DETAJE SE SI ZGJIDHET POETI LAUREAT NË SHBA ?
Përgatiti: Dr. Mujë Buçpapaj
Poeti Laureat nuk emërohet në të njëjtën mënyrë ta zemë si Presidenti i SHBA-ve: nuk ka zgjedhje primare të Poetit Laureat, nuk ka Konventa Kombëtare të Vargjeve të Lira dhe Formale dhe nuk ka asnjë veprimtari kombëtare.
Dhe pavarësisht asaj që disa njerëz duket se besojnë, Poeti Laureat gjithashtu nuk zgjidhet si Papa: nuk ka asnjë konklavë të poetëve kryesorë që mblidhen në Bibliotekë për të hedhur vota të fshehta për Laureatin e ardhshëm Poet (dhe sigurisht që nuk do të përdoret kurrë tym për të treguar se u zgjodh një Laureat i ri!). Jo, procesi i përzgjedhjes është shumë më i thjeshtë dhe shkon diçka si kjo:
Kryebibliotekari i Kongresit( Drejtori i Bibliotekës) identifikon një poet të shquar që do të dëshironte të shërbente si Poet laureat, konfirmon se poeti është i gatshëm dhe i aftë të shërbejë si Poet Laureat dhe më pas emëron poetin në këtë pozicion.
Ne SHBA pozicioni u krijua në 1937 fillimisht si “Consultant in Poetry to the Library of Congress” me fonde nga një dhurim privat. Në 20 dhjetor 1985, Kongresi u ndryshoi emrin në “Poet Laureate Consultant in Poetry”, duke e bërë zyrtarisht pozicionin e poetit laureat që njihet sot. Pra, pozicioni ekziston që nga 1937, ndërsa titulli si “Poet Laureate” daton qartë që nga 1986.
Kryebibliotekari i Kongresit James H. Billington per shembull ka përzgjedhur çdo poet laureat të SHBA që kur emëroi për herë të parë Howard Nemerov në këtë pozicion në 1988.
Ju mund të pyesni se si i identifikon ai kandidatët e mundshëm për Poeti Laureat. Përgjigja është se çdo vit kryebibliotekari mund të kërkojë sugjerime nga Qendra e Poezisë dhe Letërsisë së Bibliotekës, Poeti Laureat në largim, Laureati i ish-Konsulentëve dhe Poetëve dhe kritikëve të shquar të poezisë. Bazuar në sugjerimet që merr kryebibliotekari, ai shpesh do të zhvillojë një listë të shkurtër të kandidatëve të mundshëm, veprat e të cilëve do t’i lexojë, qasja e shpejtë në koleksionet e botuara të poetëve nuk është një problem në bibliotekën më të madhe në botë, gjatë rrugës për të bërë një përzgjedhje.
Duhet të theksoj se vendimi përfundimtar se cilin poet do të emërojë në këtë post është vetëm i kryebibliotekarit. Dhe, drejtuesi aktual i Qendrës së Poezisë dhe Letërsisë, thotë se bibliotekari është më shumë se në krye të detyrës, “Ai është një nga lexuesit më bujarë dhe më të zgjuar të poezisë që kam njohur ndonjëherë” .
Me disa përjashtime, veçanërisht në historinë e hershme të Konsulencës, siç njihej më parë pozicioni, kryebibliotekari i Kongresit ka qenë gjithmonë i hapur për të marrë sugjerime se kush duhet të shërbejë në këtë pozicion. Ndërsa shumica e sugjerimeve janë bërë nga grupe ose individë pa lidhje zyrtare me Bibliotekën, për një periudhë të shkurtër nga mesi i viteve 1940 deri në mesin e viteve 1950, Bibliotekari i Kongresit u ndihmua në zgjedhjen e tij nga një ent më zyrtar, Anëtarë të Bibliotekës së Kongresit në Letrat Amerikane (ose, shkurt, Fellows in American Letters). I themeluar në vitin 1944 nga Allen Tate, ky grup i vogël poetësh dhe kritikësh amerikanë – anëtarët e parë përfshinin Katherine Garrison Chapin (Francis Biddle), Katherine Anne Porter, Willard Thorp, Mark Van Doren, Van Wyck Brooks, Paul Green, Allen Tate dhe Carl Sandburg-do të përfshihej në një sërë aktivitetesh letrare të Bibliotekës, duke përfshirë zhvillimin e koleksioneve letrare të Bibliotekës, përzgjedhjen e fituesve të çmimeve të caktuara të poezisë dhe, natyrisht, rekomandimin e poetëve për Konsulencën në Poezinë.
Kjo eshte praktika e lire amerikane.
Aktualisht (2025–2026), Arthur Sze është emëruar si 25-i poet laureat i SHBA-së nga Biblioteka e Kongresit për periudhën 2025–2026.
