Gazeta Nacional Albania

  POEZI ME ELEGANCË DHE RRJEDHSHMËRI, TË PASURA ME KUPTIME TË THELLA   “Poezitë e Sonia Vivona të përfshira në Di fragole e illusione përfaqësojnë një udhëtim mes emocioneve, kujtesës dhe vizionit të brendshëm. Çdo poezi është një univers i vogël i pezulluar midis ëndrrës dhe realitetit, midis kujtimit dhe aspiratës, ku gjuha bëhet mjet reflektimi dhe ndjenje”.    Përgatiti dhe shqipëroi Anila Dahriu      Kam përzgjedhur këto poezi nga libri “Di fragole e illusione” , “Me luleshtrydhe dhe iluzione”   i SoniaVivona, pas një leximi të thellë dhe të këndshëm… dhe pajtohem me definicionin e poetit dhe kritikut letrar Daniele Giancane: “Dihet që, sot e kësaj dite,  pothuajse të gjithë shkruajnë poezi, gjë që nuk është e keqe në vetvete (madje, është një aktivitet i këndshëm dhe terapeutik), vetëm se duhet bërë një ‘ndarje’ midis poezisë ‘së vërtetë’ dhe asaj ‘për kënaqësi’. Çfarë nënkuptoj me poezinë e vërtetë? Ajo që ka thellësi letrare, pas së cilës duket një kompleks leximesh, që propozon një gjuhë origjinale.” Poetët janë si “bleta e padukshme”… siç thotë Rainer Maria Rilke në një reflektim të tij mbi kreativitetin e poetëve. Një poet tjetër i madh italian dhe ndërkombëtar, Dante Maffia, e përkufizon poezinë si një maja e shpirtit, që, duke u përzier me përbërësit kryesorë — pasion dhe lexim — krijon një botë të imagjinueshme dhe ëndërruese. Kam përzgjedhur këto poezi të Sonia Vivona nga libri i sipërpërmendur… poezi me elegancë dhe rrjedhshmëri, të pasura me kuptime të thella dhe të afta të prekin shpirtin. Jam e sinqertë: si poete, më pëlqen poezia hermetike… por gradualisht po e drejtoj veten drejt asaj që përfaqëson bukurinë dhe prekje të çastit dhe të shpirtit. Kam përzgjedhur pikërisht këto poezi sepse perceptoja atë ajër të pezulluar mes hermetikës dhe të dukshmes, një ekuilibër midis asaj që kuptohet dhe asaj që shprehet, edhe pse libri në tërësi lexohet njëherësh. Poezitë e Sonia Vivona të përfshira në Di fragole e illusione përfaqësojnë një udhëtim mes emocioneve, kujtesës dhe vizionit të brendshëm. Çdo poezi është një univers i vogël i pezulluar midis ëndrrës dhe realitetit, midis kujtimit dhe aspiratës, ku gjuha bëhet mjet reflektimi dhe ndjenje. Në Tempo è sospeso, Vivona kap çastin kur zemra duket se jeton jashtë kohës, e pezulluar në një vend mungese. Shkurtësia e vargjeve dhe saktësia e imazhit evokojnë elegancën e një poezie që nuk kufizohet vetëm në emocionin e menjëhershëm, por ofron një hapësirë kontemplative, siç sugjeron Daniele Giancane duke folur për “poezinë e vërtetë”: atë me thellësi, kompleksitet dhe gjuhë origjinale. Në Sogno, autore hap dritare mbi kujtesën dhe imagjinatën, duke treguar se si liria e mendimit mund të bashkëjetojë me kufizimet e jetës së përditshme. Ëndrrat bëhen një akt rezistence, një eksplorim i destinacioneve të kujtesës së panjohur, që lidhen me botën e brendshme dhe aftësinë e poetit për të perceptuar të padukshmen, sipas imazhit të Rilke. L’urlo është një furtunë emocionale. Këtu Vivona nuk mban asgjë: zemërimi, dëshpërimi, kujtimi i dhimbshëm i së kaluarës shprehen në një crescendo liriko të fuqishëm. Britma është rigjenerim dhe pastrim, një “maja e shpirtit” sipas Dante Maffia, që përzien pasion dhe lexim për të krijuar botë ëndërruese dhe tronditëse realiste. Venere degli stracci, e frymëzuar nga Michelangelo Pistoletto, dhe Questa notte tregojnë aftësinë e autores për të bashkuar reflektimin shoqëror dhe intimitetin ekzistencial. Në vargje shfaqet një ndjenjë brishtësie dhe shprese, një tension midis boshllëkut të kohës së tashme dhe kërkimit të kuptimit dhe bukurisë. Në fund, Respiro mbyll udhëtimin me një notë rezilience dhe besimi në të ardhmen. Poezia feston jetën, shpresën dhe dëshirën për të parë të rriten shpresën dhe iluzione, duke bërë të prekshëm kontrastin midis melankolisë dhe dëshirës për rilindje. Në këto poezi, Vivona tregon një ndjeshmëri të jashtëzakonshme: eleganca e vargjeve, muzikshmëria e gjuhës dhe thellësia e temave ofrojnë lexuesit një përvojë intensive, e aftë të prekë shpirtin dhe të lërë një gjurmë të pashlyeshme. Di fragole e illusione nuk është vetëm një koleksion poezish: është një ftesë për të ndalur, reflektuar dhe ëndërruar.   KOHË PEZULL Gjithçka është pezulluar në vendin e mungesës. Madje zemra rreh kohën që tashmë s’ekziston më.   ËNDËRR Çarje qiellesh dhe resh të çdo stine të shpalosura. Thika të mprehta pa liri. Ëndërr – po, ëndërr! Me sytë përherë të hapur drejt destinacioneve të kujtesës së panjohur.   BRITMË Përjashta, dielli vdes, i zhytur në gjak, në rrugët e vetmuara. Shtyp frikën, të mbytur në rutinën e përditshme, dhe zemra s’do të ndalë vallen e saj të çmendur. Fantazmat e së kaluarës shfaqen — i sodis — nuk më magjepsin më! Dhe bërtas, bërtas, bërtas, bërtas të vjellat e fjalëve të pathëna. Zbrazem. Jam qiell, i kuq si gjaku.   VENERE E LECKAVE (Frymëzuar nga një vepër e...

