KONGRESI AMERIKAN RIKTHEU BALLKANIN PERËNDIMOR NË QENDËR TË VËMENDJES!
OHRI, SIGURIA RAJONALE DHE PERSPEKTIVA EUROATLANTIKE – BOTA SERBE PO KONSOLIDOHET, PO BESËLIDHJA SHQIPTARE?
Ballkani Perëndimor po rikthehet në qendër të vëmendjes së Uashingtonit.
Seanca e Nënkomitetit për Evropën të Kongresit amerikan, kushtuar politikës së Shteteve të Bashkuara dhe sfidave të sigurisë në Ballkanin Perëndimor, nuk është thjesht një zhvillim institucional amerikan, por është një sinjal i qartë strategjik.
Është rikujtimi se Ballkani nuk është kapitull i mbyllur i historisë evropiane.
Ballkani mbetet hapësirë ku kryqëzohen siguria, identitetet kombëtare, interesat gjeopolitike, integrimi euroatlantik dhe konkurrenca e ndikimeve ndërkombëtare.
Dhe kur Amerika e rikthen Ballkanin në tryezën e Kongresit, shqiptarët duhet të bëjnë pyetjen që nuk mund të shmanget:
ÇFARË BALLKANI PO GJEN AMERIKA KUR RIKTHEHET TEK AI?
Sepse Ballkani i vitit 2026 nuk është më Ballkani i vitit 2001.
Rajoni ka ndryshuar.
Raportet kanë ndryshuar.
Projektet politike janë konsoliduar.
Ndikimet janë zgjeruar.
Dhe boshllëqet strategjike nuk mbeten bosh.
OHRI – PAQJA NUK MUND TË JETË VETËM NJË KUJTIM!
Marrëveshja e Ohrit nuk është thjesht një dokument i vitit 2001.
Ajo është pjesë e arkitekturës politike që përcaktoi një bazë të re për bashkëjetesën ndëretnike në Maqedoninë e Veriut.
Përfaqësimi i drejtë, të drejtat gjuhësore dhe mekanizmat e bashkëvendimmarrjes janë pjesë e ekuilibrit mbi të cilin ndërtohet paqja.
Prandaj çdo sfidë ndaj këtyre parimeve kërkon vëmendje.
Paqja nuk ruhet duke harruar arsyet që e bënë atë të domosdoshme.
Shtetet e Bashkuara kanë qenë partner i rëndësishëm i procesit të Ohrit dhe i orientimit euroatlantik të rajonit.
Prandaj rikthimi i Ballkanit në vëmendjen e Kongresit amerikan është edhe një kujtesë:
STABILITETI I RAJONIT NUK ËSHTË ÇËSHTJE E PËRFUNDUAR!
POR BALLKANI ËSHTË SHUMË MË I MADH SE OHRI!
Nëse e shohim Ballkanin vetëm përmes Shkupit, humbasim tablonë.
Duhet të shohim Kosovën.
Duhet të shohim Serbinë.
Duhet të shohim Bosnjë-Hercegovinën.
Duhet të shohim Malin e Zi.
Duhet të shohim Preshevën.
Duhet të shohim Çamërinë.
Dhe duhet të shohim Shqipërinë – vend anëtar i NATO-s dhe faktor qendror i hapësirës shqiptare.
Sepse Ballkani nuk është vetëm territor.
Ballkani është kujtesë.
Është identitet.
Është siguri.
Është interes.
Është projekt politik.
BOTA SERBE PO KONSOLIDOHET!
Këtu shqiptarët nuk mund të bëjnë sikur nuk shohin.
Koncepti politik i “Botës Serbe” është artikuluar si përpjekje për të konsoliduar lidhjet politike, kulturore, institucionale dhe identitare të hapësirës serbe përtej kufijve të Serbisë.
Kjo duhet analizuar me kthjelltësi.
Pa histeri.
Pa frikë.
Por edhe pa naivitet.
Sepse kur një hapësirë politike e kulturore ndërtohet përtej kufijve shtetërorë përmes gjuhës, kulturës, institucioneve, fesë, ekonomisë, medias dhe ndikimit politik, ajo bëhet faktor që fqinjët duhet ta analizojnë.
