“SOFRA QË Mposhti ZJARRIN”
Një novelë e Josif Ristos
Është botuar novela “Sofra që mposhti zjarrin” e autorit Josif Risto, një vepër e mbështetur mbi ngjarje reale, të përcjella brez pas brezi përmes kujtesës dhe rrëfimeve gojore të banorëve të fshatit Mbreshtan të Dangëllisë.
Duke u nisur nga një episod historik që lidhet me Ali Pashë Tepelenën, novela e tejkalon ngjarjen konkrete dhe shndërrohet në një rrëfim për karakterin shqiptar dhe, në veçanti, për shpirtin e banorëve të Kolonjës e Dangëllisë. Në qendër të saj qëndrojnë disa prej virtyteve më të çmuara të traditës shqiptare: besa, buka, mikpritja dhe fisnikëria e shpirtit.
“Sofra që mposhti zjarrin” sjell në vëmendje atë paradoks të bukur të historisë shqiptare: njerëzit që kanë ardhur në këto troje edhe si pushtues, shpesh janë përballur me një forcë që nuk mund të mposhtej me armë – me dinjitetin, bujarinë dhe mikpritjen e njerëzve të zakonshëm.
Në këtë kuptim, novela nuk është vetëm një rrëfim historik. Ajo është edhe një reflektim mbi forcën morale të njeriut, mbi aftësinë e fisnikërisë për të triumfuar përballë dhunës dhe mbi kujtesën si një mënyrë për të ruajtur vlerat që i japin kuptim një komuniteti dhe një kombi.
Mesazhi i saj është i thjeshtë, por i përjetshëm: dhuna mund të fitojë përkohësisht mbi trupin, por nuk mund ta mposhtë shpirtin e lirë dhe fisnik të njeriut.
“Sofra që mposhti zjarrin” është një vepër që pritet të lexohet me interes jo vetëm në Kolonjë dhe Dangëlli, ku rrënjët e rrëfimit janë të ngulitura thellë në kujtesën vendase, por edhe nga lexuesit shqiptarë kudo që ndodhen – veçanërisht nga ata që besojnë se madhështia e njeriut nuk matet me pushtetin që zotëron, por me fisnikërinë me të cilën sillet ndaj tjetrit.
“Sofra që mposhti zjarrin” është, në thelb, një homazh për bukën e ndarë me tjetrin, për besën e mbajtur dhe për atë fisnikëri të heshtur që, në momentet më të vështira të historisë, mund të bëhet më e fortë se vetë zjarri.
