr që nuk mbaron me agimin , por fillon pikërisht , aty . Është një hapësirë ku koha humbet dimensionet e saj të zakonshme … bëhet rrjedhë e vetme midis ëndrrës dhe realitetit .
Ky është gëzimi ! Gëzimi shpesh shihet jo thjesht si një emocion i zakonshëm , por si një gjendje vetëdijeje , një bashkim me botën , ose një qëllim . Kishte ndodhur diçka e rëndësishme . Një moment i shumëpritur për mua , dhe për literaturën shqiptare u shënua në Tokio , Gusht , 7 ,2025 . U nënshkrua kontrata për botimin e Albanian Haiku Anthology me një shtëpi botuese japoneze , kryesisht për botime Haiku . Ky botim ndërkombëtar shënon një arritje … ndërton nje urë letrare midis Shqipërisë dhe Japonisë , midis dy kulturave , Lindje _ Perendim . Kontrata është një dëshmi , dhe një ftesë e hapur për dialog artistik ndërkombëtar .
Ëndrra që prej gati dy vjetësh kontrollonte gjithë hapësirat e mia mendore , shpikte në kokën time metafora me mosmbajtjen e fjalës_mungesë përgjegjësie ,
më në fund u bë realitet . Në atë mëngjes , sa u ngrita nga shtrati me kontratën në dorë nxitova të shkruaj në bllokun e shenimeve , një metaforë metafizike të momentit ;
” ËNDRRA ËSHTË MË E MADHE SE ËNDËRRIMTARJA ” .
Antollogjia shqiptare me Haiku , kishte marrë zë . 60 poetë shqiptarë ju paraqitën për herë të parë lexuesit japonez … vendit ku lindi ky art . Shqipëria kishte tërhequr vemendjen , mendimin e kritikën nga vetë njohësit e Haiku origjinal . Emrat e poeteve të njohur shqiptarë , por dhe disa të rrinjve , tepër befaues në Haiku , tani janë duke u diskutuar mbi deskun e shtëpisë botuese japoneze .
Kontrata e firmosur nuk është vetëm ndjenjë personale , është ndjenjë që i kalon kufijtë individualë . Haiku i atdheut tim ka hyre në marëdhenie me një pjesë të rëndësishme të botës . Kjo është e vërtetë ! Ajo që une po shkruaj është vetëm një zbulesë . Për mua , ky gëzim përjetohet si një moment universal . Duke shkruar tani për ju , dhe duke u menduar gjatë këtij shkrimi , shoh se rasti është dhe një mundësi për të analizuar veten time . Ndihem e lehtësuar ndaj gjithë poetëve që prisnin dicka nga ecuria e këtij projekti … kishin humbur besimin . Shpesh më dërgonin pyetje mesazhe për mosdhënien e asnjë lajmi mbi ecurinë e saj. Unë ju kisha premtuar realizimin e kësaj antollogjie në Japoni , vendi ku pretendon të marrè nderimin nga Unesco për formën më të mirë poetike . Ata i kishin besuar emrit tim , më kishin besuar krijimet e tyre.
E përjetoj suksesin e këtij momenti , dhe dua ta ndaj me ju . Vërtet … dhe pse stresi i antollogjisë ishte i pranishëm tek unë , koha nuk po ndalonte para meje . Redaktorit i mundshëm i kontratës së parë , për arsye të ndryshimeve në jetën e tij, nuk mund të vazhdonte detyrën . Duheshin kontakte, lidhje të reja për nje redaktor në japonisht , një përkthyes nga anglishtja në japonisht , dhe një shtëpi botuese në Japoni . Them se ishte gjëja më e vështirë … gjëja e parë të cilën e njihja mirë , do te ishte komunikimi në anglisht . Nuk është në preferencën e japonezëve krijimi i kushteve në anglisht . Në Japoni nuk ndihesh asnjëherë i rëndësishëm , por ndihesh i vërtetë , ndihesh një substancë kozmike gjithmonë në lëvizje të disiplinuara . Kontaktet dhe bisedat që arrija të krijoja , gjithmonë dështonin mbas bisedave dy palëshe. Atje ku plotësoheshin kualitetet e mia , shuma maramendëse pagimi mbyllnin qarkun . Çasti erdhi … isha e ftuar në Japoni , si antare jurie për fituesit e Haiku 2025 . Emri im i botuar disa herë në japonisht , krijoi besimin … tërhoqi karrigen pranë një tavoline të një shtëpie botuese Haiku , ku unë do ulesha të prezantoja veten , dhe 60 poetë shqiptarë .
— ” ËSHTË ÇASTI__QË E GJITHA ËSHTË ” .
Në disa librari të mëdha në Tokio , pashë jo vetëm libra Haiku pa fund nga autorë japonezë , por dhe shumë autorë nga vendet më të famshme të globit , përkthyer në gjuhën e tyre dhe japonisht . Mendova … së shpejti këto rafte do të kene dhe një autore shqiptare … edhe letërsia shqipe do të përfshihet këtu . Kjo qasje e kombinuar kaq seriozisht me këtë kontratë , ofron vërtet një gëzim të
prekshëm , kapërxen emocione drejt një kuptimi më të gjerë të asaj që ka ndodhur . Ndihem mire … absurditeti i arritjes së ketij qëllimi , nuk është më absurd , dhe nuk do të jetë më në gjendje të shfaqet as në momente të tjera , për krijimet e mia .