  Gjatë viteve të punës si pedagog universiteti dhe si gjuhëtar specialist kam pasur rastin të njihem dhe me një yjësi mësimdhënësish e veprimtarësh arsimorë e kultutorë në diasporën arbëreshe të hershme dhe në diasporën e re në disa vende të Evropës. Qysh nga viti 2001 e në vijim, disa herë radhazi, kam qenë edhe në Zvicër, i ftuar për...

Çdo vonesë ose mosveprim do të thotë dhënie e një avantazhi të papërballueshëm për ata që synojnë të destabilizojnë vendin dhe rajonin. Çdo dështim për të ruajtur unitetin shqiptar nuk është thjesht humbje politike; është rrezik për stabilitetin e të gjithë rajonit. Një Maqedoni e destabilizuar mund të shërbejë si katalizator për tensione të reja në Kosovë dhe Bosnjë,...

  BASHKËFAJTORI   Më kryqëzojnë dhe më duhet të jem kryqi dhe gozhdët. Më zgjatin kupën dhe më duhet të jem cikuta. Më mashtrojnë dhe unë duhet të jem gënjeshtra. Më djegin në zjarr dhe unë duhet të jem ferri. Duhet ta falënderoj dhe t’i bëj homazh secilit çast të kohës. Të gjitha gjërat janë shujta ime. Pesha e saktë e gjithësisë, poshtërimi, hareja. Dua ta përligj atë që...

TERR NË MUA, TERR RRETH MEJE     Nuk më ikën dot nata pa ty, nuk di ku je, nga ikën, nga vjen, pres kohë të gjatë dhe shpirti me djeg, pres me ditë, me muaj, me orë, sa herë, ku je aman ku je ku je?   Kam kapur fundin e shpirtit me dhemb dhe po shqyej veten nga dhembjet tmerr, kam kapur zjarr e flake me shpirt të...

METAMORFOZA E ËNDRRAVE       Po mbledh fytyrat e njerëzve në thesarin e marrëzisë, duke gdhendur në fustanin tim të varfër një këngë, një lutje të heshtur.   I shtoj ngjyra krijimit, për të thurur një metamorfozë, njëra pas tjetrës, duke i bërë jehonë thellësive të lumturisë.   Unë jam ëndrra juaj, o njerëz të arsyes, një kusht i mbështjellë me habi, sytë që shikojnë drejt të nesërmes.   Rrugët janë të zbrazëta, zemrat të shtrira, të shkelura nga...

  Letërsia shqipe e gjysmës së dytë të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI pasqyron thellë kontrastet e shoqërisë shqiptare: varfërinë, represionin, tranzicionin e pafund, humbjet individuale dhe ironinë therëse të mbijetesës. Dy prej autorëve më të shquar që e mishërojnë këtë përvojë janë Fatos Kongoli dhe Ridvan Dibra. Të dy i qasen individit të lënduar e të përjashtuar,...

  (Rrëfim mbi origjinën bardh e zi) Po të donim, a do të mundnim të hynim në një fotografi, ta ringjallnim prej ngurosjes dhe të mbetemi aty për të jetuar? Sigurisht – prandaj ekzistojnë fotografitë. Njeriu shtrihej mbi trotuar, koka i ishte përkulur përpara, saqë mjekra, në dridhjen tjetër, do t’i prekte gjoksin. Nga zgavra e fytit, dukej sikur shpërthente një pëshpëritje: po, po… dhe...

Lajmi është bërë i ditur nga gazetari i mirenjohur  Elez Biberaj, ish-drejtor në Zërin e Amerikës Në një njoftim të Biberajt në fb e tij thuhet: “ U trondita dhe u trishtova thellë kur mësova për ndarjen nga jeta të mikut dhe kolegut tim të ngushtë Janusz Bugajski. Janusz ishte një analist i shkëlqyer i çështjeve euroaziatike, një autor i...

  Vëllimi poetik “Nëna” i autores Bujana Malaj përfaqëson një ndërmarrje letrare të veçantë në letërsinë shqipe, ku figura e nënës nuk është vetëm një subjekt lirik, por shndërrohet në një bosht tematik, filozofik dhe identitar, përmes të cilit ndërtohet një univers poetik me ngarkesë të thellë emocionale, kulturore dhe historike. Ky libër është jo vetëm një nderim për dashurinë e...