Autori Eugenio Montale (Genova 1896 – Milano 1981) është një nga poetët më të mëdhenj italianë, që ka ndikuar gjerësisht në poezinë botërore të shekullit XX qysh në përmbledhjen e tij të parë me poezi Ossi di seppia (Eshtrat e sepjes 1925). Ai ka qenë edhe gazetar, përkthyes e kritik arti (teatër dhe muzikë). Ndër nderimet e shumta me të cilat u respektua gjatë jetës së tij, kujtojmë emërimin si senator i përjetshëm në Itali, në vitin 1967, si dhe çmimin Nobel për letërsinë në vitin 1975.
1
MË SILL LULEDIELLIN TA MBJELL
Më sill lulediellin ta mbjell
në kopshtin tim të djegur nga kripërat,
e ti tregojë gjithë ditën të kaltrave
pasqyra të qiellit,
ankthin e fytyrës së saj të verdhë.
Tentojnë qartësinë gjërat e errëta,
shkrihen trupat në një ujëvarë
ngjyrash: si në muzikë. Të shuhesh
qënka fati i fateve.
Sillma ti lulen që të shpie
tek burimet e tejdukshmërive të arta
ku thelbi i jetës avullohet.
sillma lulediellin e çmendur për dritë.
2
SHPESH KAM HASUR DHIMBJEN E TË JETUARIT
Shpesh dhimbjen e të jetuarit e kam hasur:
ishte burimi i mekur që gurgullonte,
ishte vyshkja e gjethes
së tharë, ishte kali i shembur përtokë.
Nuk dija shumë, përveç mrekullisë
që zbulon pakëz Indiferenca hyjnore:
ishte statuja në përgjumjen e
mesditës, dhe reja, dhe skifteri që ngrihej lart.
KAM ZBRITUR, DUKE TË DHËNË KRAHUN, TË PAKTËN
NJËMILIONË SHKALLË.
Zbrita, dukë të dhënë krahun, të paktën
njëmilionë shkallë
e tani që nuk je më është bosh çdo
hap.
Ishte i shkurtër udhëtimi jonë i gjatë.
Imi vazhdon akoma, as më duhen më
koiçidencat, prenotimet,
grackat, paturpësitë e atyre që besojnë
se realiteti është siç na prezantohet.
Zbrita duke të dhënë krahun
jo sepse me katër sy ndoshta
shikohet më shumë.
Më ty zbrita se e dija që ndër
ne të dy
të vetmet bebe, megjithëse
shikimturbullta,
ishin të tuat.
- KAM SHUMË BESIM TE TY DHE DO VAZHDOJË
Kam shumë besim te ty
dhe do vazhdojë
(është budallallëku që të thashë
një ditë)
derisa një vetëtimë nga e përtejmja
të shkatërrojë
këtë rrënojë të pafundme ku
jetojmë.
Do të takohemi atëherë nuk e di,
në ç’pikë
po ka kuptim fjala pikë kur s’ka
hapësirë
e do diskutojmë për ndonjë varg
të shumëkuptimtë
të hyjnores poemë.
E di që jashtë të parit e të prekurit
nuk është jetë e mundur, po pasjetë,
ndoshta fytyra tjetër e vdekjes
se e mbajtëm të mbyllur në vetvete
për vite e vite.
Kam kaq shumë besim në vetvete
dhe ti e ringjalle atë pa dashur
pa e ditur sepse në çdo rrënim
të jetës ka një kurth
për të cilin nuk dimë asgjë dhe ndoshta na priste,
të humbur dhe të paaftë
t’i jepnim kuptim.
Kam një besim të tillë sa më djeg; sigurisht
kushdo që më sheh do të thotë se jam një njeri prej hiri
pa e kuptuar se ishte një rilindje.
5
Lavdi e mesditës të përhapur ngado
kur pemët nuk bëjnë hije,
dhe gjithnjë e më shumë, shfaqen përreth
pamje të rreme nga drita e tepërt.
Dielli, atje sipër, – dhe një shtrat lumi i tharë.
Dita ime nuk ka mbaruar, atëherë:
Ora më e bukur është përtej murit të ulët
që mbështjell një perëndim të zbehtë dielli.
Nxehtësia përvëluese, përreth; një bilbil uji
fluturon mbi një relike jete.
Shiu i mirë është përtej mjerimit,
por pritja është një gëzim më i plotë.
6
Lumturi e arritur, ne ecim
Drejt teje mbi tehun e briskut.
Për sytë je një shkëlqim i zbehtë,
për këmbët, akull i tendosur që çahet;
dhe për këtë arsye, mos lejo
që ai që të do më shumë të të prekë.