Akoma më viziton ajo gjendje Tokiane e atij mëngjesi , kur krejt papritur sa hapa sytë më shoqëroi një pëshpëritje e ngrohtë dhe e gjatë ;
— Po … unë ja dola ! Asnjë sukses nuk na bën më të mëdhenj se të tjerët , por më shumë se vetvetja më parë , po – pa diskutim .
.E ndjeva këtë bashkëpunim si një festë ku duhej të përcillja jo vetem emocionin tim , por dhe të 60 poetëve të tjerë. Mendoja , ndërsa unë jam këtu dhe flas për krijimet e tyre , ata e kanë harruar shpalljen e konkursit të Antollogjisë . Momenti i nënshkrimit , do të jetë një moment që do më ndjekë vazhdimisht në jetën time . Nga 500 librat që do të marrë autorja , kontrata lejon dhe 500 libra të tjerë të printohen për llogari të shtëpisë botuese . 300 libra do të shiten për llogari të saj në dyqane librash_librari_Amazon , shoqëri të Haiku nëpër botë . Shpërblimi i shitjeve , në mirëbesim midis dy palëve kalon një përqindje të caktuar, në emrin e autores . Ndërsa 200 libra të tjerë do t ‘ju dhurohen muzeumeve të kulturës , muzeumit Basho, universiteteve , shkollave ku mësohet Haiku , ambasadave , qendrave kulturore të Japonisë , spitaleve e qendrave shëndetësore ku praktikohet Haiku . Në fund të Tetorit , 500 librat nisin fluturimin nga Tokio në Tiranë .
Filozofikisht , suksesi nuk është vetëm në kontratën e nënshkruar , por dhe në faktin se letërsia shqiptare , ka një orbitë të re .
Ky shkrim , dhe pse duhet ta bëj , nuk i rri mirë kënaqësisë sime , për vetë faktin se duhet të shkruaj për veten . Të shkruaj githcka që bëra , që ndjeva e vetme dhe kaq larg nga ju , pa asnjë komunikim . Kam pasur ditë të mbushura me lodhje , stress , kur dështimi ishte i mundshëm . Gjithmonë largohesha nga shtrati me pyetjen , po — antollogjia ? Dhe … asgjë nuk mbaron këtu . Jeta ka dhe sjell dhe të tjera ngjarje , shqetesime që trazojnë gjithë gjendjen , kohën që kemi . Por le ta bëjmë pak më të thjeshtë . Të shkruarit nuk mund të jetë vetëm informacion me të dhëna zyrtare , të cilat janë vërtet të nevojshme . Të shkruash të vërteta që duhen dëgjuar , do të thotë të shkruash artin e së vërtetës . Nuk mund të shmangësh spiralen e ngjarjeve që i kanë dhënë kuptim realizimit të kësaj përpjekje . Shpresoj , ky shkrim të lexohet patjetër nga pjesëmarrësit e kësaj Antollogjie , të cilët janë të njoftuar një për një për aprovimin e pjesëmarrjes së tyre .
Në 13 ditët e mia të qëndrimit në Tokio , të ndryshme nga njëra _ tjetra për nga emocioni e lodhja , më duhej të sistemoja dy realizime të rëndësishme Haiku. Kisha investuar për Haiku , por jo me pritshmërinë për këto qëllime të mëdha. Isha atje , një nga anëtaret e jurisë , per fituesit të Haiku , vitin në vazhdim . Kombinimi i këtyre dy detyrave të mëdha, lidhur me Haiku, më sulmonte emocionalisht …si do ja dal … a do të jem e aftë …?
Pesha e dualitetit , ndarë midis dy realiteteve parale , të kundërta njëkohësisht , linte një gjendje të tendosur tek unë. Energjia ime në vend që të harmonozohej, krijonte jehona konflikte brenda vetëdijes .
Por gjërat , koha ndryshoi . Rektorja e universitetit , mësimdhënëse njëkohësisht e Haiku , Igusa, në takimin që patëm në muzeum , ku ajo përcillte punën , influencën e saj në Haiku futi emrin tim online dhe lexoi në japonisht punën time me Haiku . Njëherësh nxitoi të shprehte befasinë mbi Haiku shqiptar . Gjithçka dukej se kishte ndodhur për të besuar , për të lëvizur çdo hap , drejt realizimit të Antollogjisë . Ajo telefonoi disa shtëpi botuese , ju fliste për Haiku që lexoi online, ja u dergonte dhe atyre . Gjithçka e pritur mirë ndryshonte tonin , interesin e tyre , kur në fund unë shtoja se gjithçka duhet të realizohet brenda dy muajve . Këtu duhet të përfshihet përgjegjësia për redaktorin japonez , përkthyesin , dhe nisjen e librave në Shqipëri . Gjithë këto me kohën , vetëm 2 muaj . Kjo habiste disi pjesën e tyre profesionale . Më në fund lamë një takim për të nesërmen , kërkesat e mia do të ishin në diskutim .