Sidomos në një rajon ku ende ekzistojnë çështje të pazgjidhura, plagë historike dhe ekuilibra të brishtë.
Prandaj pyetja është e pashmangshme:
PO SHQIPTARËT KU JANË?
Kur paralajmërohej materializimi i Botës Serbe dhe kërkohej Besëlidhja Shqiptare, shumëkush e quante alarmizim.
Sot kërkohet diçka tjetër:
NJË PËRGJIGJE STRATEGJIKE!
BESËLIDHJA SHQIPTARE – JO KUNDËR DIKUJT, POR PËR NE!
Besëlidhja Shqiptare nuk duhet të jetë projekt kundër një populli tjetër.
Duhet të jetë projekt shqiptar për shqiptarët.
Jo projekt konflikti.
Jo aventurë territoriale.
Jo nacionalizëm për konsum të brendshëm.
Por organizim kombëtar brenda demokracisë, së drejtës ndërkombëtare dhe hapësirës euroatlantike.
Një mekanizëm bashkërendimi:
politik, diplomatik, ekonomik, kulturor dhe strategjik.
Sepse shqiptarët nuk kanë nevojë për aventura.
Kanë nevojë për organizim.
Nuk kanë nevojë për konflikte të reja.
Kanë nevojë për strategji.
Nuk kanë nevojë për izolim.
Kanë nevojë për aleanca.
Dhe mbi të gjitha, kanë nevojë të mendojnë për interesat e tyre të përbashkëta pa u mbyllur vetëm brenda kufijve administrativë të sotëm.
KOSOVA:
THEMELI I SIGURISË SHQIPTARE!
Kosova është realitet politik dhe faktor i rëndësishëm i arkitekturës euroatlantike në Ballkan.
Për shqiptarët, siguria e Kosovës është çështje kombëtare dhe strategjike.
Çdo destabilizim i Kosovës ka potencial të prekë ekuilibrat e gjithë rajonit.
Prandaj Kosova duhet të jetë në qendër të çdo diskutimi serioz mbi sigurinë e Ballkanit Perëndimor.
Kosova nuk mund të jetë periferi e strategjisë shqiptare.
Ajo është një nga shtyllat e saj.
PRESHEVA:
NUK DUHET TA LEMË NË HARRESË!
Lugina e Preshevës nuk mund të zhduket nga harta politike shqiptare.
Të drejtat, përfaqësimi, arsimi, zhvillimi ekonomik dhe ruajtja e identitetit të shqiptarëve atje kërkojnë politikë të qëndrueshme dhe mjete demokratike.
Çështjet kombëtare nuk mund të kujtohen vetëm në fushata zgjedhore.
Ato kërkojnë shtetësi të mendimit dhe vazhdimësi diplomatike.
SANXHAKËT E NISHIT DHE TË PAZARIT TË RI: KUJTESA QË NUK DUHET TË HUMBASË!
Në hartën e kujtesës historike shqiptare nuk mund të mungojnë Sanxhaku i Nishit dhe Sanxhaku i Pazarit të Ri (Novi Pazari).
Nuk janë thjesht emra në një hartë të vjetër.
Janë pjesë e një historie shqiptare të mbushur me jetë, vendbanime, familje, gjuhë, tradita, shpërngulje dhe dhimbje.
Shqiptarët kanë qenë të pranishëm në hapësirat e Sanxhakut të Nishit deri në fundin e shekullit XIX, ndërsa dëbimi dhe shpërngulja e shqiptarëve gjatë viteve 1877–1878 përbëjnë një nga kapitujt e rëndë të historisë së kësaj treve.
Edhe Sanxhaku i Pazarit të Ri përfaqëson një hapësirë ku prania shqiptare dhe historia e shpërnguljeve janë pjesë e kujtesës së kësaj hapësire.
Këto janë faqe të historisë shqiptare.
Nuk i kujtojmë për të ndryshuar kufijtë me forcë.
I kujtojmë sepse një komb nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke harruar gjurmët e së kaluarës.
Nishi.
Pazari i Ri.
Presheva.
Medvegja.
Bujanoci.
Kosova.
Mali i Zi.
Çamëria.