Kur arrin në shpirtrat e pushtuar
nga trishtimi dhe i kthjellon, mëngjesi yt
është i ëmbël e mallëngjyes
Si foletë në qoshe ndërtesash
Por asgjë nuk e shlyen dot të qarën e fëmijës,
topi i të cilit ikën midis shtëpive.
7
I lashtë, jam i dehur nga zëri
që del nga gojët e tua kur ato hapen
si kambana të gjelbra dhe hidhen
prapa dhe treten.
Shtëpia e verave të mia të largëta
ishte pranë teje, e di,
atje në tokën ku pjek dielli
dhe mushkonjat mjegullojnë ajrin.
Si atëherë, sot në praninë tënde ngurtësohem,
det, por jo më i denjë
për paralajmërimin solemn
të frymëmarrjes tënde. Ti më the i pari
se tronditja e vockël
e zemrës sime ishte vetëm një çast
i tëndes; kjo ishte thellë-thellë ligji yt i rrezikshëm:
të jesh i gjerë dhe i larmishëm
dhe njëkohësisht i pazhvendosur:
dhe më zbraz nga çdo ndyrësi
ashtu siç bën ti, duke hedhur në brigje
midis tapave, algave dhe yjeve të detit
rrënojat e padobishme të humnerës sate.
8
KUSH E DI NËSE NJË DITË DO T’I HEDHIM MASKAT
Kush e di nëse një ditë do t’i hedhim maskat
që mbajmë në fytyrë pa e ditur.
Për këtë arsye është shumë e vështirë të identifikosh
njerëzit që takojmë e nuk e dinë privilegjin e tyre.
Kush e dinte, nëse ka pasur ndonjë,
qe pagoi dhuratën e tij me belbëzim ose më keq.
Nuk ia vlente të gjendej. Emri i tij
ishte gjithmonë i papërmendshëm për arsye
jo vetëm të fonetikës. Shkenca
ka shumë më tepër për të bërë ose për të mos bërë.
9
TË PUSHOSH NË HIJE, I ZBEHTË DHE I PËRHUMBUR
Të pushosh në hije, i zbehtë dhe i përhumbur,
pranë një muri përvëlues kopshti,
të dëgjosh midis ferrave dhe shkurreve
kërcitjen e mëllënjave, fëshfërimën e gjarpërinjve.
E kemi ndjerë gjatë mungesën e lugës së këpucëve,
E kemi ndjerë gjatë mungesën e lugës së këpucëve,
bririn e ndryshkur prej kallaji që ishte
gjithmonë me ne. Duket e pahijshme ta mbanim
një tmerr të tillë mes simboleve dhe ornamenteve.
Duhet të ketë qenë te Danieli që harrova
ta fusja përsëri në valixhe ose çantë.
Hedia, kamarierja, duhet ta ketë hedhur
në Canalazzo. Dhe si mund ti kisha
shkruar se po kërkonin atë copë kallaji?
Kishte një prestigj (tonin) për të ruajtur,
dhe Hedia, besnikja, e kishte bërë këtë
11
TESTAMENT I VOGËL
Kjo që shkëlqen natën
në kupolën e mendimit tim,
gjurmë e sedeftë kërmilli
ose zmerili i qelqit të shkelur,
nuk është drita e një kishe apo e një punishteje
që ushqen
një klerik të kuq apo të zi.
Vetëm këtë iris mund t’ju lë
si dëshmi
të një besimi për të cilin u luftua,
të një shprese që digjej më ngadalë
se një trung i fortë në vatër.
Mbajeni pluhurin e tij në pasqyrën tuaj
kur çdo llambë të jetë shuar,
sardana do të bëhet valle e skëterrës
dhe një Lucifer i errët do të zbresë në një sqep
të Tamizit, Hudsonit, Senës
duke tundur krahët e tij prej katrani,
gjysmë të qethur nga lodhja, për t’ju thënë: erdhi koha.
Nuk është një trashëgimi, një hajmali me fat
që mund t’i rezistojë goditjes së musoneve
mbi fijen e kujtesës së merimangës,
por një histori zgjat vetëm në hi
dhe këmbëngulja është vetëm zhdukje.
Shenja ishte e saktë: kushdo që e dalloi
nuk mund të mos të të gjente.
Secili i njeh të tijat: krenaria
nuk ishte arratisje, përulësia nuk ishte
frikacake, shkëlqimi i zbehtë që fërkohej
atje poshtë nuk ishte ai i një shkrepëseje.
Qershor 2019
Itali