Arthur Sze e ka filluar zyrtarisht detyrën me një lexim në 9 tetor 2025. Më parë, pozicionin e Poetit Laureat e mbante Ada Limón (2022–2025)
Kush është Arthur Sze?
Arthur Sze është një poet, përkthyes, redaktor dhe pedagog amerikan i lindur më 1 dhjetor 1950 në New York City. Ai është emëruar si Poet Laureate Consultant in Poetry to the Library of Congress për vitet 2025–2026, duke filluar zyrtarisht detyrën në 9 tetor 2025.
Ai është poeti i parë me origjinë aziatiko-amerikane që mban këtë titull në SHBA.
Arthur Sze, autor i 12 librave me poezi, është emëruar Poeti i 25-të Laureat i Shteteve të Bashkuara nga Biblioteka e Kongresit. Ky është një nga nderimet më të larta në fushën e poezisë. Sze, biri i emigrantëve kinezë, ka lindur në qytetin e Nju Jorkut dhe aktualisht jeton në Nju Meksiko. Përveç shkrimit të poezisë, ai është edhe përkthyes dhe planifikon të përqendrohet në promovimin e poezisë së përkthyer gjatë mandatit të tij. Sze ka marrë çmime të shumta, përfshirë tre çmime për arritje jetësore në poezi. Vëllimi i tij i vitit 2019, Sight Lines, fitoi National Book Award. Në vitin 2015, Compass Rose ishte finalist për Çmimin Pulitzer.
Duke pranuar postin e poetit laureat, Sze u shpreh se ndien një “përgjegjësi të madhe për të promovuar mënyrat se si poezia, veçanërisht poezia në përkthim, mund të ndikojë në jetën tonë të përditshme. Ne jetojmë në një botë kaq të shpejtë: poezia na ndihmon të ngadalësojmë ritmin, të thellojmë vëmendjen, të lidhemi dhe të jetojmë më plotësisht.”
Vepra letrare
Sze ka publikuar 12 koleksione me poezi, përfshirë:
- Into the Hush (2025)
- Sight Lines (2019), fituese e National Book Award për poezi
- Compass Rose (2014), finaliste për Pulitzer Prize
- The Glass Constellation: New and Collected Poems (2021)
- The Ginkgo Light, Quipu, Archipelago dhe shumë të tjera.
Ai ka gjithashtu botuar përkthime të poezisë kineze (p.sh. The Silk Dragon II, 2024) dhe ka qenë redaktor i koleksioneve me poezi kineze, duke sjellë kështu bashkëveprime ndërkulturore midis poezisë amerikane dhe asaj aziatike.
Tema dhe ndikimi
Poezia e tij shpesh eksploron:
- natyrën, shkencën dhe filozofinë
- imazhe të ndërlidhura me mjedisin dhe ndërgjegjësimin
- ndikime nga tradita poetike kineze dhe globale
Stili i tij është i njohur për strukturat e ndërlikuara, imazhet precize dhe harmonia midis elementeve të ndryshme të përvojës njerëzore dhe natyrës.
Çmime dhe nderime
Arthur Sze ka fituar shumë çmime letrare të rëndësishme:
Disa nga të njohurat:
- National Book Award në Poezi për Sight Lines
- Ruth Lilly Poetry Prize (2022)
- Rebekah Johnson Bobbitt National Prize for Poetry (2024)
- Bollingen Prize for American Poetry për arritje të jetës
- Jackson Poetry Prize, Shelley Memorial Award, Lannan Literary Award, etj.
- Kandidatura për Pulitzer Prize
- Fellow i American Academy of Arts and Sciences
- Ish-chancellor i Academy of American
Edukimi dhe fillimi i karrierës
Sze filloi studimet në MIT me synim shkencat dhe matematikën, por gjatë viteve të studimit ai u tërhoq drejt poezisë, duke ndjekur një punëtori me poetë dhe më pas transferuar në University of California, Berkeley, ku studoi letërsi dhe përkthim kinez.
Roli i Poet Laureate për vitet 2025–2026
- Ai do të përdorë këtë platformë për të promovuar poezinë në përkthim, duke nxitur njerëzit të shohin poezinë si një mjet për t’u lidhur më thellë me kulturat dhe gjuhët e ndryshme.
- Fokus i tij është të ndihmojë lexuesit të “ngadalësojnë vëmendjen, të thellojnë perceptimin dhe të lidhen emocionalisht përmes poezisë”.
Jetesa dhe përvoja personale
Arthur Sze ka jetuar prej kohësh në Santa Fe, New Mexico, ku ka qenë edhe poet laureate i qytetit në vitin 2006. Ai ka qenë profesor dhe mentor për shumë poetë të rinj dhe ka zhvilluar programe krijuese për komunitetet letrare.