Duhej të eksploroja veten … të harmonizoja gruan e thjeshtë me aksent që vinte , nga Los Angeles, gruan me zemër _ shpirt Shqipërie , me patriotizëm e dashuri pa fund për atdheun e saj . Njëkohësisht të përballesha me botën moderne , shumë të përparuar të qytetit , gjigant i elektronikës , robotëve , dhe një arti të madh , Tokio .
Përgatitja për takimin rezultoi më sfiduese, nga sa prisja . Mundohesha të kapja gjeometrinë e hapësirës së tyre mendore . Shumë emë8rtime teknollogjike, detaje softuerike , ishin mjaft më të përparuara krahasuar me ato që ne përdorim në Kaliforni . Rikonstruktimi im ishte një dialog i heshtur . Kishte momente kur ndihesha disi e humbur . Nuk mund të dalloja Cila __ isha Cila, më shumë…? Më duhej të gjeja një formësim, bashkëveprim midis gjeneve të papërdorura dhe mjedisit . Nuk lindim me rrugë të shpjeguara , por fuqia latente na e jep mundësinë ta zgjojmë .
E përulur ndaj jush , kërkoj mosgjykim për këto të vërteta _ndjesi që po them . Gjithçka e kam përjetuar me ju , si një përvojë patriotike dhe universale … pa e ekzagjeruar gati hyjnore . Ato që shkruaj për mua janë vetem natyra e një substance te qëndrueshme , një natyrë — grua e disiplinuar, natyrë per të ofruar ndihmë .
Kujtoj ende netët me 2-3 orë gjumë , përgjegjësinë ndaj redaktimit të krijimeve prej poetëve më të njohur shqiptarë , dhe disa të rrinj tepër befasues në Haiku . Asgjë nuk shkoi dëm .
— ” KOHA NDALET PËR KËDO QË DËSHIRON TA PËRDORË ATË ”
Leonardo da Vinci
Arsyet pse libri ynë përfaqësonte një rast bindës për botim në Japoni ishin ;
Haiku shqiptar janë tepër impresionus . Përcjellin një shije delikate të modelit njerëzor, edhe natyror … nxijerrin mirë në pah suprizën për identitetin e se padukshmes .
Ndjeva një mirënjohje të thellë për universin, që ma kishte hedhur këtë top , unë me stërgjatjet _ përkuljet e mia e kisha pritur. Dhe pse mbi mua luhej diferenca e dy gjërave , një Pendë dhe një Peshë ! Lehtësia i përkiste qëllimit tim , njohjes me Haikun . Pesha , vinte nga përfaqësimi _ përgjegjësia ndaj atdheut tim. Patriotizmi nuk është një zgjidhje . Është jehona e lidhjes shpirtërore me tokën dhe historinë e vendit ku lind .
PSE NE TOKIO…?
Një telefonatë , ftesë për një aktivitet dhe një bashkëpunim me Haiku më zbriti në qytetin Tokio drej hotelit, Chinzanso Tokio. Më kishin shpjeguar pse pikërisht në këtë hotel , dhe kisha lexuar për të.
Ndaj , gjëja e parë që bëra ishte të lija valixhen në hollin e hotelit , pa u regjistruar ende, për t’u përballur me suprizën . Hoteli kishte një lidhje historike me Haiku , nëpërmjet poetit , Matsuo Basho (1644-1694) . Toka ku ndodhet kopshti __ pyll do e quaja unë, në malin Chamelia Hill ka historinë e pasur të tij . Besohet se Basho ishte i përfshirë në rindërtimin e kanaleve të ujrave , rreth vitit 1677. Rezidenca e tij , njohur si Sekiguchi Bashoan (Kasollja e Bashos), është ndërtuar aty . Kjo lidhje historike ku vetë Basho jetoi dhe krijoi poezi , ofron aktivitete specifike për grupe e Haiku poet. Poetët zhyten në artin Haiku , duke shëtitur kopshtin, i cili është i ndërtuar , për të krijuar frymëzime të rralla . Ishte dicka e mahnitëshme , unë e përjetova këtë.
Shumë specie të famshme janë mbjellë këtu që nga kohërat e lashta. I njohur për detajet e tij të habitshme me prurje që nga shekulli i 14-të , kopshti ka 12 pamje piktoreske. Njëra prej tyre është Deti i Reve, ku mjegulla mblidhet kryesisht rreth ujrave me derdhje të ndryshme , pemëve . Ky , Det i Reve ndodh në momente të caktuara specifike , duke krijuar një efekt magjik mjegulle . Në mbrëmje shoqërohen me 1000 drita të ekspozimit modern japonez . Deti i Reve është një besim me rëndësi në kulturën japoneze. Ai përshkruhet si një mbretëri hyjnore. Gjithashtu kopshti ofron festën e xixëllonjave në mbrëmje , në një tunel që rruan akoma këtë sekret të bukur, për vallen e tyre magjike .