Kjo është harta e kujtesës.
Dhe kujtesa nuk është thirrje për konflikt.
KUJTESA ËSHTË DËSHMI!
MALI I ZI:
ATJE KA SHUMË SHQIPTARË NË TROJET E TYRE!
Shqiptarët në Malin e Zi janë pjesë e realitetit historik dhe politik të këtij shteti.
Të drejtat e tyre, përfaqësimi, zhvillimi dhe ruajtja e identitetit duhet të jenë pjesë e një politike shqiptare të përgjegjshme.
Jo për përplasje.
Por për demokraci.
Jo për ndarje.
Por për të drejta.
Jo për destabilizim.
Por për përfaqësim.
Një komb që kujdeset për pjesëtarët e vet nuk kërcënon askënd.
Ai dëshmon se di të mbrojë interesin e vet me mjete politike.
ÇAMËRIA:
PLAGA QË NUK MUND TË FSHIHET!
Dhe këtu është një emër që nuk mund të mungojë:
ÇAMËRIA!
Çështja çame është pjesë e kujtesës historike shqiptare.
Ajo kërkon dokumentim, studim historik, diplomaci dhe trajtim mbi bazën e të drejtave dhe normave ndërkombëtare.
Por ekziston një e drejtë themelore që nuk mund të negociohet:
E DREJTA PËR TË KUJTUAR!
Çamëria nuk është dekor i historisë.
Nuk është emër për t’u përdorur vetëm në ditë përkujtimore.
Është pjesë e kujtesës kombëtare shqiptare.
Një Besëlidhje Shqiptare që harron Çamërinë do të ishte një besëlidhje e cunguar.
SHQIPËRIA NUK MUND TË JETË SPEKTATORE!
Nëse Uashingtoni po e rikthen Ballkanin në qendër të vëmendjes, Tirana duhet të ketë politikë të qartë.
Jo politikë emocionale por:
POLITIKË SHTETËRORE!
Shqipëria është në NATO.
Shqipëria është pjesë e procesit të integrimit europian.
Shqipëria ka përgjegjësi për stabilitetin rajonal.
Dhe Shqipëria ka një dimension të pamohueshëm shqiptar përtej kufijve të saj shtetërorë.
Këto dimensione nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.
Ato duhet të bashkohen në një strategji të vetme shtetërore.
PATRIOTIZMI DUHET TË BËHET STRATEGJI!
Ka ardhur koha që patriotizmi shqiptar të mos jetë vetëm emocion.
Të bëhet strategji.
Të mos jetë vetëm flamur.
Të bëhet institucion.
Të mos jetë vetëm kujtesë.
Të bëhet vizion.
Të mos jetë vetëm reagim ndaj projekteve të të tjerëve.
Të bëhet aftësi për të ndërtuar projektet tona.
Sepse një komb që nuk artikulon interesat e veta rrezikon të bëhet pjesë e interesave të të tjerëve.
Historia shqiptare e ka paguar shtrenjtë këtë.
Nuk kemi pse ta paguajmë përsëri.
BALLKANI PO HYN NË NJË CIKËL TË RI!
Rikthimi i Ballkanit Perëndimor në Kongresin amerikan duhet të na zgjojë.
Jo për të krijuar frikë.
Por për të krijuar vetëdije.
Jo për të kërkuar konflikt.
Por për të ndërtuar kapacitet.
Jo për t’u shkëputur nga aleatët.
Por për të qenë partner më i organizuar brenda hapësirës euroatlantike.
Europa kërkon integrim.
Amerika kërkon stabilitet dhe siguri.
Fuqi të tjera kërkojnë ndikim.
Projektet rajonale kërkojnë konsolidim.
Dhe shqiptarët duhet të kenë përgjigjen e tyre politike, diplomatike dhe strategjike.
A DO TË KEMI EDHE NE NJË VIZION?
PO!
Ai vizion duhet të quhet:
BESËLIDHJA SHQIPTARE!
Jo si projekt konflikti.
Jo si ëndërr romantike.
Jo si retorikë boshe.
Por si vetëdije kombëtare, koordinim politik, diplomaci, ekonomi, kulturë, siguri dhe integrim euroatlantik.
Sepse shqiptarët nuk duhet të presin që historia t’u caktojë gjithmonë një rol.
DUHET TA NDËRTOJNË VETË ROLIN E TYRE!
Dhe nëse Kongresi Amerikan po e rikthen Ballkanin Perëndimor në qendër të vëmendjes, atëherë ky është momenti që shqiptarët të dalin nga pozita e spektatorit.
Nga objekti në subjekt.
Nga reagimi në veprim.
Nga fragmentimi në koordinim.
Nga kujtesa në strategji.
Nga emocionet në institucione.
Nga deklaratat në doktrinë.
BOTA SERBE PO KONSOLIDOHET.
BESËLIDHJA SHQIPTARE DUHET TË ORGANIZOHET.
Jo për të ndryshuar kufijtë me forcë.
Jo për të kërcënuar fqinjët.
Por për të mos lejuar që interesat shqiptare të mbeten pa koordinim në një rajon ku projektet politike po marrin formë të re.
Një komb nuk mbrohet vetëm me kujtesën e së kaluarës.
Mbrohet me vizionin e së ardhmes.
Prandaj Shqipëria nuk duhet të jetë objekt i historisë.
SHQIPTARËT DUHET TË JENË SUBJEKT I SAJ!
BESËLIDHJA SHQIPTARE
PATRIOTIZMI QË SHNDËRROHET NË STRATEGJI!
DHE KËTU DUHET TË NISË DEBATI.
EPILOG
IDENTITETI QË NUK U ZHDUK!
Mund të ndryshojnë hartat.
Mund të ndryshojnë perandoritë.
Mund të ndryshojnë kufijtë.
Mund të ndryshojnë emrat e pushteteve dhe administratave.
Por ka diçka që nuk zhduket me një vijë të vizatuar mbi hartë:
IDENTITETI!
Nëpër këtë truall kaluan Roma dhe Bizanti.
Kaluan sllavët dhe Perandoria Osmane.
Kaluan pushtues të shumtë, bënë genocid, shpërngulje, u instaluan administrata të huaja.
Kaluan gjermanë e italianë.
Kaluan mbretëri, perandori dhe regjime.
Por shqiptari mbeti.
Mbeti në gjuhë.
Mbeti në këngë.
Mbeti në zakone.
Mbeti në emrat e vendeve.
Mbeti në kujtesën e familjeve.
Mbeti në gurët e shtëpive.
Mbeti në lahutë e në këngë.
Mbeti në besën që kaloi nga brezi në brez.
As Roma nuk e zhduku.
As Bizanti nuk e zhduku.
As pushtimet sllave nuk e zhdukën.
As Perandoria Osmane nuk e zhduku.
As luftërat e shekujve të fundit nuk e zhdukën.
Sepse një identitet nuk jeton vetëm në një hartë por:
JETON NË KUJTESË!
Dhe prandaj, nëse sot qarkullon një hartë ku Shqipëria mungon, ajo mund të jetë vetëm një hartë e mendieve diabolike.
JO FSHIRJA E NJË KOMBI!
Një hartë mund të mos e shënojë Shqipërinë.
Një kufi mund të ndryshojë.
Një pushtet mund të bjerë.
Një emër mund të zëvendësohet.
Por nuk ka vijë në hartë që mund të fshijë një identitet të mbajtur gjallë për shekuj.
NUK KA FORCË QË MUND TA ZHDUKË IDENTITETIN SHQIPTAR!
Sepse Shqipëria nuk është vetëm një ngjyrë në hartë.
Është kujtesë.
Është gjuhë.
Është kulturë.
Është histori.
Është vazhdimësi.
Është një popull.
Dhe popujt që mbajnë gjallë kujtesën e tyre nuk zhduken nga një hartë.
NGA ILIRIA TE ARBËRIA,
NGA ARBËRIA TE SHQIPËRIA,
KUJTESA VAZHDON!**
DHE PËR SA KOHË QË JETON KUJTESA,
JETON EDHE IDENTITETI!
SHQIPËRIA NUK FSHIHET!
SHQIPTARËT NUK ZHDUKEN!
IDENTITETI NUK FSHIHET NGA HARTA.
